Somadeva: Kathasaritsagara 10.4

न शृणोति सतां मन्त्रम् असतां च शृणोति यः । अचिरेण स संप्राप्यः विपदं परितप्यते

na śṛṇoti satāṃ mantram asatāṃ ca śṛṇoti yaḥ / acireṇa sa saṃprāpyaḥ vipadaṃ paritapyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् अस्मिन् उक्ष्णि कः स्नेहस् तव देव किम् अस्य वा । द्रुह्यतो ऽभयदानं च शरणागतता च का

tad asmin ukṣṇi kaḥ snehas tava deva kim asya vā / druhyato 'bhayadānaṃ ca śaraṇāgatatā ca kā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं चैतस्य भवेत्पार्श्वे नित्यसंनिहितस्य गोः । देव कीताः प्रजायन्ते ते तन्मूत्रपुरीषयोः

kiṃ caitasya bhavetpārśve nityasaṃnihitasya goḥ / deva kītāḥ prajāyante te tanmūtrapurīṣayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते चेद् विशन्ति मत्तेभदन्ताघातव्रनावृते । शरीरे भवतः किं न वृत्तः स्याद् युक्तितो वधः

te ced viśanti mattebhadantāghātavranāvṛte / śarīre bhavataḥ kiṃ na vṛttaḥ syād yuktito vadhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुर्जनश् चेत् स्वयं दोसं विपश्चिन् न करोति तत् । उत्पत्स्यते स तत्सङ्गाद् अत्र च श्रूयतां कथा

durjanaś cet svayaṃ dosaṃ vipaścin na karoti tat / utpatsyate sa tatsaṅgād atra ca śrūyatāṃ kathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राज्ञः कस्यापि शयने चिरमासीदलक्षिता । यूका कुतश्चिदागत्य नाम्ना मन्दविसर्पिणी

rājñaḥ kasyāpi śayane ciramāsīdalakṣitā / yūkā kutaścidāgatya nāmnā mandavisarpiṇī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अकस्मात् तत्र चोपेत्य कुतो ऽपि पवनेरितः । विवेश शयनीयं तत् टिट्टिभो नाम मत्कुणः

akasmāt tatra copetya kuto 'pi pavaneritaḥ / viveśa śayanīyaṃ tat ṭiṭṭibho nāma matkuṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन्निवासमिमं कस्मादागतस्त्वं व्रजान्यतः । इति मन्दविसर्पिण्या स दृष्ट्वा जगदे तया

mannivāsamimaṃ kasmādāgatastvaṃ vrajānyataḥ / iti mandavisarpiṇyā sa dṛṣṭvā jagade tayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपीतपूर्वं पश्यामि रजासृक् तत्प्रसीद मे । देहीह वस्तुम् इति ताम् अवादीत् सो ऽपि टिट्टिभः

apītapūrvaṃ paśyāmi rajāsṛk tatprasīda me / dehīha vastum iti tām avādīt so 'pi ṭiṭṭibhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो ऽनुरोधाद् आह स्म सा तं यद्य् एवम् आस्स्व तत् । किं त्वस्य राज्ञो नाकाले दंशो देयस् त्वया सखे

tato 'nurodhād āha sma sā taṃ yady evam āssva tat / kiṃ tvasya rājño nākāle daṃśo deyas tvayā sakhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देयो ऽस्य दंशः सुप्तस्य रतिशक्तस्य वा लघु । तच् छ्रुत्वा टिट्टिभः सो ऽत्र तथेत्य् उक्त्वा व्यतिष्ठत

deyo 'sya daṃśaḥ suptasya ratiśaktasya vā laghu / tac chrutvā ṭiṭṭibhaḥ so 'tra tathety uktvā vyatiṣṭhata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नक्तं शय्यास्थितं तं च नृपमाशु ददंश सः । उत्तस्थौ च ततो राजा हा दष्टो ऽस्मीति स ब्रुवन्

naktaṃ śayyāsthitaṃ taṃ ca nṛpamāśu dadaṃśa saḥ / uttasthau ca tato rājā hā daṣṭo 'smīti sa bruvan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः पलायिते तस्मिंस्त्वरितं मत्कुणे शठे । विचिन्त्य राजभृत्यैः स लब्धा युक्ता व्यपात्यत

tataḥ palāyite tasmiṃstvaritaṃ matkuṇe śaṭhe / vicintya rājabhṛtyaiḥ sa labdhā yuktā vyapātyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं टिट्टिभसंपर्कान्नष्टा मन्दविसर्पिणी । तत्संजीवकसंघस् ते न शिवस्य भविष्यति

evaṃ ṭiṭṭibhasaṃparkānnaṣṭā mandavisarpiṇī / tatsaṃjīvakasaṃghas te na śivasya bhaviṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न मे प्रत्येषि चेत्तत्त्वं स्वयं द्रक्ष्यस्युपागतम् । शिरो धुनानं दर्पेण शृङ्गयोः शूलशातयोः

na me pratyeṣi cettattvaṃ svayaṃ drakṣyasyupāgatam / śiro dhunānaṃ darpeṇa śṛṅgayoḥ śūlaśātayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्त्वा विकृतिं तेन नीतो दमनकेन सः । सिंहः पिङ्गलकश्चक्रे वध्यं संजीवकं हृदि

ity uktvā vikṛtiṃ tena nīto damanakena saḥ / siṃhaḥ piṅgalakaścakre vadhyaṃ saṃjīvakaṃ hṛdi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लब्ध्वा तस्याशयं स्वैर् अं क्षणाद्दमनकस् ततः । तस्य संजीवकस्यागात् स विषण्ण इवान्तिकम्

labdhvā tasyāśayaṃ svair aṃ kṣaṇāddamanakas tataḥ / tasya saṃjīvakasyāgāt sa viṣaṇṇa ivāntikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किमीदृगसि किं मित्र शरीरे कुशलं तव । इति पृष्टश् च तेनात्र वृषेण स जगादतम्

kimīdṛgasi kiṃ mitra śarīre kuśalaṃ tava / iti pṛṣṭaś ca tenātra vṛṣeṇa sa jagādatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं सेवकस्य कुशलं कश् च राज्ञां सदा प्रियः । को ऽर्थी न लाघवं यातः कः कालस्य न गोचरः

kiṃ sevakasya kuśalaṃ kaś ca rājñāṃ sadā priyaḥ / ko 'rthī na lāghavaṃ yātaḥ kaḥ kālasya na gocaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्तवन्तं पप्रच्छ तं स संजीवकः पुनः । किमुद्विग्न इवैवं त्वं वयस्याद्योच्यतामिति

ity uktavantaṃ papraccha taṃ sa saṃjīvakaḥ punaḥ / kimudvigna ivaivaṃ tvaṃ vayasyādyocyatāmiti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो दमनको ऽवादीच्छृणु प्रीत्या वदामि ते । मृगराजो विरुद्धो ऽसौ जातः पिङ्गलको ऽद्य ते

tato damanako 'vādīcchṛṇu prītyā vadāmi te / mṛgarājo viruddho 'sau jātaḥ piṅgalako 'dya te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निरपेक्षो ऽस्थिरस्नेहो हत्वा त्वां भोक्तुमिच्छति । हिंस्रं परिच्छदं चास्य पश्यामि प्रेरकं सदा

nirapekṣo 'sthirasneho hatvā tvāṃ bhoktumicchati / hiṃsraṃ paricchadaṃ cāsya paśyāmi prerakaṃ sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वचो दमनकस्यैतत्स पूर्वप्रत्ययादृजुः । सत्यं विचिन्त्य वृषभो विमना निजगाद तम्

vaco damanakasyaitatsa pūrvapratyayādṛjuḥ / satyaṃ vicintya vṛṣabho vimanā nijagāda tam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धिक्सेवाप्रतिपन्नो ऽपि क्षुद्रः क्षुद्रपरिग्रहः । प्रभुर्वैर् इत्वमेवैति तथा चेमां कथां शृणु

dhiksevāpratipanno 'pi kṣudraḥ kṣudraparigrahaḥ / prabhurvair itvamevaiti tathā cemāṃ kathāṃ śṛṇu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आसीन्मदोत्कटो नाम सिंहः क्वापि वनान्तरे । त्रयस्तस्यानुगाश्चासन्द्वीपिवायसजम्बुकाः

āsīnmadotkaṭo nāma siṃhaḥ kvāpi vanāntare / trayastasyānugāścāsandvīpivāyasajambukāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स सिंहो ऽत्र वने ऽद्राक्षीददृष्टचरमेकदा । करभं सार्थविभ्रष्टं प्रविष्टं हासनाकृतिम्

sa siṃho 'tra vane 'drākṣīdadṛṣṭacaramekadā / karabhaṃ sārthavibhraṣṭaṃ praviṣṭaṃ hāsanākṛtim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

को ऽयं प्राणीति साश्चर्यं वदत्यस्मिन्मृगाधिपे । उष्ट्रो ऽयमिति वक्ति स्म देशद्रष्टात्र वायसः

ko 'yaṃ prāṇīti sāścaryaṃ vadatyasminmṛgādhipe / uṣṭro 'yamiti vakti sma deśadraṣṭātra vāyasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो दत्ताभयस्तेन सिंहेनानाय्य कौतुकात् । उष्ट्रः सो ऽनुचरीकृत्य स्वान्तिके स्थापितो ऽभवत्

tato dattābhayastena siṃhenānāyya kautukāt / uṣṭraḥ so 'nucarīkṛtya svāntike sthāpito 'bhavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकदा व्रणितो ऽस्वस्थः स सिंहो गजयुद्धतः । उपवासान् बहूंश् चक्रे स्वस्थैस् तैः सहितो ऽनुगैः

ekadā vraṇito 'svasthaḥ sa siṃho gajayuddhataḥ / upavāsān bahūṃś cakre svasthais taiḥ sahito 'nugaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः क्लान्तः स भक्ष्यार्थं भ्रमन्सिंहो ऽनवाप्य तत् । किं कार्यमित्यपृच्छत्तानुष्ट्रं मुक्त्वानुगान्रहः

tataḥ klāntaḥ sa bhakṣyārthaṃ bhramansiṃho 'navāpya tat / kiṃ kāryamityapṛcchattānuṣṭraṃ muktvānugānrahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते तमूचुः प्रभो वाच्यमस्माभिर् युक्तमापदि । उष्ट्रेण साकं किं सख्यं किं नासावेव भक्ष्यते

te tamūcuḥ prabho vācyamasmābhir yuktamāpadi / uṣṭreṇa sākaṃ kiṃ sakhyaṃ kiṃ nāsāveva bhakṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तृणाशी चायमस्माकं भक्ष्य एवामिषाशिनाम् । बहूनामामिषस्यार्थे किं चैकस्त्यज्यते न किम्

tṛṇāśī cāyamasmākaṃ bhakṣya evāmiṣāśinām / bahūnāmāmiṣasyārthe kiṃ caikastyajyate na kim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दत्ताभयं कथं हन्मीत्युच्यते प्रभुणा यदि । दापयामः स्ववाचा तद्युक्त्या तनुममुं वयम्

dattābhayaṃ kathaṃ hanmītyucyate prabhuṇā yadi / dāpayāmaḥ svavācā tadyuktyā tanumamuṃ vayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्ते तैर् अनुज्ञातस्तेन सिंहेन वायसः । वधाय संविदं कृत्वा करभं तम् अभाषत

ity ukte tair anujñātastena siṃhena vāyasaḥ / vadhāya saṃvidaṃ kṛtvā karabhaṃ tam abhāṣata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एष स्वामी क्षुधाक्रान्तो ऽप्य् अस्मान्वक्ति न किंचन । तदस्यात्मप्रदानोक्त्या प्रियं कुर्मो यथा वयम्

eṣa svāmī kṣudhākrānto 'py asmānvakti na kiṃcana / tadasyātmapradānoktyā priyaṃ kurmo yathā vayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा त्वम् अपिकुर्वीथा येनासौ प्रीयते त्वयि । इत्य् उक्तो वायसेनोष्ट्रः साधुस्तत्प्रत्यपद्यत

tathā tvam apikurvīthā yenāsau prīyate tvayi / ity ukto vāyasenoṣṭraḥ sādhustatpratyapadyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपाययौ च तं सिंह सह काकेन तेन सः । ततः काको ऽब्रवीद्देव स्वायत्तं भुङ्क्ष्व मामिमम्

upāyayau ca taṃ siṃha saha kākena tena saḥ / tataḥ kāko 'bravīddeva svāyattaṃ bhuṅkṣva māmimam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं त्वया स्वल्पकायेनेत्य् उक्ते सिंहेन जम्बुकः । मां भुङ्क्ष्वेत्यवदत्तं च स तथैव निराकरोत्

kiṃ tvayā svalpakāyenety ukte siṃhena jambukaḥ / māṃ bhuṅkṣvetyavadattaṃ ca sa tathaiva nirākarot

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वीपी तम् अब्रवीद्देव मां भुङ्क्ष्वेति तम् अप्य् असौ । नाभुङ्क्त हरिरुष्ट्रो ऽथ बभाषे भुङ्क्ष्व मामिति

dvīpī tam abravīddeva māṃ bhuṅkṣveti tam apy asau / nābhuṅkta hariruṣṭro 'tha babhāṣe bhuṅkṣva māmiti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वाक्छलेन स तेनैव हत्वा कृत्वा च खण्डशः । उष्ट्रस् तैर् भक्षितः सद्यः ससिंहैर् वायसादिभिः

vākchalena sa tenaiva hatvā kṛtvā ca khaṇḍaśaḥ / uṣṭras tair bhakṣitaḥ sadyaḥ sasiṃhair vāyasādibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं केनापि पिशुनेनैष पिङ्गलको मयि । प्रेरितो ऽकारणं राजा प्रमाणमधुना विधिः

evaṃ kenāpi piśunenaiṣa piṅgalako mayi / prerito 'kāraṇaṃ rājā pramāṇamadhunā vidhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गृध्रो ऽपि हि वरं राजा सेव्यो हंसपरिच्छदः । न गृध्रपरिवारस्तु हंसो ऽपि किमुतापरः

gṛdhro 'pi hi varaṃ rājā sevyo haṃsaparicchadaḥ / na gṛdhraparivārastu haṃso 'pi kimutāparaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतत्संजीवकाच् छ्रुत्वावादीद्दमनको ऽनृजुः । धैर् येण साध्यते सर्वं शृणु वच्म्यत्र ते कथाम्

etatsaṃjīvakāc chrutvāvādīddamanako 'nṛjuḥ / dhair yeṇa sādhyate sarvaṃ śṛṇu vacmyatra te kathām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

को ऽयासीट्टिट्टिभः पक्षी सभार्यो वारिधेस्तटे । धृतगर्भा सति भार्या टिट्टिभी निजगाद तम्

ko 'yāsīṭṭiṭṭibhaḥ pakṣī sabhāryo vāridhestaṭe / dhṛtagarbhā sati bhāryā ṭiṭṭibhī nijagāda tam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एहि क्वाप्य् अन्यतो यावः प्रसूताया ममेह हि । हरेद् अपत्यान्य् अम्भोधिः कदाचिद् अयम् ऊर्मिभिः

ehi kvāpy anyato yāvaḥ prasūtāyā mameha hi / hared apatyāny ambhodhiḥ kadācid ayam ūrmibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतद्भार्यावचः श्रुत्वा टिट्टिभः स जगाद ताम् । न शक्नोति मया साकं विरोधं कर्तुमम्बुधिः

etadbhāryāvacaḥ śrutvā ṭiṭṭibhaḥ sa jagāda tām / na śaknoti mayā sākaṃ virodhaṃ kartumambudhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा टिट्टिभी प्राह मैवं का ते तुलाब्धिना । हितोपदेशो ऽनुष्ठेयो विनाशः प्राप्यते ऽन्यथा

tac chrutvā ṭiṭṭibhī prāha maivaṃ kā te tulābdhinā / hitopadeśo 'nuṣṭheyo vināśaḥ prāpyate 'nyathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा च कम्बुग्रीवाख्यः कूर्मः क्वापि सरस्य् अभूत् । तस्यास्तां सुहृदौ हंसौ नाम्ना विकटसंकटौ

tathā ca kambugrīvākhyaḥ kūrmaḥ kvāpi sarasy abhūt / tasyāstāṃ suhṛdau haṃsau nāmnā vikaṭasaṃkaṭau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकदावग्रहक्षीणजले सरसि तत्र तौ । हंसवन्यत्सरो गन्तुकामौ कूर्मो जगाद सः

ekadāvagrahakṣīṇajale sarasi tatra tau / haṃsavanyatsaro gantukāmau kūrmo jagāda saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

युवां यत्रोद्यतौ गन्तुं नयतं तत्र मामपि । तच् छ्रुत्वा तावुभौ हंसौ कूर्मं तं मित्त्रमूचतुः

yuvāṃ yatrodyatau gantuṃ nayataṃ tatra māmapi / tac chrutvā tāvubhau haṃsau kūrmaṃ taṃ mittramūcatuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सरो दूराद्दवीयस्तद्यत्रावां गन्तुमुद्यतौ । तत्रागन्तुं तवेच्छा चेत्कार्यमस्मद्वचस्त्वया

saro dūrāddavīyastadyatrāvāṃ gantumudyatau / tatrāgantuṃ tavecchā cetkāryamasmadvacastvayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्मद्धृतां गृहीत्वैव दन्तैर् यष्टिं दिवि व्रजन् । निरालापो ऽवतिष्ठेथा भ्रष्टो व्यापत्स्यसे ऽन्यथा

asmaddhṛtāṃ gṛhītvaiva dantair yaṣṭiṃ divi vrajan / nirālāpo 'vatiṣṭhethā bhraṣṭo vyāpatsyase 'nyathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथेति तेन दन्तात्तयष्टिना सह तौ नभः । कूर्मेणोत्पेततुर्हंसौ प्रान्तयोर् आत्तयष्टिकौ

tatheti tena dantāttayaṣṭinā saha tau nabhaḥ / kūrmeṇotpetaturhaṃsau prāntayor āttayaṣṭikau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रमाच् च तत्सरोभ्यर्णं प्राप्तौ तौ कूर्महारिणौ । ददृशुस्तदधोवर्तिनगराश्रयिणो जनाः

kramāc ca tatsarobhyarṇaṃ prāptau tau kūrmahāriṇau / dadṛśustadadhovartinagarāśrayiṇo janāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किमेतन्नीयते चित्रं हंसाभ्यामिति तैर् जनैः । क्रियमाणं कलकलं स कूर्मश्चपलो ऽशृणोत्

kimetannīyate citraṃ haṃsābhyāmiti tair janaiḥ / kriyamāṇaṃ kalakalaṃ sa kūrmaścapalo 'śṛṇot

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुतः कलकलो ऽधस्ताद् इति वक्त्राद् विहाय ताम् । यष्टिं स पृच्छन् हंसौ तौ भ्रष्टो जघ्ने जनैर् भुवि

kutaḥ kalakalo 'dhastād iti vaktrād vihāya tām / yaṣṭiṃ sa pṛcchan haṃsau tau bhraṣṭo jaghne janair bhuvi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं बुद्धिच्युतो नश्येत् कूर्मो यष्टिच्युतो यथा । इत्थं तयोक्तष् टिट्टिभ्या टिट्टिभः स जगाद ताम्

evaṃ buddhicyuto naśyet kūrmo yaṣṭicyuto yathā / itthaṃ tayoktaṣ ṭiṭṭibhyā ṭiṭṭibhaḥ sa jagāda tām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्यम् एतत् प्रिये किं तु त्वम् अप्य् एतां कथां शृणु । नद्यन्तःस्थे हृदे ऽभूवन् क्वापि मत्स्याः पुरा त्रयः

satyam etat priye kiṃ tu tvam apy etāṃ kathāṃ śṛṇu / nadyantaḥsthe hṛde 'bhūvan kvāpi matsyāḥ purā trayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनागतविधातैकः प्रत्युत्पन्नमतिस् तथा । तृतीयो यद्भविष्यश् च त्रयस् ते सहचारिणः

anāgatavidhātaikaḥ pratyutpannamatis tathā / tṛtīyo yadbhaviṣyaś ca trayas te sahacāriṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते दाशानां वचो जातु तेन मार्गेण गच्छताम् । अहो अस्मिन् ह्रदे मत्स्याः सन्तीति किल शुश्रुवुः

te dāśānāṃ vaco jātu tena mārgeṇa gacchatām / aho asmin hrade matsyāḥ santīti kila śuśruvuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेनाशङ्क्य वधं दाशैर् नदीस्रोतः प्रविश्य सः । अनागतविधाताथ बुद्धिमानन्यतो ययौ

tenāśaṅkya vadhaṃ dāśair nadīsrotaḥ praviśya saḥ / anāgatavidhātātha buddhimānanyato yayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रत्युत्पन्नमतिस्त्वासीत्स तत्रैवाविकम्पितः । अहं प्रतिविधास्यामि भयं चेदापतेदिति

pratyutpannamatistvāsītsa tatraivāvikampitaḥ / ahaṃ pratividhāsyāmi bhayaṃ cedāpatediti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यन्मे भविष्यतीत्यासीद्यद्भविष्यस्तु तत्र सः । अथागत्याक्षिपञ्जालं तत्र मे धीवरा ह्रदे

yanme bhaviṣyatītyāsīdyadbhaviṣyastu tatra saḥ / athāgatyākṣipañjālaṃ tatra me dhīvarā hrade

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जालोत्क्षिप्तस्तु तैः सद्यः प्रत्युत्पन्नमतिः सुधीः । कृत्वा निष्पन्दमात्मानं तिष्ठति स्म मृतो यथा

jālotkṣiptastu taiḥ sadyaḥ pratyutpannamatiḥ sudhīḥ / kṛtvā niṣpandamātmānaṃ tiṣṭhati sma mṛto yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वयं मृतो ऽयमिति तेष्व् अघ्नत्सु तिमिघातिषु । पतित्वा स नदीस्रोतस्यगच्छद्द्रुतमन्यतः

svayaṃ mṛto 'yamiti teṣv aghnatsu timighātiṣu / patitvā sa nadīsrotasyagacchaddrutamanyataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद्भविष्यस् तु जालान्तरुद्वर्तनविवर्तने । कुर्वन् गृहीत्वा निहतो मन्दबुद्धिः स धीवरैः

yadbhaviṣyas tu jālāntarudvartanavivartane / kurvan gṛhītvā nihato mandabuddhiḥ sa dhīvaraiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मात्प्रतिविधास्ये ऽहं न यास्याम्यम्बुधैर् भयात् । इत्य् उक्त्वा टिट्टिभो भार्यां तत्रैवासीत्स्वनीडके

tasmātpratividhāsye 'haṃ na yāsyāmyambudhair bhayāt / ity uktvā ṭiṭṭibho bhāryāṃ tatraivāsītsvanīḍake

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्राश्रौषीद्वचस् तस्य साहंकारं महोदधिः । दिवसैश् च प्रसूता सा तद्भार्या तत्र टिट्टिभी

tatrāśrauṣīdvacas tasya sāhaṃkāraṃ mahodadhiḥ / divasaiś ca prasūtā sā tadbhāryā tatra ṭiṭṭibhī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जहार स ततो ऽण्डानि तस्या जलधिरूर्मिणा । पश्यामि टिट्टिभो ऽयं मे किं कुर्यादिति कौतुकान्

jahāra sa tato 'ṇḍāni tasyā jaladhirūrmiṇā / paśyāmi ṭiṭṭibho 'yaṃ me kiṃ kuryāditi kautukān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राप्तं तदेतद्व्यसनं यन्मयोक्तमभूत्तव । इत्याह रुदती सा तं टिट्टिभी टिट्टिभं पतिम्

prāptaṃ tadetadvyasanaṃ yanmayoktamabhūttava / ityāha rudatī sā taṃ ṭiṭṭibhī ṭiṭṭibhaṃ patim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः स टिट्टिभो धीरस्तां स्वभार्याम् अभाषत । पश्येह किं करोम्यस्य पापस्य जलधेरहम्

tataḥ sa ṭiṭṭibho dhīrastāṃ svabhāryām abhāṣata / paśyeha kiṃ karomyasya pāpasya jaladheraham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्त्वा पक्षिणः सर्वान् संघाट्योक्तपराभवः । गत्वा तैः सह चक्रन्द शरणं गरुडं प्रभुम्

ity uktvā pakṣiṇaḥ sarvān saṃghāṭyoktaparābhavaḥ / gatvā taiḥ saha cakranda śaraṇaṃ garuḍaṃ prabhum

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अब्धिनाण्डापहारेण वयं नाथे सति त्वयि । अनाथवत्पराभूता इत्यूचुस्तं च ते खगाः

abdhināṇḍāpahāreṇa vayaṃ nāthe sati tvayi / anāthavatparābhūtā ityūcustaṃ ca te khagāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः क्रुद्धेन तार्क्ष्येण विज्ञप्तो हरिरम्बुधिम् । आग्नेयास्त्रेण संशोष्य टिट्टिभाण्डान्यदापयत्

tataḥ kruddhena tārkṣyeṇa vijñapto harirambudhim / āgneyāstreṇa saṃśoṣya ṭiṭṭibhāṇḍānyadāpayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्माद् अत्यक्तधैर् येण भाव्यम् आपदि धीमता । उपस्थितम् इदानीम् तु युद्धं पिङ्गलकेन ते

tasmād atyaktadhair yeṇa bhāvyam āpadi dhīmatā / upasthitam idānīm tu yuddhaṃ piṅgalakena te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदैवोत्क्षिप्तलाङ्गूलश् चतुर्भिश् चरणैः समम् । उत्थास्यति स ते विद्याः प्रजिहीर्षुं तदैव तम्

yadaivotkṣiptalāṅgūlaś caturbhiś caraṇaiḥ samam / utthāsyati sa te vidyāḥ prajihīrṣuṃ tadaiva tam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सज्जो नतशिरा भूत्वा शृङ्गाभ्याम् उदरे च तम् । हत्वाभिपतितं कुर्याः कीर्णान्त्रनिकरं रिपुम्

sajjo nataśirā bhūtvā śṛṅgābhyām udare ca tam / hatvābhipatitaṃ kuryāḥ kīrṇāntranikaraṃ ripum

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम् उक्त्वा दमनकः संजीवकवृषं स तम् । गत्वा करटकायोभौ सिद्धभेदौ शशंस तौ

evam uktvā damanakaḥ saṃjīvakavṛṣaṃ sa tam / gatvā karaṭakāyobhau siddhabhedau śaśaṃsa tau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः संजीवकः प्रायाच्छनैः पिङ्गलकान्तिकम् । जिज्ञासुरिङ्गिताकारैश्चित्तं तस्य मृगप्रभोः

tataḥ saṃjīvakaḥ prāyācchanaiḥ piṅgalakāntikam / jijñāsuriṅgitākāraiścittaṃ tasya mṛgaprabhoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ददर्शोत्क्षिप्तलाङ्गूलं युयुत्सुं तं समाङ्घ्रिकम् । सिंहं सिंहो ऽप्य् अपश्यत्तं शङ्कोद्धूतस्वमस्तकम्

dadarśotkṣiptalāṅgūlaṃ yuyutsuṃ taṃ samāṅghrikam / siṃhaṃ siṃho 'py apaśyattaṃ śaṅkoddhūtasvamastakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः प्राहरदुत्पत्य स सिंहो ऽस्मिन्वृषे नखैः । वृषो ऽपि तस्मिञ् शृङ्गाभ्यं प्रावर्तिष्टाहवस् तयोः

tataḥ prāharadutpatya sa siṃho 'sminvṛṣe nakhaiḥ / vṛṣo 'pi tasmiñ śṛṅgābhyaṃ prāvartiṣṭāhavas tayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् च दृष्ट्वा दमनकं साधुः करटको ऽब्रवीत् । किं स्वार्थसिद्ध्यै व्यसनं प्रभोरुत्पादितं त्वया

tac ca dṛṣṭvā damanakaṃ sādhuḥ karaṭako 'bravīt / kiṃ svārthasiddhyai vyasanaṃ prabhorutpāditaṃ tvayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संपत्प्रजानुतापेन मैत्त्री शाठ्येन कामिनी । पारुष्येणाहृता मित्त्र न चिरस्थायिनी भवेत्

saṃpatprajānutāpena maittrī śāṭhyena kāminī / pāruṣyeṇāhṛtā mittra na cirasthāyinī bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अलं वा यो बहु ब्रूते हितवाक्यावमानिनः । स तस्माल्लभते दोषं कपेः सूचीमुखो यथा

alaṃ vā yo bahu brūte hitavākyāvamāninaḥ / sa tasmāllabhate doṣaṃ kapeḥ sūcīmukho yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्वमासन्वने क्वापि वानरा यूथचारिणः । ते शीते जातु खद्योतं दृष्ट्वाग्निरिति मेनिरे

pūrvamāsanvane kvāpi vānarā yūthacāriṇaḥ / te śīte jātu khadyotaṃ dṛṣṭvāgniriti menire

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मिंश् च तृणपर्णानि विन्यस्याङ्गमतापयन् । एकस्तु तेषां खद्योतमधमत्तं मुखानिलैः

tasmiṃś ca tṛṇaparṇāni vinyasyāṅgamatāpayan / ekastu teṣāṃ khadyotamadhamattaṃ mukhānilaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्दृष्ट्वा तत्र तं प्राह पक्षी सूचिमुखाभिधः । नैषो ऽग्निरेष खद्योतो मा क्लेशमनुभूरिति

taddṛṣṭvā tatra taṃ prāha pakṣī sūcimukhābhidhaḥ / naiṣo 'gnireṣa khadyoto mā kleśamanubhūriti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वाप्य् अनिवृत्तं तं पक्षी सो ऽभ्येत्य वृक्षतः । न्यवारयद् यन् निर्बन्धात् कपिस् तेन चुकोप सः

tac chrutvāpy anivṛttaṃ taṃ pakṣī so 'bhyetya vṛkṣataḥ / nyavārayad yan nirbandhāt kapis tena cukopa saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षिप्तया शिलया तं च सूचीमुखम् अचूर्णयत् । तस्मान् न तस्य वक्तव्यं यः कुर्यान् न हितं वचः

kṣiptayā śilayā taṃ ca sūcīmukham acūrṇayat / tasmān na tasya vaktavyaṃ yaḥ kuryān na hitaṃ vacaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतः किं वच्मि दोषाय भेदस्तावत्कृतस्त्वया । दुष्टया क्रियते यच् च बुद्ध्या तन् न शुभं भवेत्

ataḥ kiṃ vacmi doṣāya bhedastāvatkṛtastvayā / duṣṭayā kriyate yac ca buddhyā tan na śubhaṃ bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा चाभवतां पूर्वं भ्रातरौ द्वौ वणिक्सुतौ । धर्मबुद्धिस् तथा दुष्टबुद्धिः क्वचन पत्तने

tathā cābhavatāṃ pūrvaṃ bhrātarau dvau vaṇiksutau / dharmabuddhis tathā duṣṭabuddhiḥ kvacana pattane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तावर्थार्थं पितुर्गेहाद्गत्वा देशान्तरं सह । कथंचित्स्वर्णदीनारसहस्रद्वयमापतुः

tāvarthārthaṃ piturgehādgatvā deśāntaraṃ saha / kathaṃcitsvarṇadīnārasahasradvayamāpatuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् गृहीत्वा स्वनगरं पुनर् आजग्मतुश् च तौ । वृक्षमूले च दीनारान् भूतले तान् निचख्नतुः

tad gṛhītvā svanagaraṃ punar ājagmatuś ca tau / vṛkṣamūle ca dīnārān bhūtale tān nicakhnatuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शतमेकं गृहीत्वा च दीनाराणां विभज्य च । परस्परं समांशेन तस्थतुः पितृवेश्मनि

śatamekaṃ gṛhītvā ca dīnārāṇāṃ vibhajya ca / parasparaṃ samāṃśena tasthatuḥ pitṛveśmani

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकदा दुष्टबुद्धिः स गत्वा तरुतलात्ततः । एक एवाग्रहीत्स्वैर् अं दीनारांस्तानसद्व्ययी

ekadā duṣṭabuddhiḥ sa gatvā tarutalāttataḥ / eka evāgrahītsvair aṃ dīnārāṃstānasadvyayī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मासमात्रे गते तं च धर्मबुद्धिम् उवाच सः । एह्यार्य विभजावस्तान्दीनारानस्ति मे व्ययः

māsamātre gate taṃ ca dharmabuddhim uvāca saḥ / ehyārya vibhajāvastāndīnārānasti me vyayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्व धर्मबुद्धिस्तां गत्वा भूमिं तथेति सः । चखान तेनैव समं दीनारान्यत्र तान्न्यधात्

tac chrutva dharmabuddhistāṃ gatvā bhūmiṃ tatheti saḥ / cakhāna tenaiva samaṃ dīnārānyatra tānnyadhāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संप्राप्ता न यदा ते च दीनाराः स्वातकात्ततः । तदा स दुष्टबुद्धिस्तं धर्मबुद्धिं शठो ऽब्रवीत्

saṃprāptā na yadā te ca dīnārāḥ svātakāttataḥ / tadā sa duṣṭabuddhistaṃ dharmabuddhiṃ śaṭho 'bravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नीतास्ते भवता तन्मे स्वमर्धं दीयतामिति । न ते नीता मया नीतास्त्वयेत्याह स्म तं च सः

nītāste bhavatā tanme svamardhaṃ dīyatāmiti / na te nītā mayā nītāstvayetyāha sma taṃ ca saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं प्रवृत्ते कलहे सो ऽश्मनाताडयच् छिरः । दुष्टबुद्धी राजकुलं धर्मबुद्धिं निनाय च

evaṃ pravṛtte kalahe so 'śmanātāḍayac chiraḥ / duṣṭabuddhī rājakulaṃ dharmabuddhiṃ nināya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रोक्तस्वस्वपक्षौ तावनासादितनिर्णयैः । स्थापितावा दिनच्चेदमुभौ राजाधिकारिभिः

tatroktasvasvapakṣau tāvanāsāditanirṇayaiḥ / sthāpitāvā dinaccedamubhau rājādhikāribhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्य मूले न्यधीयन्त दीनारास्ते वनस्पतेः । स साक्षी वक्ति यन्नीतास्ते ऽमुना धर्मबुद्धिना

yasya mūle nyadhīyanta dīnārāste vanaspateḥ / sa sākṣī vakti yannītāste 'munā dharmabuddhinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उवाचाथ तान्दुष्टबुद्धी राजाधिकारिणः । प्रक्ष्यामस्तर्हि तं प्रातरित्यूचुस्ते ऽतिविस्मिताः

ity uvācātha tānduṣṭabuddhī rājādhikāriṇaḥ / prakṣyāmastarhi taṃ prātarityūcuste 'tivismitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् तैर् धर्मबुद्धिश् च दुष्टबुद्धिश् च ताव् उभौ । दत्तप्रतिभुवौ मुक्तौ विभिन्नौ जग्मतुर् गृहम्

tatas tair dharmabuddhiś ca duṣṭabuddhiś ca tāv ubhau / dattapratibhuvau muktau vibhinnau jagmatur gṛham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुष्टबुद्धिस्तु वस्तूक्त्वा दत्त्वार्थं पितरं रहः । भव मे वृक्षगर्भान्तः स्थित्वा साक्षीत्यभाषत

duṣṭabuddhistu vastūktvā dattvārthaṃ pitaraṃ rahaḥ / bhava me vṛkṣagarbhāntaḥ sthitvā sākṣītyabhāṣata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बाढमित्य् उक्तवन्तं च नीत्वा महति कोटरे । निवेश्य तं तरौ तत्र रात्रौ स गृहमाययौ

bāḍhamity uktavantaṃ ca nītvā mahati koṭare / niveśya taṃ tarau tatra rātrau sa gṛhamāyayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रातश् च राजाधिकृतैः सह तौ भ्रातरौ तरुम् । गत्वा पप्रच्छतुः कस्तान्दीनारान्नीतवानिति

prātaś ca rājādhikṛtaiḥ saha tau bhrātarau tarum / gatvā papracchatuḥ kastāndīnārānnītavāniti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दीनारधर्मबुद्धिस्तान्नीतवानिति स स्फुटम् । तद्वृक्षकोटरान्तःस्थस्ततो ऽभाषत तत्पिता

dīnāradharmabuddhistānnītavāniti sa sphuṭam / tadvṛkṣakoṭarāntaḥsthastato 'bhāṣata tatpitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदसंभाव्यमाकर्ण्य निश्चितं दुष्टबुद्धिना । अत्रान्तः स्थापितः को ऽपीत्य् उक्त्वाधिकृतकाश् च ते

tadasaṃbhāvyamākarṇya niścitaṃ duṣṭabuddhinā / atrāntaḥ sthāpitaḥ ko 'pīty uktvādhikṛtakāś ca te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तरुगर्भे दुदुर्धूमं येनाध्मातः स निःसरन् । निपत्याधोगतः क्ष्मायां दुष्टबुद्धिपिता मृतः

tarugarbhe dudurdhūmaṃ yenādhmātaḥ sa niḥsaran / nipatyādhogataḥ kṣmāyāṃ duṣṭabuddhipitā mṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्दृष्ट्वा वस्तु बुद्ध्वा च राजाधिकृतकैः स तैः । दापितो दुष्टबुद्धिस्तान्दीनारान्धर्मबुद्धये

taddṛṣṭvā vastu buddhvā ca rājādhikṛtakaiḥ sa taiḥ / dāpito duṣṭabuddhistāndīnārāndharmabuddhaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निकृत्तहस्तजिह्वश् च तैः स निर्वासितस् ततः । दुष्टबुद्धिर्यथार्थाख्यो धर्मबुद्धिश् च मानितः

nikṛttahastajihvaś ca taiḥ sa nirvāsitas tataḥ / duṣṭabuddhiryathārthākhyo dharmabuddhiś ca mānitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवमन्याय्यया बुद्ध्या कृतं कर्माशुभावहम् । तस्मात्तन्न्याय्यया कुर्याद्बकेनाहेः कृतं यथा

evamanyāyyayā buddhyā kṛtaṃ karmāśubhāvaham / tasmāttannyāyyayā kuryādbakenāheḥ kṛtaṃ yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्वं बकस्य कस्यापि जातं जातमभक्षयत् । भुजगो ऽपत्यमागत्य स संतेपे ततो बकः

pūrvaṃ bakasya kasyāpi jātaṃ jātamabhakṣayat / bhujago 'patyamāgatya sa saṃtepe tato bakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

झषोपदेशात् तेनाथ बकेन नकुलालयात् । आरुह्याहिबिलं यावन् मत्स्यमांसं व्यकीर्यत

jhaṣopadeśāt tenātha bakena nakulālayāt / āruhyāhibilaṃ yāvan matsyamāṃsaṃ vyakīryata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्गत्य नकुलस्तच् च खादंस्तदनुसारतः । दृष्ट्वा बिलं प्रविष्टस्तं सापत्यमवधीदहिम्

nirgatya nakulastac ca khādaṃstadanusārataḥ / dṛṣṭvā bilaṃ praviṣṭastaṃ sāpatyamavadhīdahim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं भवत्युपायेन कार्यमन्यच् च मे शृणु । आसीत् कोऽपि तुलाशेषः पित्र्यार्थात्प्राग्वणिक्सुतः

evaṃ bhavatyupāyena kāryamanyac ca me śṛṇu / āsīt ko'pi tulāśeṣaḥ pitryārthātprāgvaṇiksutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयःपलसहस्रेण घटितां तां तुलां च सः । कस्यापि वणिजो हस् ते न्यस्य देशान्तरं ययौ

ayaḥpalasahasreṇa ghaṭitāṃ tāṃ tulāṃ ca saḥ / kasyāpi vaṇijo has te nyasya deśāntaraṃ yayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आगतश् च ततो यावत्तस्मान्मृगयते तुलाम् । आखुभिर् भक्षिता सेति तावत्तं सो ऽब्रवीद्वणिक्

āgataś ca tato yāvattasmānmṛgayate tulām / ākhubhir bhakṣitā seti tāvattaṃ so 'bravīdvaṇik

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्यं सुस्वादु तल्लोहं तेन जग्धं तदाखुभिः । इति सो ऽपि तम् आह स्म वणिक्पुत्रो हसन् हृदि

satyaṃ susvādu tallohaṃ tena jagdhaṃ tadākhubhiḥ / iti so 'pi tam āha sma vaṇikputro hasan hṛdi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.