सावित्रं जुहोति प्रसूत्यै । चतुर्गृहीतेन जुहोति । चतुष्पादः पशवः । पशूनेवाव रुन्धे । चतस्रो दिशः । दिक्ष्वेव प्रति तिष्ठति । छन्दाꣳसि देवेभ्योऽपाक्रामन् । न वो भागानि हव्यं वक्ष्याम इति । तेभ्य एतच्चतुर्गृहीतमधारयन् । पुरोनुवाक्यायै याज्यायै १ देवतायै वषट्काराय । यच्चतुर्गृहीतं जुहोति । छन्दाꣳस्येव तत्प्रीणाति । तान्यस्य प्रीतानि देवेभ्यो हव्यं वहन्ति । ब्रह्मवादिनो वदन्ति । होतव्यं दीक्षितस्य गृहाइ!३ न होतव्या३मिति । हविर्वै दीक्षितः । यज् जुहुयात् । हविष्कृतं यजमानमग्नौ प्र दध्यात् । यन्न जुहुयात् २ यज्ञपरुरन्तरियात् । यजुरेव वदेत् । न हविष्कृतं यजमानमग्नौ प्रदधाति । न यज्ञपरुरन्तरेति । गायत्री छन्दाꣳस्यत्यमन्यत । तस्यै वषट्कारोऽभ्यय्य शिरोऽच्छिनत् । तस्यै द्वेधा रसः परापतत् । पृथिवीमर्धः प्राविशत् । पशूनर्धः । यः पृथिवीं प्रावि । सत् ३ स खदिरोऽभवत् । यः पशून् । सोऽजाम् । यत्खादिर्यभ्रिर्भवति । छन्दसामेव रसेन यज्ञस्य शिरः सं भरति । यदौदुम्बरी । ऊर्ग्वा उदुम्बरः । ऊर्जैव यज्ञस्य शिरः सं भरति । यद्वैणवी । तेजो वै वेणुः ४ तेजसैव यज्ञ्स्य शिरः सं भरति । यद्वैकङ्कती । भा एवाव रुन्धे । देवस्य त्वा सवितुः प्रसव् । अ इत्यभ्रिमा दत्ते प्रसूत्यै । अश्विनोर्बाहुभ्यामित्याह । अश्विनौ हि देवानामध्वर्यू आस्ताम् । पूष्णो हस्ताभ्यामित्याह यत्यै । वज्र इव वा एषा । यदभ्रिः । अभ्रिरसि नारिरसीत्याह शान्त्यै ५ अध्वरकृद्देवेभ्य इत्याह । यज्ञो वा अध्वरः । यज्ञकृद्देवेभ्य इति वावैतदाह । उत्तिष्ठ ब्रह्मणस्पत इत्याह । ब्रह्मणैव यज्ञस्य शिरोऽच्छैति । प्रैतु ब्रह्मणस्पतिरित्याह । प्रेत्यैव यज्ञस्य शिरोऽच्छैति । प्र देव्येतु सूनृतेत्याह । यज्ञो वै सूनृता । अच्छा वीरं नर्यं पङ्क्तिराधसमित्याह ६ पाङ्क्तो हि यज्ञः । देवा यज्ञं नयन्तु न इत्याह । देवानेव यज्ञनियः कुरुते । देवी द्यावापृथिवी अनु मे मꣳसाथामित्याह आभ्यामेवानुमतो यज्ञस्य शिरः सं भरति । ऋध्यासमद्य मखस्य शिर इत्याह । यज्ञो वै मखः । ऋध्यासमद्य यज्ञस्य शिर इति वावैतदाह । मखाय त्वा मखस्य त्वा शीर्ष्ण इत्याह । निर्दिश्यैवैनद्धरति ७ त्रिर्हरति । त्रय इमे लोकाः । एभ्य एव लोकेभ्यो यज्ञस्य शिरः सं भरति । तूष्णीं चतुर्थꣳ हरति । अपरिमितादेव यज्ञस्य शिरः सं भरति । मृत्खनादग्रे हरति । तस्मान्मृत्खनः करुण्यतमः । इयत्यग्र आसीरित्याह । अस्यामेवाच्छंबट्कारं यज्ञस्य शिरः सं भरति । ऊर्जं वा एतꣳ रसं पृथिव्या उपदीका उद्दिहन्ति ८ यद्वल्मीकम् । यद्वल्मीकवपा संभारो भवति । ऊर्जमेव रसं पृथिव्या अव रुन्धे । अथो श्रोत्रमेव । श्रोत्रꣳ ह्येतत्पृथिव्याः । यद्वल्मीकः । अबधिरो भवति । य एवं वेद । इन्द्रो वृत्राय वज्रमुदयच्छत् । स यत्रयत्र पराक्रमत ९ तन्नाध्रियत । स पूतीकस्तम्बे पराक्रमत । सोऽध्रियत । सोऽब्रवीत् । ऊतिं वै मेऽधा इति । तदूतीकानामूतीकत्वम् । यदूतीका भवन्ति । यज्ञायैवोतिं दधति । अग्निजा असि प्रजापते रेत इत्याह । य एव रसः पशून्प्राविशत् १० तमेवाव रुन्धे । पञ्चैते संभारा भवन्ति । पाङ्क्तो यज्ञः । यावानेव यज्ञः । तस्य शिरः सं भरति । यद्ग्राम्याणां पशूनां चर्मणा संभरेत् । ग्राम्यान्पशूञ् छुचार्पयेत् । कृष्णाजिनेन सं भरति । आरण्यानेव पशूञ् छुचार्पयति । तस्मात्समावत्पशूनां प्रजायमानानाम् ११ आरण्याः पशवः कनीयाꣳसः । शुचा ह्यृताःलोमतः सं भरति । अतो ह्यस्य मेध्यम् । परिगृह्या यन्ति । रक्षसामपहत्यै । बहवो हरन्ति । अपचितिमेवास्मिन्दधति । उद्धते सिकतोपोप्ते परिश्रिते नि दधति शान्त्यै । मदन्तीभिरुप सृजति १२ तेज एवास्मिन्दधाति । मधु त्वा मधुला करोत्वित्याह । ब्रह्मणैवास्मिन्तेजो दधाति । यद्ग्राम्याणं पात्राणां कपालैः सꣳसृजेत् । ग्राम्याणि पात्राणि शुचार्पयेत् । अर्मकपालैः सꣳ सृजति । एतानि वा अनुपजीवनीयानि । तान्येव शुचार्पयति । शर्कराभिः सꣳ सृजति धृत्यै । अथो शंत्वाय । अजलोमैः सꣳ सृजति । एषा वा अग्नेः प्रिया तनूः । यदजा । प्रिययैवैनं तनुवा सꣳ सृजति । अथोतेजसा । कृष्णाजिनस्य लोमभिः सꣳ सृजति । यज्ञो वै कृष्णाजिनम् । यज्ञेनैव यज्ञꣳ सꣳ सृजति १३ याज्यायै न जुहुयादविश्द्वेणुः शान्त्यै पङ्क्तिराधसमित्याह हरति दिहन्ति पराक्रमताविशत्प्रजायमानानाꣳ सृजति शंत्वायाष्टौ च
sāvitraṃ juhoti prasūtyai | caturgṛhītena juhoti | catuṣpādaḥ paśavaḥ | paśūnevāva rundhe | catasro diśaḥ | dikṣveva prati tiṣṭhati | chandām̐si devebhyo'pākrāman | na vo bhāgāni havyaṃ vakṣyāma iti | tebhya etaccaturgṛhītamadhārayan | puronuvākyāyai yājyāyai 1 devatāyai vaṣaṭkārāya | yaccaturgṛhītaṃ juhoti | chandām̐syeva tatprīṇāti | tānyasya prītāni devebhyo havyaṃ vahanti | brahmavādino vadanti | hotavyaṃ dīkṣitasya gṛhāi!3 na hotavyā3miti | havirvai dīkṣitaḥ | yaj juhuyāt | haviṣkṛtaṃ yajamānamagnau pra dadhyāt | yanna juhuyāt 2 yajñaparurantariyāt | yajureva vadet | na haviṣkṛtaṃ yajamānamagnau pradadhāti | na yajñaparurantareti | gāyatrī chandām̐syatyamanyata | tasyai vaṣaṭkāro'bhyayya śiro'cchinat | tasyai dvedhā rasaḥ parāpatat | pṛthivīmardhaḥ prāviśat | paśūnardhaḥ | yaḥ pṛthivīṃ prāvi | sat 3 sa khadiro'bhavat | yaḥ paśūn | so'jām | yatkhādiryabhrirbhavati | chandasāmeva rasena yajñasya śiraḥ saṃ bharati | yadaudumbarī | ūrgvā udumbaraḥ | ūrjaiva yajñasya śiraḥ saṃ bharati | yadvaiṇavī | tejo vai veṇuḥ 4 tejasaiva yajñsya śiraḥ saṃ bharati | yadvaikaṅkatī | bhā evāva rundhe | devasya tvā savituḥ prasav | a ityabhrimā datte prasūtyai | aśvinorbāhubhyāmityāha | aśvinau hi devānāmadhvaryū āstām | pūṣṇo hastābhyāmityāha yatyai | vajra iva vā eṣā | yadabhriḥ | abhrirasi nārirasītyāha śāntyai 5 adhvarakṛddevebhya ityāha | yajño vā adhvaraḥ | yajñakṛddevebhya iti vāvaitadāha | uttiṣṭha brahmaṇaspata ityāha | brahmaṇaiva yajñasya śiro'cchaiti | praitu brahmaṇaspatirityāha | pretyaiva yajñasya śiro'cchaiti | pra devyetu sūnṛtetyāha | yajño vai sūnṛtā | acchā vīraṃ naryaṃ paṅktirādhasamityāha 6 pāṅkto hi yajñaḥ | devā yajñaṃ nayantu na ityāha | devāneva yajñaniyaḥ kurute | devī dyāvāpṛthivī anu me mam̐sāthāmityāha ābhyāmevānumato yajñasya śiraḥ saṃ bharati | ṛdhyāsamadya makhasya śira ityāha | yajño vai makhaḥ | ṛdhyāsamadya yajñasya śira iti vāvaitadāha | makhāya tvā makhasya tvā śīrṣṇa ityāha | nirdiśyaivainaddharati 7 trirharati | traya ime lokāḥ | ebhya eva lokebhyo yajñasya śiraḥ saṃ bharati | tūṣṇīṃ caturtham̐ harati | aparimitādeva yajñasya śiraḥ saṃ bharati | mṛtkhanādagre harati | tasmānmṛtkhanaḥ karuṇyatamaḥ | iyatyagra āsīrityāha | asyāmevācchaṃbaṭkāraṃ yajñasya śiraḥ saṃ bharati | ūrjaṃ vā etam̐ rasaṃ pṛthivyā upadīkā uddihanti 8 yadvalmīkam | yadvalmīkavapā saṃbhāro bhavati | ūrjameva rasaṃ pṛthivyā ava rundhe | atho śrotrameva | śrotram̐ hyetatpṛthivyāḥ | yadvalmīkaḥ | abadhiro bhavati | ya evaṃ veda | indro vṛtrāya vajramudayacchat | sa yatrayatra parākramata 9 tannādhriyata | sa pūtīkastambe parākramata | so'dhriyata | so'bravīt | ūtiṃ vai me'dhā iti | tadūtīkānāmūtīkatvam | yadūtīkā bhavanti | yajñāyaivotiṃ dadhati | agnijā asi prajāpate reta ityāha | ya eva rasaḥ paśūnprāviśat 10 tamevāva rundhe | pañcaite saṃbhārā bhavanti | pāṅkto yajñaḥ | yāvāneva yajñaḥ | tasya śiraḥ saṃ bharati | yadgrāmyāṇāṃ paśūnāṃ carmaṇā saṃbharet | grāmyānpaśūñ chucārpayet | kṛṣṇājinena saṃ bharati | āraṇyāneva paśūñ chucārpayati | tasmātsamāvatpaśūnāṃ prajāyamānānām 11 āraṇyāḥ paśavaḥ kanīyām̐saḥ | śucā hyṛtāḥlomataḥ saṃ bharati | ato hyasya medhyam | parigṛhyā yanti | rakṣasāmapahatyai | bahavo haranti | apacitimevāsmindadhati | uddhate sikatopopte pariśrite ni dadhati śāntyai | madantībhirupa sṛjati 12 teja evāsmindadhāti | madhu tvā madhulā karotvityāha | brahmaṇaivāsmintejo dadhāti | yadgrāmyāṇaṃ pātrāṇāṃ kapālaiḥ sam̐sṛjet | grāmyāṇi pātrāṇi śucārpayet | armakapālaiḥ sam̐ sṛjati | etāni vā anupajīvanīyāni | tānyeva śucārpayati | śarkarābhiḥ sam̐ sṛjati dhṛtyai | atho śaṃtvāya | ajalomaiḥ sam̐ sṛjati | eṣā vā agneḥ priyā tanūḥ | yadajā | priyayaivainaṃ tanuvā sam̐ sṛjati | athotejasā | kṛṣṇājinasya lomabhiḥ sam̐ sṛjati | yajño vai kṛṣṇājinam | yajñenaiva yajñam̐ sam̐ sṛjati 13 yājyāyai na juhuyādaviśdveṇuḥ śāntyai paṅktirādhasamityāha harati dihanti parākramatāviśatprajāyamānānām̐ sṛjati śaṃtvāyāṣṭau ca
Roman (IAST) transliteration rendered by HREEM from the edition's Devanagari; the Devanagari is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.