अत्र त्रिषु लोकेष्व् इति । देवलोके, मनुष्यलोके, तिर्यग्योनौ च जरामरणकृतं दुःखं प्राप्नोति चेतनः पुरुषः । तत्र जराकृतं वलीपलितैर् अभिभूतः कासश्वासैः परिगृहीतो यष्टिविष्टम्भगामी पुत्रस्नुषाद्यभिभूतो यद् दुःखम् अनुभवति तज् जराकृतम् । मरणकृतम् इति । अष्टविधम् ऐश्वर्यम् अस्ति यत् प्राग् अभिहितम् अणिमादि, दश विषयाः सन्ति । देवानां पञ्चाविशेषाः केवलसुखरूपाः । मनुष्याणां सविशेषास् त एव शब्दादयः सुखदुःखमोहसम्पन्नाः । तन्मरणपातावस्थायां यद् दुःखम् उत्पद्यते तन् मरणकृतम् इत्य् एव । एवम् एतैर् दुःखैर् अन्तकाले च जनितदुःखानि सर्वाणि प्राप्नोति चेतनः पुरुष एव प्रधानादीनाम् अचेतनत्वात् । तस्मात् तस्यैव विज्ञानितया दुःखं न तु जडानां प्रधानादीनाम् । तर्हि कियन्तं कालं पुरुषो दुःखम् आप्नोति । अत्रोच्यते --- लिङ्गस्याविनिवृत्तेः । यावन् महदादिलिङ्गं न निवर्तते तावत् कालं पुरुषो दुःखभोक्ता । तस्माद् दुःखं समासेन --- सङ्क्षेपेण प्राप्नोति चेतनः पुरुषः । यदा तु तत् प्रतिनिवर्तते महदादिलिङ्गं ज्ञानोत्पत्त्या ततो मोक्षं प्राप्नोति । मोक्षं गतस्य दुःखं नास्ति । ज्ञानेन हि लिङ्गं निवर्तते । यदा प्रत्येकं प्रधानमहदहन्तन्मात्रेन्द्रियभूतान्य् अन्यानि अहम् अन्य इति ज्ञानं तदा लिङ्गाभावः
atra triṣu lokeṣv iti | devaloke, manuṣyaloke, tiryagyonau ca jarāmaraṇakṛtaṃ duḥkhaṃ prāpnoti cetanaḥ puruṣaḥ | tatra jarākṛtaṃ valīpalitair abhibhūtaḥ kāsaśvāsaiḥ parigṛhīto yaṣṭiviṣṭambhagāmī putrasnuṣādyabhibhūto yad duḥkham anubhavati taj jarākṛtam | maraṇakṛtam iti | aṣṭavidham aiśvaryam asti yat prāg abhihitam aṇimādi, daśa viṣayāḥ santi | devānāṃ pañcāviśeṣāḥ kevalasukharūpāḥ | manuṣyāṇāṃ saviśeṣās ta eva śabdādayaḥ sukhaduḥkhamohasampannāḥ | tanmaraṇapātāvasthāyāṃ yad duḥkham utpadyate tan maraṇakṛtam ity eva | evam etair duḥkhair antakāle ca janitaduḥkhāni sarvāṇi prāpnoti cetanaḥ puruṣa eva pradhānādīnām acetanatvāt | tasmāt tasyaiva vijñānitayā duḥkhaṃ na tu jaḍānāṃ pradhānādīnām | tarhi kiyantaṃ kālaṃ puruṣo duḥkham āpnoti | atrocyate --- liṅgasyāvinivṛtteḥ | yāvan mahadādiliṅgaṃ na nivartate tāvat kālaṃ puruṣo duḥkhabhoktā | tasmād duḥkhaṃ samāsena --- saṅkṣepeṇa prāpnoti cetanaḥ puruṣaḥ | yadā tu tat pratinivartate mahadādiliṅgaṃ jñānotpattyā tato mokṣaṃ prāpnoti | mokṣaṃ gatasya duḥkhaṃ nāsti | jñānena hi liṅgaṃ nivartate | yadā pratyekaṃ pradhānamahadahantanmātrendriyabhūtāny anyāni aham anya iti jñānaṃ tadā liṅgābhāvaḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.