इह लोके सताम् अप्य् अर्थानाम् अष्टधा नोपलब्धिः । तथा हि दर्शयति --- यथा सताम् अपि देवदत्तविष्णुमित्रयज्ञदत्तानां देशान्तरगतानाम् अतिदूरान् नोपलब्धिः । तत् किं ते न सन्ति । यथा वा चक्षुर् अतिसामीप्यात् कज्जलं नोपलभते । तत् किम् इदं नास्ति । यथा बधिरान्धौ शब्दरूपे नोपलभेते । तत् किं ते न स्तः । अनवस्थितचित्तौ राजानम् अपि यान्तं न पश्यति । तत् किम् असौ न गतः । धूमोष्मत्रुटिनीहारपरमाणवो नोपलभ्यन्ते । तत् किम् अमीषाम् अभावः । कुड्येन व्यवहितं नोपलभ्यते । तत् किं नास्ति । सूर्यादितेजसाभिभूतानां ग्रहनक्षत्रतारकादीनाम् अनुपलम्भात् तेषां किम् अभावः शक्यते परिकल्पयितुम् । मुद्गराशिकुवलयामलकमौक्तिककपोतादिनिकुरम्बे क्षिप्तं समानं यदि नोपलभ्यते तद् अवेदम् इति । तत् किं नास्ति । एवम् अष्टधा सताम् अप्य् अनुपलम्भो ऽभिहितः । इदानीम् असतां चतुर्धा भवति । तत्रोच्यते --- प्राक्प्रध्वंसेतरेतरात्यन्ताभावभेदात् । तत्र मृत्पिण्डे घटः प्राग् उत्पत्तेर् नोपलभ्यत इति प्रागभावः । प्रध्वंसाभावो यथा मुद्गराभिघातात् प्रध्वस्तो घटो नोपलभ्यते । इतरेतराभावो यथा अश्वे गोत्वम्, गवि अश्वत्वम् । अत्यन्ताभावो यथा द्वितीयम् अनीश्वरशिरः, तृतीयो बाहुः, शशविषाणादयो वा । एवम् इयं द्वादशधा अनुपलब्धिः । सताम् अष्टधा ह्य् असतां चतुर्धा । एवं प्रधानपुरुषाव् अपि सन्तौ नोपलभ्येते
iha loke satām apy arthānām aṣṭadhā nopalabdhiḥ | tathā hi darśayati --- yathā satām api devadattaviṣṇumitrayajñadattānāṃ deśāntaragatānām atidūrān nopalabdhiḥ | tat kiṃ te na santi | yathā vā cakṣur atisāmīpyāt kajjalaṃ nopalabhate | tat kim idaṃ nāsti | yathā badhirāndhau śabdarūpe nopalabhete | tat kiṃ te na staḥ | anavasthitacittau rājānam api yāntaṃ na paśyati | tat kim asau na gataḥ | dhūmoṣmatruṭinīhāraparamāṇavo nopalabhyante | tat kim amīṣām abhāvaḥ | kuḍyena vyavahitaṃ nopalabhyate | tat kiṃ nāsti | sūryāditejasābhibhūtānāṃ grahanakṣatratārakādīnām anupalambhāt teṣāṃ kim abhāvaḥ śakyate parikalpayitum | mudgarāśikuvalayāmalakamauktikakapotādinikurambe kṣiptaṃ samānaṃ yadi nopalabhyate tad avedam iti | tat kiṃ nāsti | evam aṣṭadhā satām apy anupalambho 'bhihitaḥ | idānīm asatāṃ caturdhā bhavati | tatrocyate --- prākpradhvaṃsetaretarātyantābhāvabhedāt | tatra mṛtpiṇḍe ghaṭaḥ prāg utpatter nopalabhyata iti prāgabhāvaḥ | pradhvaṃsābhāvo yathā mudgarābhighātāt pradhvasto ghaṭo nopalabhyate | itaretarābhāvo yathā aśve gotvam, gavi aśvatvam | atyantābhāvo yathā dvitīyam anīśvaraśiraḥ, tṛtīyo bāhuḥ, śaśaviṣāṇādayo vā | evam iyaṃ dvādaśadhā anupalabdhiḥ | satām aṣṭadhā hy asatāṃ caturdhā | evaṃ pradhānapuruṣāv api santau nopalabhyete
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.