Suśruta-saṃhitā 1.46

अथातोऽन्नपानविधिमध्यायं व्याख्यास्यामः

athāto'nnapānavidhimadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धन्वन्तरिमभिवाद्य सुश्रुत उवाचप्रागभिहितः प्राणिना पुनर्मूलमाहारो बल-वर्णौजसां च स षट्सु रसेष्वायत्तः रसाः पुनर्द्र व्याश्रयिणः द्र व्यरसगुणवीय-र्!विपाकनिमित्ते च क्षयवृद्धी दोषाणां साम्यं च ब्रह्मादेरपि च लोकस्याहारः स्थित्युत्पत्तिविनाशहेतुः आहारादेवाभिवृद्धिर्बलमारोग्यं वर्णेन्द्रि यप्रसादश्च तथा ह्याहारवैषम्यादस्वास्थ्यां तस्याशितपीतलीढखा दितस्य नानाद्र व्या-त्मकस्यानेकविधविकल्पस्यानेकविधप्रभावस्य पृथक् पृथग्द्र व्यरसगुणवी-र्यविपाककर्माणीच्छामि ज्ञातुं न ह्यनवबुद्धस्वभावा भिषजः स्वस्थानुवृत्तिं रोगनिग्रहणं च कर्तुं समर्थाः आहारायत्ताश्च सर्वप्राणिनो यस्मात्तस्मादन्नपा-नविधिमुपदिशतु मे भगवानित्युक्तः प्रोवाच भग वान् धन्वन्तरिःअथ खलु वत्स सुश्रुत यथाप्रश्नमुच्यमानमुपधारयस्व

dhanvantarimabhivādya suśruta uvācaprāgabhihitaḥ prāṇinā punarmūlamāhāro bala-varṇaujasāṃ ca sa ṣaṭsu raseṣvāyattaḥ rasāḥ punardra vyāśrayiṇaḥ dra vyarasaguṇavīya-r!vipākanimitte ca kṣayavṛddhī doṣāṇāṃ sāmyaṃ ca brahmāderapi ca lokasyāhāraḥ sthityutpattivināśahetuḥ āhārādevābhivṛddhirbalamārogyaṃ varṇendri yaprasādaśca tathā hyāhāravaiṣamyādasvāsthyāṃ tasyāśitapītalīḍhakhā ditasya nānādra vyā-tmakasyānekavidhavikalpasyānekavidhaprabhāvasya pṛthak pṛthagdra vyarasaguṇavī-ryavipākakarmāṇīcchāmi jñātuṃ na hyanavabuddhasvabhāvā bhiṣajaḥ svasthānuvṛttiṃ roganigrahaṇaṃ ca kartuṃ samarthāḥ āhārāyattāśca sarvaprāṇino yasmāttasmādannapā-navidhimupadiśatu me bhagavānityuktaḥ provāca bhaga vān dhanvantariḥatha khalu vatsa suśruta yathāpraśnamucyamānamupadhārayasva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र लोहितशालिकलमकर्दमकपाण्डुकसुगन्धकशकुनाहृतपुष्पाण्डकपुण्ड-रीकमहाशालिशीतभीरुकरोध्रपुष्पकदीर्घशूककाञ्चनकमहिषमहाशूक हायनकदूषकमहादूषकप्रभृतयः शालयः

tatra lohitaśālikalamakardamakapāṇḍukasugandhakaśakunāhṛtapuṣpāṇḍakapuṇḍa-rīkamahāśāliśītabhīrukarodhrapuṣpakadīrghaśūkakāñcanakamahiṣamahāśūka hāyanakadūṣakamahādūṣakaprabhṛtayaḥ śālayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मधुरा वीर्यतः शीता लघुपाका बलावहाः पित्तघ्नाल्पानिलकफाः स्निग्धा बद्धाल्पवर्चसः

madhurā vīryataḥ śītā laghupākā balāvahāḥ pittaghnālpānilakaphāḥ snigdhā baddhālpavarcasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषां लोहितकः श्रेष्ठो दोषघ्नः शुक्रमूत्रलः चक्षुष्यो वर्णबलकृत् स्वर्यो हृद्यस्तृषापहः

teṣāṃ lohitakaḥ śreṣṭho doṣaghnaḥ śukramūtralaḥ cakṣuṣyo varṇabalakṛt svaryo hṛdyastṛṣāpahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्रण्यो ज्वरहरश्चैव सर्वदोषविषापहः तस्मादल्पान्तरगुणाः क्रमशः शालयोऽवराः

vraṇyo jvaraharaścaiva sarvadoṣaviṣāpahaḥ tasmādalpāntaraguṇāḥ kramaśaḥ śālayo'varāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षष्टिककाङ्गुकमुकुन्दकपीतकप्रमोदककाकलकासनपुष्पकमहाषष्टिकचूर्णककुरवककेदारप्रभृतयः षष्टिकाः

ṣaṣṭikakāṅgukamukundakapītakapramodakakākalakāsanapuṣpakamahāṣaṣṭikacūrṇakakuravakakedāraprabhṛtayaḥ ṣaṣṭikāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रसे पाके च मधुराः शमना वातपित्तयोः शालीनां च गुणैस्तुल्या बृंहणाः कफशुक्रलाः

rase pāke ca madhurāḥ śamanā vātapittayoḥ śālīnāṃ ca guṇaistulyā bṛṃhaṇāḥ kaphaśukralāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षष्टिकः प्रवरस्तेषां कषायानुरसो लघुः मृदुः स्निग्धस्त्रिदोषघ्नः स्थैर्यकृद्बलवर्धनः

ṣaṣṭikaḥ pravarasteṣāṃ kaṣāyānuraso laghuḥ mṛduḥ snigdhastridoṣaghnaḥ sthairyakṛdbalavardhanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विपाके मधुरो ग्राही तुल्यो लोहितशालिभिः शेषास्त्वल्पान्तरास्तस्मात् षष्टिकाः क्रमशो गुणैः

vipāke madhuro grāhī tulyo lohitaśālibhiḥ śeṣāstvalpāntarāstasmāt ṣaṣṭikāḥ kramaśo guṇaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृष्णव्रीहिशालामुखजतुमुखनन्दीमुखलावाक्षकत्वरि तककुक्कुटाण्डकपारावतकपाटलप्रभृतयो व्रीहयः

kṛṣṇavrīhiśālāmukhajatumukhanandīmukhalāvākṣakatvari takakukkuṭāṇḍakapārāvatakapāṭalaprabhṛtayo vrīhayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कषायमधुराः पाकेऽमधुरा वीर्यतोऽहिमाः अल्पाभिष्यन्दिनस्तुल्याः षष्टिकैर्बद्धवर्चसः

kaṣāyamadhurāḥ pāke'madhurā vīryato'himāḥ alpābhiṣyandinastulyāḥ ṣaṣṭikairbaddhavarcasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृष्णव्रीहिर्वरस्तेषां कषायानुरसो लघुः तस्मादल्पान्तरगुणाः क्रमशो व्रीहयोऽपरे

kṛṣṇavrīhirvarasteṣāṃ kaṣāyānuraso laghuḥ tasmādalpāntaraguṇāḥ kramaśo vrīhayo'pare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दग्धायामवनौ जाताः शालयो लघुपाकिनः कषाया बद्धविण्मूत्रा रूक्षाः श्लेष्मापकर्षणाः

dagdhāyāmavanau jātāḥ śālayo laghupākinaḥ kaṣāyā baddhaviṇmūtrā rūkṣāḥ śleṣmāpakarṣaṇāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थलजाः कफपित्तघ्नाः कषायाः कटुकान्वयाः किंचित्सतिक्तमधुराः पवनानलवर्धनाः

sthalajāḥ kaphapittaghnāḥ kaṣāyāḥ kaṭukānvayāḥ kiṃcitsatiktamadhurāḥ pavanānalavardhanāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कैदारा मधुरा वृष्या बल्याः पित्तनिबर्हणाः ईषत्कषायाल्पमला गुरवः कफशुक्रलाः

kaidārā madhurā vṛṣyā balyāḥ pittanibarhaṇāḥ īṣatkaṣāyālpamalā guravaḥ kaphaśukralāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रोप्यातिरोप्या लघवः शीघ्रपाका गुणोत्तराः अदाहिनो दोषहरा बल्या मूत्रविवर्धनाः

ropyātiropyā laghavaḥ śīghrapākā guṇottarāḥ adāhino doṣaharā balyā mūtravivardhanāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शालयश्छिन्नरूढा ये रूक्षास्ते बद्धवर्चसः तिक्ताः कषायाः पित्तघ्नालघुपाकाः कफापहाः

śālayaśchinnarūḍhā ye rūkṣāste baddhavarcasaḥ tiktāḥ kaṣāyāḥ pittaghnālaghupākāḥ kaphāpahāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विस्तरेणायमुद्दिष्टः शालिवर्गो हिताहितः इति शालिवर्गः अथ कुधान्यवर्गः तद्वत् कुधान्यमुद्गादिमाषादीनां च वक्ष्यते

vistareṇāyamuddiṣṭaḥ śālivargo hitāhitaḥ iti śālivargaḥ atha kudhānyavargaḥ tadvat kudhānyamudgādimāṣādīnāṃ ca vakṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कोरदूषकश्यामाकनीवारशान्तनुवरकोद्दालकप्रियङ्गुमधूलिकानन्दी मुखी-कुरु विन्दगवेधुकसरबरुक तोदयिपिर्णीमुकुन्दकवेणुयवप्रभृतयः कुधान्यविशेषाः

koradūṣakaśyāmākanīvāraśāntanuvarakoddālakapriyaṅgumadhūlikānandī mukhī-kuru vindagavedhukasarabaruka todayipirṇīmukundakaveṇuyavaprabhṛtayaḥ kudhānyaviśeṣāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उष्णाः कषायमधुरा रूक्षाः कटुविपाकिनः श्लेष्मघ्ना बद्धनिस्यन्दा वातपित्तप्रकोपणाः

uṣṇāḥ kaṣāyamadhurā rūkṣāḥ kaṭuvipākinaḥ śleṣmaghnā baddhanisyandā vātapittaprakopaṇāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कषायमधुरस्तेषां शीतः पित्तापहः स्मृतः कोद्र वश्च सनीवारः श्यामाकश्च सशान्तनुः

kaṣāyamadhurasteṣāṃ śītaḥ pittāpahaḥ smṛtaḥ kodra vaśca sanīvāraḥ śyāmākaśca saśāntanuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृष्णा रक्ताश्च पीताश्च श्वेताश्चैव प्रियङ्गवः यथोत्तरं प्रधानाः स्यू रूक्षाः कफहराः स्मृताः

kṛṣṇā raktāśca pītāśca śvetāścaiva priyaṅgavaḥ yathottaraṃ pradhānāḥ syū rūkṣāḥ kaphaharāḥ smṛtāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मधूली मधुरा शीता स्निग्धा नन्दीमुखी तथा विशोषी तत्र भूयिष्ठं वरुकः समुकुन्दकः

madhūlī madhurā śītā snigdhā nandīmukhī tathā viśoṣī tatra bhūyiṣṭhaṃ varukaḥ samukundakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रूक्षा वेणुयवा ज्ञेया वीर्योष्णा कटुपाकिनः बद्धमूत्राः कफहराः कषाया वातकोपनाः

rūkṣā veṇuyavā jñeyā vīryoṣṇā kaṭupākinaḥ baddhamūtrāḥ kaphaharāḥ kaṣāyā vātakopanāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुद्गवनमुद्गकलायमकुष्ठमसूरमङ्गल्यचणकसतीनत्रिपुटकहरेण्वाढकीप्रभृतयो वैदलाः

mudgavanamudgakalāyamakuṣṭhamasūramaṅgalyacaṇakasatīnatripuṭakahareṇvāḍhakīprabhṛtayo vaidalāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कषायमधुराः शीताः कटुपाका मरुत्कराः बद्धमूत्रपुरीषाश्च पित्तश्लेष्महरास्तथा

kaṣāyamadhurāḥ śītāḥ kaṭupākā marutkarāḥ baddhamūtrapurīṣāśca pittaśleṣmaharāstathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नात्यर्थं वातलास्तेषु मुद्गा दृष्टिप्रसादनाः प्रधाना हरितास्तत्र वन्या मुद्गसमाः स्मृताः

nātyarthaṃ vātalāsteṣu mudgā dṛṣṭiprasādanāḥ pradhānā haritāstatra vanyā mudgasamāḥ smṛtāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विपाके मधुराः प्रोक्ता मसूरा बद्धवर्चसः मकुष्ठकाः कृमिकराः कलायाः प्रचुरानिलाः

vipāke madhurāḥ proktā masūrā baddhavarcasaḥ makuṣṭhakāḥ kṛmikarāḥ kalāyāḥ pracurānilāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आढकी कफपित्तघ्नी नातिवातप्रकोपणी वातलाः शीतमधुराः सकषाया विरूक्षणाः

āḍhakī kaphapittaghnī nātivātaprakopaṇī vātalāḥ śītamadhurāḥ sakaṣāyā virūkṣaṇāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कफशोणितपित्तघ्नाश्चणकाः पुंस्त्वनाशनाः त एव घृतसंयुक्तास्त्रिदोषशमनाः परम्

kaphaśoṇitapittaghnāścaṇakāḥ puṃstvanāśanāḥ ta eva ghṛtasaṃyuktāstridoṣaśamanāḥ param

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हरेणवः सतीनाश्च विज्ञेया बद्धवर्चसः ऋते मुद्गमसूराभ्यामन्ये त्वाध्मानकारकाः

hareṇavaḥ satīnāśca vijñeyā baddhavarcasaḥ ṛte mudgamasūrābhyāmanye tvādhmānakārakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

माषो गुरुर्भिन्नपुरीषमूत्रः स्निग्धोष्णवृष्यो मधुरोऽनिलघ्नः संतर्पणः स्तन्यकरो विशेषाद्बलप्रदः शुक्रकफावहश्च

māṣo gururbhinnapurīṣamūtraḥ snigdhoṣṇavṛṣyo madhuro'nilaghnaḥ saṃtarpaṇaḥ stanyakaro viśeṣādbalapradaḥ śukrakaphāvahaśca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कषायभावान्न पुरीषभेदी न मूत्रलो नैव कफस्य कर्ता स्वादुर्विपाके मधुरोऽलसान्द्र ः! संतर्पणः स्तन्यरुचिप्रदश्च

kaṣāyabhāvānna purīṣabhedī na mūtralo naiva kaphasya kartā svādurvipāke madhuro'lasāndra ḥ! saṃtarpaṇaḥ stanyarucipradaśca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

माषैः समानं फलमात्मगुप्तमुक्तं च काकाण्डफलं तथैव आरण्यमाषा गुणतः प्रदिष्टा रूक्षाः कषाया अविदाहिनश्च

māṣaiḥ samānaṃ phalamātmaguptamuktaṃ ca kākāṇḍaphalaṃ tathaiva āraṇyamāṣā guṇataḥ pradiṣṭā rūkṣāḥ kaṣāyā avidāhinaśca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उष्णः कुलत्थो रसतः कषायः कटुर्विपाके कफमारुतघ्नः शुक्राश्मरीगुल्मनिषूदनश्च सांग्राहिकः पीनसकासहन्ता

uṣṇaḥ kulattho rasataḥ kaṣāyaḥ kaṭurvipāke kaphamārutaghnaḥ śukrāśmarīgulmaniṣūdanaśca sāṃgrāhikaḥ pīnasakāsahantā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आनाहमेदोगुदकीलहिक्काश्वासापहः शोणितपित्तकृच्च कफस्य हन्ता नयनामयघ्नो विशेषतो वन्यकुलत्थ उक्तः

ānāhamedogudakīlahikkāśvāsāpahaḥ śoṇitapittakṛcca kaphasya hantā nayanāmayaghno viśeṣato vanyakulattha uktaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ईषत्कषायो मधुरः सतिक्तः सांग्राहिकः पित्तकरस्तथोष्णः तिलो विपाके मधुरो बलिष्ठः स्निग्धो व्रणे लेपन एव पथ्यः

īṣatkaṣāyo madhuraḥ satiktaḥ sāṃgrāhikaḥ pittakarastathoṣṇaḥ tilo vipāke madhuro baliṣṭhaḥ snigdho vraṇe lepana eva pathyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दन्त्योऽग्निमेधाजननोऽल्पमूत्रस्त्वच्योऽथ केश्योऽनिलहा गुरुश्च तिलेषु सर्वेष्वसितः प्रधानो मध्यः सितो हीनतरास्तथाऽन्ये

dantyo'gnimedhājanano'lpamūtrastvacyo'tha keśyo'nilahā guruśca tileṣu sarveṣvasitaḥ pradhāno madhyaḥ sito hīnatarāstathā'nye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यवः कषायो मधुरो हिमश्च कटुर्विपाके कफपित्तहारी व्रणेषु पथ्यस्तिलवच्च नित्यं प्रबद्धमूत्रो बहुवातवर्चाः

yavaḥ kaṣāyo madhuro himaśca kaṭurvipāke kaphapittahārī vraṇeṣu pathyastilavacca nityaṃ prabaddhamūtro bahuvātavarcāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थैर्याग्निमेधास्वरवर्णकृच्च सपिच्छिलः स्थूलविलेखनश्च मेदोमरुत्तृड्हरणोऽतिरूक्षः प्रसादनः शोणितपित्तयोश्च

sthairyāgnimedhāsvaravarṇakṛcca sapicchilaḥ sthūlavilekhanaśca medomaruttṛḍharaṇo'tirūkṣaḥ prasādanaḥ śoṇitapittayośca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एभिर्गुणैर्हीनतरैस्तु किंचिद्विद्याद्यवेभ्योऽतियवानशेषैः गोधूम उक्तो मधुरो गुरुश्च बल्यः स्थिरः शुक्ररुचिप्रदश्च

ebhirguṇairhīnataraistu kiṃcidvidyādyavebhyo'tiyavānaśeṣaiḥ godhūma ukto madhuro guruśca balyaḥ sthiraḥ śukrarucipradaśca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्निग्धोऽतिशीतोऽनिलपित्तहन्ता सन्धानकृच्छ्लेष्मकरः सरश्च रूक्षः कषायो विषशोषशुक्रबलासदृष्टिक्षयकृद्विदाही

snigdho'tiśīto'nilapittahantā sandhānakṛcchleṣmakaraḥ saraśca rūkṣaḥ kaṣāyo viṣaśoṣaśukrabalāsadṛṣṭikṣayakṛdvidāhī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कटुर्विपाके मधुरस्तु शिम्बः प्रभिन्नविण्मारुतपित्तलश्च सितासिताः पीतकरक्तवर्णा भवन्ति येऽनेकविधास्तु शिम्बाः

kaṭurvipāke madhurastu śimbaḥ prabhinnaviṇmārutapittalaśca sitāsitāḥ pītakaraktavarṇā bhavanti ye'nekavidhāstu śimbāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथादितस्ते गुणतः प्रधाना ज्ञेयाः कटूष्णा रसपाकयोश्च सहाद्वयं मूलकजाश्च शिम्बाः कुशिम्बिवल्लीप्रभवास्तु शिम्बाः

yathāditaste guṇataḥ pradhānā jñeyāḥ kaṭūṣṇā rasapākayośca sahādvayaṃ mūlakajāśca śimbāḥ kuśimbivallīprabhavāstu śimbāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्ञेया विपाके मधुरा रसे च बलप्रदाः पित्तनिबर्हणाश्च विदाहवन्तश्च भृशं विरूक्षा विष्टभ्य जीर्यन्त्यनिलप्रदाश्च

jñeyā vipāke madhurā rase ca balapradāḥ pittanibarhaṇāśca vidāhavantaśca bhṛśaṃ virūkṣā viṣṭabhya jīryantyanilapradāśca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रुचिप्रदाश्चैव सुदुर्जराश्च सर्वे स्मृता वैदलिकास्तु शिम्बाः कटुर्विपाके कटुकः कफघ्नो विदाहिभावादहितः कुसुम्भः

rucipradāścaiva sudurjarāśca sarve smṛtā vaidalikāstu śimbāḥ kaṭurvipāke kaṭukaḥ kaphaghno vidāhibhāvādahitaḥ kusumbhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उष्णाऽतसी स्वादुरसाऽनिलघ्नी पित्तोल्बणा स्यात् कटुका विपाके पाके रसे चापि कटुः प्रदिष्टः सिद्धार्थकः शोणितपित्तकोपी

uṣṇā'tasī svādurasā'nilaghnī pittolbaṇā syāt kaṭukā vipāke pāke rase cāpi kaṭuḥ pradiṣṭaḥ siddhārthakaḥ śoṇitapittakopī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तीक्ष्णोष्णरूक्षः कफमारुतघ्न स्तथागुणश्चासितसर्षपोऽपि अनार्तवं व्याधिहतमपर्यागतमेव च अभूमिजं नवं चापि न धान्यं गुणवत् स्मृतम्

tīkṣṇoṣṇarūkṣaḥ kaphamārutaghna stathāguṇaścāsitasarṣapo'pi anārtavaṃ vyādhihatamaparyāgatameva ca abhūmijaṃ navaṃ cāpi na dhānyaṃ guṇavat smṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नवं धान्यमभिष्यन्दि लघु संवत्सरोषितम् विदाहि गुरु विष्टम्भि विरूढं दृष्टिदूषणम्

navaṃ dhānyamabhiṣyandi laghu saṃvatsaroṣitam vidāhi guru viṣṭambhi virūḍhaṃ dṛṣṭidūṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शाल्यादेः सर्षपान्तस्य विविधस्यास्य भागशः कालप्रमाणसंस्कारमात्राः संपरिकीर्तिताः

śālyādeḥ sarṣapāntasya vividhasyāsya bhāgaśaḥ kālapramāṇasaṃskāramātrāḥ saṃparikīrtitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति कुधान्यवर्गः अथ मांसवर्गः अत ऊर्ध्वं मांसवर्गानुपदेक्ष्यामः तद्यथाजलेशया आनूपा ग्राम्याः क्रव्यभुज एकशफा जाङ्गलाश्चेति षण्मांसवर्गा भवन्ति एतेषां वर्गाणामुत्तरोत्तरा प्रधा-नतमाः ते पुनर्द्विविधा जाङ्गला आनूपाश्चेति तत्र जाङ्गलवर्गोऽष्टविधः त-द्यथाजङ्घाला विष्किराः प्रतुदा गुहाशयाः प्रसहाः पर्णमृगा बिलेशया ग्राम्याश्चेति तेषां जङ्घालविष्किरौ प्रधानतमौ

iti kudhānyavargaḥ atha māṃsavargaḥ ata ūrdhvaṃ māṃsavargānupadekṣyāmaḥ tadyathājaleśayā ānūpā grāmyāḥ kravyabhuja ekaśaphā jāṅgalāśceti ṣaṇmāṃsavargā bhavanti eteṣāṃ vargāṇāmuttarottarā pradhā-natamāḥ te punardvividhā jāṅgalā ānūpāśceti tatra jāṅgalavargo'ṣṭavidhaḥ ta-dyathājaṅghālā viṣkirāḥ pratudā guhāśayāḥ prasahāḥ parṇamṛgā bileśayā grāmyāśceti teṣāṃ jaṅghālaviṣkirau pradhānatamau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तावेणहरिणर्क्षकुरङ्गकरालकृतमालशरभश्वदंष्ट्रापृषतचारुष्करमृगमातृकाप्रभृतयो जङ्घाला मृगाः कषाया मधुरा लघवो वातपित्तहरास्तीक्ष्णा हृद्या बस्तिशोधनाश्च

tāveṇahariṇarkṣakuraṅgakarālakṛtamālaśarabhaśvadaṃṣṭrāpṛṣatacāruṣkaramṛgamātṛkāprabhṛtayo jaṅghālā mṛgāḥ kaṣāyā madhurā laghavo vātapittaharāstīkṣṇā hṛdyā bastiśodhanāśca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कषायमधुरो हृद्यः पित्तासृक्कफरोगहा संग्राही रोचनो बल्यस्तेषामेणो ज्वरापहः

kaṣāyamadhuro hṛdyaḥ pittāsṛkkapharogahā saṃgrāhī rocano balyasteṣāmeṇo jvarāpahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मधुरो मधुरः पाके दोषघ्नोऽनलदीपनः शीतलो बद्धविण्मूत्रः सुगन्धिर्हरिणो लघुः

madhuro madhuraḥ pāke doṣaghno'naladīpanaḥ śītalo baddhaviṇmūtraḥ sugandhirhariṇo laghuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एणः कृष्णस्तयोर्ज्ञेयो हरिणस्ताम्र उच्यते यो न कृष्णो न ताम्रश्च कुरङ्गः सोऽभिधीयते

eṇaḥ kṛṣṇastayorjñeyo hariṇastāmra ucyate yo na kṛṣṇo na tāmraśca kuraṅgaḥ so'bhidhīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शीताऽसृक्पित्तशमनी विज्ञेया मृगमातृका सन्निपातक्षयश्वासकासहिक्कारुचिप्रणुत्

śītā'sṛkpittaśamanī vijñeyā mṛgamātṛkā sannipātakṣayaśvāsakāsahikkārucipraṇut

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लावतित्तिरिकपिञ्जलवर्तीरवर्तिकावर्तकनप्तृकावार्तीकच कोरकलविङ्कमयू-रक्रकरोपचक्रकुक्कुटसारङ्गशतपत्रकुतित्तिरिकुरुवाहकयवालकप्रभृतयस्त्र्! याहला विष्किराः

lāvatittirikapiñjalavartīravartikāvartakanaptṛkāvārtīkaca korakalaviṅkamayū-rakrakaropacakrakukkuṭasāraṅgaśatapatrakutittirikuruvāhakayavālakaprabhṛtayastr! yāhalā viṣkirāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लघवः शीतमधुराः कषाया दोषनाशनाः संग्राही दीपनश्चैव कषायमधुरो लघुः लावः कटुविपाकश्च सन्निपाते तु पूजितः

laghavaḥ śītamadhurāḥ kaṣāyā doṣanāśanāḥ saṃgrāhī dīpanaścaiva kaṣāyamadhuro laghuḥ lāvaḥ kaṭuvipākaśca sannipāte tu pūjitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ईंषद्गुरुष्णमधुरो वृष्यो मेधाग्निवर्धनः तित्तिरिः सर्वदोषघ्नो ग्राही वर्णप्रसादनः

īṃṣadguruṣṇamadhuro vṛṣyo medhāgnivardhanaḥ tittiriḥ sarvadoṣaghno grāhī varṇaprasādanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रक्तपित्तहरः शीतो लघुश्चापि कपिञ्जलः कफोत्थेषु च रोगेषु मन्दवाते च शस्यते

raktapittaharaḥ śīto laghuścāpi kapiñjalaḥ kaphottheṣu ca rogeṣu mandavāte ca śasyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हिक्काश्वासानिलहरो विशेषाद्गौरतित्तिरिः वातपित्तहरा वृष्या मेधाग्निबलवर्धनाः

hikkāśvāsānilaharo viśeṣādgauratittiriḥ vātapittaharā vṛṣyā medhāgnibalavardhanāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लघवः क्रकरा हृद्यास्तथा चैवोपचक्रकाः कषायः स्वादुलवणस्त्वच्यः केश्योऽरुचौ हितः

laghavaḥ krakarā hṛdyāstathā caivopacakrakāḥ kaṣāyaḥ svādulavaṇastvacyaḥ keśyo'rucau hitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मयूरः स्वरमेधाग्निदृक्श्रोत्रेन्द्रि यदार्ढ्यकृत् स्निग्धोष्णोऽनिलहा वृष्यः स्वेदस्वरबलावहः

mayūraḥ svaramedhāgnidṛkśrotrendri yadārḍhyakṛt snigdhoṣṇo'nilahā vṛṣyaḥ svedasvarabalāvahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बृंहणः कुक्कुटो वन्यस्तद्वद्ग्राम्यो गुरुस्तु सः वातरोगक्षयवमीविषमज्वरनाशनः

bṛṃhaṇaḥ kukkuṭo vanyastadvadgrāmyo gurustu saḥ vātarogakṣayavamīviṣamajvaranāśanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कपोतपारावतभृङ्गराजपरभृतकोयष्टिककुलिङ्गगृहकुलिङ्गगोक्ष्वेडकडिण्डि-माणवकशतपत्रकमातृनिन्दकभेदाशिशुकसारिकावल्गुलीगिरिशालट्वालट्टूषकसुगृहाखञ्जरीटहारीतदात्यूहप्रभृतयः प्रतुदाः

kapotapārāvatabhṛṅgarājaparabhṛtakoyaṣṭikakuliṅgagṛhakuliṅgagokṣveḍakaḍiṇḍi-māṇavakaśatapatrakamātṛnindakabhedāśiśukasārikāvalgulīgiriśālaṭvālaṭṭūṣakasugṛhākhañjarīṭahārītadātyūhaprabhṛtayaḥ pratudāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कषायमधुरा रूक्षाः फलाहारा मरुत्कराः पित्तश्लेष्महराः शीता बद्धमूत्राल्पवर्चसः

kaṣāyamadhurā rūkṣāḥ phalāhārā marutkarāḥ pittaśleṣmaharāḥ śītā baddhamūtrālpavarcasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वदोषकरस्तेषां भेदाशी मलदूषकः कषायस्वादुलवणो गुरुः काणकपोतकः

sarvadoṣakarasteṣāṃ bhedāśī maladūṣakaḥ kaṣāyasvādulavaṇo guruḥ kāṇakapotakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रक्तपित्तप्रशमनः कषायविशदोऽपि च विपाके मधुरश्चापि गुरुः पारावतः स्मृतः

raktapittapraśamanaḥ kaṣāyaviśado'pi ca vipāke madhuraścāpi guruḥ pārāvataḥ smṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुलिङ्गो मधुरः स्निग्धः कफशुक्रविवर्धनः रक्तपित्तहरो वेश्मकुलिङ्गस्त्वतिशुक्रलः

kuliṅgo madhuraḥ snigdhaḥ kaphaśukravivardhanaḥ raktapittaharo veśmakuliṅgastvatiśukralaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सिंहव्याघ्रवृकतरक्ष्वृक्षद्वीपिमार्जारशृगालमृगेर्वारुकप्रभृतयो गुहाशयाः

siṃhavyāghravṛkatarakṣvṛkṣadvīpimārjāraśṛgālamṛgervārukaprabhṛtayo guhāśayāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मधुरा गुरवः स्निग्धा बल्या मारुतनाशनाः उष्णवीर्या हिता नित्यं नेत्रगुह्यविकारिणाम्

madhurā guravaḥ snigdhā balyā mārutanāśanāḥ uṣṇavīryā hitā nityaṃ netraguhyavikāriṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

काककङ्ककुररचाषभासशशघात्युलूकचिल्लिश्येनगृध्रप्रभृतयः प्रसहाः

kākakaṅkakuraracāṣabhāsaśaśaghātyulūkacilliśyenagṛdhraprabhṛtayaḥ prasahāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एते सिंहादिभिः सर्वे समाना वायसादयः रसवीर्यविपाकेषु विशेषाच्छोषिणे हिताः

ete siṃhādibhiḥ sarve samānā vāyasādayaḥ rasavīryavipākeṣu viśeṣācchoṣiṇe hitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मद्गुमूषिकवृक्षशायिकावकुशपूतिघासवानरप्रभृतयः पर्णमृगाः

madgumūṣikavṛkṣaśāyikāvakuśapūtighāsavānaraprabhṛtayaḥ parṇamṛgāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मधुरा गुरवो वृष्याश्चक्षुष्याः शोषिणे हिताः सृष्टमूत्रपुरीषाश्च कासार्शःश्वासनाशनाः

madhurā guravo vṛṣyāścakṣuṣyāḥ śoṣiṇe hitāḥ sṛṣṭamūtrapurīṣāśca kāsārśaḥśvāsanāśanāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्वाविच्छल्यकगोधाशशवृषदंशलोपाकलोमशकर्णकदलीमृगप्रिंयकाजगर सर्प मूषिकनकुलमहाबभ्रुप्रभृतयो बिलेशयाः

śvāvicchalyakagodhāśaśavṛṣadaṃśalopākalomaśakarṇakadalīmṛgapriṃyakājagara sarpa mūṣikanakulamahābabhruprabhṛtayo bileśayāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वर्चोमूत्रं संहतं कुर्युरेते वीर्ये चोष्णाः पूर्ववत् स्वादुपाकाः वातं हन्युः श्लेष्मपित्ते च कुर्युः स्निग्धाः कासश्वासकार्श्यापहाश्च

varcomūtraṃ saṃhataṃ kuryurete vīrye coṣṇāḥ pūrvavat svādupākāḥ vātaṃ hanyuḥ śleṣmapitte ca kuryuḥ snigdhāḥ kāsaśvāsakārśyāpahāśca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कषायमधुरस्तेषां शशः पित्तकफापहः नातिशीतलवीर्यत्वाद्वातसाधारणो मतः

kaṣāyamadhurasteṣāṃ śaśaḥ pittakaphāpahaḥ nātiśītalavīryatvādvātasādhāraṇo mataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गोधा विपाके मधुरा कषायकटुका स्मृता वातपित्तप्रशमनी बृंहणी बलवर्धनी

godhā vipāke madhurā kaṣāyakaṭukā smṛtā vātapittapraśamanī bṛṃhaṇī balavardhanī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शल्यकः स्वादुपित्तघ्नो लघुः शीतो विषापहः प्रिंयको मारुते पथ्योऽजगरस्त्वर्शसां हितः

śalyakaḥ svādupittaghno laghuḥ śīto viṣāpahaḥ priṃyako mārute pathyo'jagarastvarśasāṃ hitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुर्नामानिलदोषघ्नाः कृमिदूषीविषापहाः चक्षुष्या मधुराः पाके सर्पा मेधाग्निवर्धनाः

durnāmāniladoṣaghnāḥ kṛmidūṣīviṣāpahāḥ cakṣuṣyā madhurāḥ pāke sarpā medhāgnivardhanāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दर्वीकरा दीपकाश्च तेषूक्ताः कटुपाकिनः मधुराश्चातिचक्षुष्याः सृष्टविण्मूत्रमारुताः

darvīkarā dīpakāśca teṣūktāḥ kaṭupākinaḥ madhurāścāticakṣuṣyāḥ sṛṣṭaviṇmūtramārutāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अश्वाश्वतरगोखरोष्ट्रबस्तोरभ्रमेदः पुच्छकप्रभृतयो ग्राम्याः

aśvāśvataragokharoṣṭrabastorabhramedaḥ pucchakaprabhṛtayo grāmyāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ग्राम्या वातहराः सर्वे बृंहणाः कफपित्तलाः मधुरा रसपाकाभ्यां दीपना बलवर्धनाः

grāmyā vātaharāḥ sarve bṛṃhaṇāḥ kaphapittalāḥ madhurā rasapākābhyāṃ dīpanā balavardhanāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नातिशीतो गुरुः स्निग्धो मन्दपित्तकफः स्मृतः छगलस्त्वनभिष्यन्दी तेषां पीनसनाशनः

nātiśīto guruḥ snigdho mandapittakaphaḥ smṛtaḥ chagalastvanabhiṣyandī teṣāṃ pīnasanāśanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बृंहणं मांसमौरभ्रं पित्तश्लेष्मावहं गुरु मेदःपुच्छोद्भवं वृष्यमौरभ्रसदृशं गुणैः

bṛṃhaṇaṃ māṃsamaurabhraṃ pittaśleṣmāvahaṃ guru medaḥpucchodbhavaṃ vṛṣyamaurabhrasadṛśaṃ guṇaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्वासकासप्रतिश्यायविषमज्वरनाशनम् श्रमात्यग्निहितं गव्यं पवित्रमनिलापहम्

śvāsakāsapratiśyāyaviṣamajvaranāśanam śramātyagnihitaṃ gavyaṃ pavitramanilāpaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

औरभ्रवत्सलवणं मांसमेकशफोद्भवम् अल्पाभिष्यन्द्ययं वर्गो जाङ्गलः समुदाहृतः

aurabhravatsalavaṇaṃ māṃsamekaśaphodbhavam alpābhiṣyandyayaṃ vargo jāṅgalaḥ samudāhṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दूरे जनान्तनिलया दूरे पानीयगोचराः ये मृगाश्च विहङ्गाश्च तेऽल्पाभिष्यन्दिनो मताः

dūre janāntanilayā dūre pānīyagocarāḥ ye mṛgāśca vihaṅgāśca te'lpābhiṣyandino matāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतीवासन्ननिलयाः समीपोदकगोचराः ये मृगाश्च विहङ्गाश्च महाभिष्यन्दिनस्तु ते

atīvāsannanilayāḥ samīpodakagocarāḥ ye mṛgāśca vihaṅgāśca mahābhiṣyandinastu te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आनूपवर्गस्तु पञ्चविधः तद्यथाकूलचराः प्लवाः कोषस्थाः पादिनो मत्स्याश्चेति

ānūpavargastu pañcavidhaḥ tadyathākūlacarāḥ plavāḥ koṣasthāḥ pādino matsyāśceti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र गजगवयमहिषरुरुचमरसृमररोहितवराहखङ्गि गोकर्णकाल पुच्छको द्र न्यङ्क्वरण्यगवयप्रभृतयः कूलचराः पशवः

tatra gajagavayamahiṣarurucamarasṛmararohitavarāhakhaṅgi gokarṇakāla pucchako dra nyaṅkvaraṇyagavayaprabhṛtayaḥ kūlacarāḥ paśavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वातपित्तहरा वृष्या मधुरा रसपाकयोः शीतला बलिनः स्निग्धा मूत्रलाः कफवर्धनाः

vātapittaharā vṛṣyā madhurā rasapākayoḥ śītalā balinaḥ snigdhā mūtralāḥ kaphavardhanāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विरूक्षणो लेखनश्च वीर्योष्णः पित्तदूषणः स्वाद्वम्ललवणस्तेषां गजः श्लेष्मानिलापहः

virūkṣaṇo lekhanaśca vīryoṣṇaḥ pittadūṣaṇaḥ svādvamlalavaṇasteṣāṃ gajaḥ śleṣmānilāpahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गवयस्य तु मांसं हि स्निग्धं मधुरकासजित् विपाके मधुरं चापि व्यवायस्य तु वर्धनम्

gavayasya tu māṃsaṃ hi snigdhaṃ madhurakāsajit vipāke madhuraṃ cāpi vyavāyasya tu vardhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्निग्धोष्णमधुरो वृष्यो महिषस्तर्पणो गुरुः निद्रा पुंस्त्वबलस्तन्यवर्धनो मांसदार्ढ्यकृत्

snigdhoṣṇamadhuro vṛṣyo mahiṣastarpaṇo guruḥ nidrā puṃstvabalastanyavardhano māṃsadārḍhyakṛt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रुरोर्मांसं समधुरं कषायानुरसं स्मृतम् वातपित्तोपशमनं गुरु शुक्रविवर्धनम्

rurormāṃsaṃ samadhuraṃ kaṣāyānurasaṃ smṛtam vātapittopaśamanaṃ guru śukravivardhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा चमरमांसं तु स्निग्धं मधुरकासजित् विपाके मधुरं चापि वातपित्तप्रणाशनम्

tathā camaramāṃsaṃ tu snigdhaṃ madhurakāsajit vipāke madhuraṃ cāpi vātapittapraṇāśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सृमरस्य तु मांसं च कषायानुरसं स्मृतम् वातपित्तोपशमनं गुरु शुक्रविवर्धनम्

sṛmarasya tu māṃsaṃ ca kaṣāyānurasaṃ smṛtam vātapittopaśamanaṃ guru śukravivardhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वेदनं बृंहणं वृष्यं शीतलं तर्पणं गुरु श्रमानिलहरं स्निग्धं वाराहं बलवर्धनम्

svedanaṃ bṛṃhaṇaṃ vṛṣyaṃ śītalaṃ tarpaṇaṃ guru śramānilaharaṃ snigdhaṃ vārāhaṃ balavardhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कफघ्नं खङ्गिपिशितं कषायमनिलापहम् पित्र्! यं पवित्रमायुष्यं बद्धमूत्रं विरूक्षणम्

kaphaghnaṃ khaṅgipiśitaṃ kaṣāyamanilāpaham pitr! yaṃ pavitramāyuṣyaṃ baddhamūtraṃ virūkṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गोकर्णमांसं मधुरं स्निग्धं मृदु कफावहम् विपाके मधुरं चापि रक्तपित्तविनाशनम्

gokarṇamāṃsaṃ madhuraṃ snigdhaṃ mṛdu kaphāvaham vipāke madhuraṃ cāpi raktapittavināśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हंससारसक्रौञ्चचक्रवाककुररकादम्बकारण्डवजीवञ्जीवकबकबलाकापु-ण्डरीकप्लवशरारीमुखनन्दीमुखमद्गूत्क्रोशकाचाक्षमल्लिकाक्षशुक्लाक्षपु-ष्करशायिकाकोनालकाम्बुकुक्कुटिकामेघरावश्वेतवारलप्रभृतयः प्लवाः संघातचारिणः

haṃsasārasakrauñcacakravākakurarakādambakāraṇḍavajīvañjīvakabakabalākāpu-ṇḍarīkaplavaśarārīmukhanandīmukhamadgūtkrośakācākṣamallikākṣaśuklākṣapu-ṣkaraśāyikākonālakāmbukukkuṭikāmegharāvaśvetavāralaprabhṛtayaḥ plavāḥ saṃghātacāriṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रक्तपित्तहराः शीताः स्निग्धा वृष्या मरुज्जितः सृष्टमूत्रपुरीषाश्च मधुरा रसपाकयोः

raktapittaharāḥ śītāḥ snigdhā vṛṣyā marujjitaḥ sṛṣṭamūtrapurīṣāśca madhurā rasapākayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुरूष्णमधुरः स्निग्धः स्वरवर्णबलप्रदः बृंहणः शुक्रलस्तेषां हंसो वातविकारनुत्

gurūṣṇamadhuraḥ snigdhaḥ svaravarṇabalapradaḥ bṛṃhaṇaḥ śukralasteṣāṃ haṃso vātavikāranut

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शङ्खशङ्खनकशुक्तिशम्बूकभल्लूकप्रभृतयः कोशस्थाः

śaṅkhaśaṅkhanakaśuktiśambūkabhallūkaprabhṛtayaḥ kośasthāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कूर्मकुम्भीरकर्कटककृष्णकर्कटकशिशुमारप्रभृतयः पादिनः

kūrmakumbhīrakarkaṭakakṛṣṇakarkaṭakaśiśumāraprabhṛtayaḥ pādinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शङ्खकूर्मादयः स्वादुरसपाका मरुन्नुदः शीताः स्निग्धा हिताः पित्ते वर्चस्याः श्लेष्मवर्धनाः

śaṅkhakūrmādayaḥ svādurasapākā marunnudaḥ śītāḥ snigdhā hitāḥ pitte varcasyāḥ śleṣmavardhanāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृष्णकर्कटकस्तेषां बल्यः कोष्णोऽनिलापहः शुक्लः सन्धानकृत् सृष्टविण्मूत्रोऽनिलपित्तहा

kṛṣṇakarkaṭakasteṣāṃ balyaḥ koṣṇo'nilāpahaḥ śuklaḥ sandhānakṛt sṛṣṭaviṇmūtro'nilapittahā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मत्स्यास्तु द्विविधा नादेयाः सामुद्रा श्च

matsyāstu dvividhā nādeyāḥ sāmudrā śca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र नादेयाःरोहितपाठीनपाटलाराजीववर्मिगोमत्स्य कृष्णमत्स्यवागुञ्जारमुरलसहस्रदंष्ट्रप्रभृतयः

tatra nādeyāḥrohitapāṭhīnapāṭalārājīvavarmigomatsya kṛṣṇamatsyavāguñjāramuralasahasradaṃṣṭraprabhṛtayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नादेया मधुरा मत्स्या गुरवो मारुतापहाः रक्तपित्तकराश्चोष्णा वृष्याः स्निग्धाल्पवर्चसः

nādeyā madhurā matsyā guravo mārutāpahāḥ raktapittakarāścoṣṇā vṛṣyāḥ snigdhālpavarcasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कषायानुरसस्तेषां शष्पशैवालभोजनः रोहितो मारुतहरो नात्यर्थं पित्तकोपनः

kaṣāyānurasasteṣāṃ śaṣpaśaivālabhojanaḥ rohito mārutaharo nātyarthaṃ pittakopanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पाठीनः श्लेष्मलो वृष्यो निद्रा लुः पिशिताशनः दूषयेद्र क्तपित्तं तु कुष्ठरोगं करोत्यसौ मुरलो बृंहणो वृष्यः स्तन्यश्लेष्मकरस्तथा

pāṭhīnaḥ śleṣmalo vṛṣyo nidrā luḥ piśitāśanaḥ dūṣayedra ktapittaṃ tu kuṣṭharogaṃ karotyasau muralo bṛṃhaṇo vṛṣyaḥ stanyaśleṣmakarastathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सरस्तडागसंभूताः स्निग्धाः स्वादुरसाः स्मृताः महाह्रदेषु बलिनः स्वल्पेऽम्भस्यबलाः स्मृताः

sarastaḍāgasaṃbhūtāḥ snigdhāḥ svādurasāḥ smṛtāḥ mahāhradeṣu balinaḥ svalpe'mbhasyabalāḥ smṛtāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तिमितिमिङ्गिलकुलिशपाकमत्स्यनिरुलनन्दिवारलकमकरगर्गकरचन्द्र कम-हामीनराजीवप्रभृतयः सामुद्रा ः!

timitimiṅgilakuliśapākamatsyanirulanandivāralakamakaragargakaracandra kama-hāmīnarājīvaprabhṛtayaḥ sāmudrā ḥ!

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सामुद्रा गुरवः स्निग्धा मधुरा नातिपित्तलाः उष्णा वातहरा वृष्या वर्चस्याः श्लेष्मवर्धनाः

sāmudrā guravaḥ snigdhā madhurā nātipittalāḥ uṣṇā vātaharā vṛṣyā varcasyāḥ śleṣmavardhanāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बलावहा विशेषेण मांसाशित्वात् समुद्र जाः समुद्र जेभ्यो नादेया बृंहणत्वाद्गुणोत्तराः

balāvahā viśeṣeṇa māṃsāśitvāt samudra jāḥ samudra jebhyo nādeyā bṛṃhaṇatvādguṇottarāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.