तस्य प्रधानस्यानुपलब्धिर् अनवगमः सौक्ष्म्यात् हेतोर् नाभावात् । सूक्ष्मं प्रधानं शब्दाद्यलक्षणत्वात् परमाण्वादिवत् । न पुनर् एवं, यन् नास्ति प्रधानम् अतो नोपलभ्यते । किं तु अस्ति प्रधानं नोपलभ्यते सौक्ष्म्यात् परमाण्वादिवत् । तर्हि कथम् उपलभ्यत इति । अत्राह --- कार्यतस् तदुपलब्धिः ।(प्।११) कार्यं दृष्ट्वा कारणम् अनुमेयं वटधान्यवत् । यथा वटधान्यं कारणं वटं कार्यम् आलोक्यानुमीयते । एवं सद् एव प्रधानं कारणं महदादेः सतः कार्याद् अनुमीयते । न ह्य् असतः सदुत्पत्तिर् भवतीति । महदादि महान हङ्कारः पञ्चतन्मात्राणि एकादशेन्द्रियाणि पञ्च महाभूतानि चेति त्रयोविंशतिकम् । एतन् महदादि कार्यं त्रिगुणं दृष्ट्वानुमीयते --- अस्ति प्रधानम् अपि त्रिगुणं कारणं यस्येदं त्रिगुणं कार्यम् इति । किं चान्यत् । तच् च कार्यं प्रकृतिविरूपं सरूपं च । प्रधानाद् विसदृशं सदृशं चेत्य् अर्थः । सन्ति ते हेतवो यैर् एतत् प्रधानं विसदृशं सदृशं च । यथा लोके पुत्रः पितुः सदृशो विसदृशः स्यात् यदि रूपेण तदा न गुणैः, यदा गुणैस् तदा न रूपेणेति यावत् । तांश् च हेतून् उपरिष्टाद् वक्ष्यामः
tasya pradhānasyānupalabdhir anavagamaḥ saukṣmyāt hetor nābhāvāt | sūkṣmaṃ pradhānaṃ śabdādyalakṣaṇatvāt paramāṇvādivat | na punar evaṃ, yan nāsti pradhānam ato nopalabhyate | kiṃ tu asti pradhānaṃ nopalabhyate saukṣmyāt paramāṇvādivat | tarhi katham upalabhyata iti | atrāha --- kāryatas tadupalabdhiḥ |(p.11) kāryaṃ dṛṣṭvā kāraṇam anumeyaṃ vaṭadhānyavat | yathā vaṭadhānyaṃ kāraṇaṃ vaṭaṃ kāryam ālokyānumīyate | evaṃ sad eva pradhānaṃ kāraṇaṃ mahadādeḥ sataḥ kāryād anumīyate | na hy asataḥ sadutpattir bhavatīti | mahadādi mahāna haṅkāraḥ pañcatanmātrāṇi ekādaśendriyāṇi pañca mahābhūtāni ceti trayoviṃśatikam | etan mahadādi kāryaṃ triguṇaṃ dṛṣṭvānumīyate --- asti pradhānam api triguṇaṃ kāraṇaṃ yasyedaṃ triguṇaṃ kāryam iti | kiṃ cānyat | tac ca kāryaṃ prakṛtivirūpaṃ sarūpaṃ ca | pradhānād visadṛśaṃ sadṛśaṃ cety arthaḥ | santi te hetavo yair etat pradhānaṃ visadṛśaṃ sadṛśaṃ ca | yathā loke putraḥ pituḥ sadṛśo visadṛśaḥ syāt yadi rūpeṇa tadā na guṇaiḥ, yadā guṇais tadā na rūpeṇeti yāvat | tāṃś ca hetūn upariṣṭād vakṣyāmaḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.