मारुतम् असि मरुताम् ओज इति कृष्णं वासः कृष्णतूषम् परि धत्ते । एतद् वै वृष्ट्यै रूपम् । सरूप एव भूत्वा पर्जन्यं वर्षयति रमयत मरुतः श्येनमायिनम् इति पश्चाद्वातम् प्रति मीवति पुरोवातम् एव जनयति वर्षस्यावरुद्ध्यै वातनामानि जुहोति वायुर् वै वृष्ट्या ईशे वायुम् एव स्वेन भागधेयेनोप धावति स एवास्मै पर्जन्यं वर्षयति । अष्टौ जुहोति चतस्रो वै दिशश् चतस्रो ऽवान्तरदिशाः । दिग्भ्य एव वृष्टिꣳ सम् प्र च्यावयति कृष्णाजिने सं यौति हविर् एवाकर् अन्तर्वेदि सं यौति । अवरुद्ध्यै यतीनाम् अद्यमानानाꣳ शीर्षाणि परापतन् ते खर्जूरा अभवन् तेषाꣳ रस ऊर्ध्वो ऽपतत् तानि करीराण्य् अभवन् । सौम्यानि वै करीराणि सौम्या खलु वा आहुतिर् दिवो वृष्टिं च्यावयति यत् करीराणि भवन्ति । सौम्ययैवाहुत्या दिवो वृष्टिम् अव रुन्द्धे मधुषा सं यौति । अपां वा एष ओषधीनाꣳ रसो यन् मधु । अद्भ्य एवौषधीभ्यो वर्षति । अथो अद्भ्य एवौषधीभ्यो वृष्टिं नि नयति मान्दा वाशा इति सं यौति नामधेयैर् एवैना अच्छैति । अथो यथा ब्रूयात् । असाव् एहीत्य् एवम् एवैना नामधेयैर् आ च्यावयति वृष्णो अश्वस्य संदानम् असि वृष्ट्यै त्वोप नह्यामीत्य् आह वृषा वा अश्वः । वृषा पर्जन्यः कृष्ण इव खलु वै भूत्वा वर्षति रूपेणैवैनꣳ सम् अर्धयति वर्षस्यावरुद्ध्यै ॥ 2.4.10अनुवाक 10 काम्या इष्टयः। कारीर्यां उत्तरभागस्थ मन्त्राणां व्याख्यानम् देवा वसव्याः । देवा शर्मण्याः । देवाः सपीतय इत्य् आ बध्नाति देवताभिर् एवान्वहं वृष्टिम् इच्छति यदि वर्षेत् तावत्य् एव होतव्यम् । यदि न वर्षेच् छ्वो भूते हविर् निर् वपेत् । अहोरात्रे वै मित्रावरुणौ । अहोरात्राभ्यां खलु वै पर्जन्यो वर्षति नक्तं वा हि दिवा वा वर्षति मित्रावरुणाव् एव स्वेन भागधेयेनोप धावति ताव् एवास्मै अहोरात्राभ्याम् पर्जन्यं वर्षयतः । अग्नये धामच्छदे पुरोडाशम् अष्टाकपालं निर् वपेन् मारुतꣳ सप्तकपालꣳ सौर्यम् एककपालम् अग्निर् वा इतो वृष्टिम् उद् ईरयति मरुतः सृष्टां नयन्ति यदा खलु वा असाव् आदित्यो न्यङ् रश्मिभिः पर्यावर्तते ऽथ वर्षति धामच्छद् इव खलु वै भूत्वा वर्षति । एता वै देवता वृष्ट्या ईशते ता एव स्वेन भागधेयेनोप धावति ताः एवास्मै पर्जन्यं वर्षयन्ति । उतावर्षिष्यन् वर्षत्य् एव सृजा वृष्टिं दिव आद्भिः समुद्रम् पृणेत्य् आह । इमाश् चैवामूश् चापः सम् अर्धयति । अथो आभिर् एवामूर् अच्छैति । अब्जा असि प्रथमजा बलम् असि समुद्रियम् इत्य् आह यथायजुर् एवैतत् । उन् नम्भय पृथिवीम् इति वर्षाह्वां जुहोति । एषा वा ओषधीनां वृष्टिवनिस् तयैव वृष्टिम् आ च्यावयति ये देवा दिविभागा इति कृष्णाजिनम् अव धूनोति । इम एवास्मै लोकाः प्रीता अभीष्टा भवन्ति ॥
mārutam asi marutām oja iti kṛṣṇaṃ vāsaḥ kṛṣṇatūṣam pari dhatte | etad vai vṛṣṭyai rūpam | sarūpa eva bhūtvā parjanyaṃ varṣayati ramayata marutaḥ śyenamāyinam iti paścādvātam prati mīvati purovātam eva janayati varṣasyāvaruddhyai vātanāmāni juhoti vāyur vai vṛṣṭyā īśe vāyum eva svena bhāgadheyenopa dhāvati sa evāsmai parjanyaṃ varṣayati | aṣṭau juhoti catasro vai diśaś catasro 'vāntaradiśāḥ | digbhya eva vṛṣṭim̐ sam pra cyāvayati kṛṣṇājine saṃ yauti havir evākar antarvedi saṃ yauti | avaruddhyai yatīnām adyamānānām̐ śīrṣāṇi parāpatan te kharjūrā abhavan teṣām̐ rasa ūrdhvo 'patat tāni karīrāṇy abhavan | saumyāni vai karīrāṇi saumyā khalu vā āhutir divo vṛṣṭiṃ cyāvayati yat karīrāṇi bhavanti | saumyayaivāhutyā divo vṛṣṭim ava runddhe madhuṣā saṃ yauti | apāṃ vā eṣa oṣadhīnām̐ raso yan madhu | adbhya evauṣadhībhyo varṣati | atho adbhya evauṣadhībhyo vṛṣṭiṃ ni nayati māndā vāśā iti saṃ yauti nāmadheyair evainā acchaiti | atho yathā brūyāt | asāv ehīty evam evainā nāmadheyair ā cyāvayati vṛṣṇo aśvasya saṃdānam asi vṛṣṭyai tvopa nahyāmīty āha vṛṣā vā aśvaḥ | vṛṣā parjanyaḥ kṛṣṇa iva khalu vai bhūtvā varṣati rūpeṇaivainam̐ sam ardhayati varṣasyāvaruddhyai || 2.4.10anuvāka 10 kāmyā iṣṭayaḥ| kārīryāṃ uttarabhāgastha mantrāṇāṃ vyākhyānam devā vasavyāḥ | devā śarmaṇyāḥ | devāḥ sapītaya ity ā badhnāti devatābhir evānvahaṃ vṛṣṭim icchati yadi varṣet tāvaty eva hotavyam | yadi na varṣec chvo bhūte havir nir vapet | ahorātre vai mitrāvaruṇau | ahorātrābhyāṃ khalu vai parjanyo varṣati naktaṃ vā hi divā vā varṣati mitrāvaruṇāv eva svena bhāgadheyenopa dhāvati tāv evāsmai ahorātrābhyām parjanyaṃ varṣayataḥ | agnaye dhāmacchade puroḍāśam aṣṭākapālaṃ nir vapen mārutam̐ saptakapālam̐ sauryam ekakapālam agnir vā ito vṛṣṭim ud īrayati marutaḥ sṛṣṭāṃ nayanti yadā khalu vā asāv ādityo nyaṅ raśmibhiḥ paryāvartate 'tha varṣati dhāmacchad iva khalu vai bhūtvā varṣati | etā vai devatā vṛṣṭyā īśate tā eva svena bhāgadheyenopa dhāvati tāḥ evāsmai parjanyaṃ varṣayanti | utāvarṣiṣyan varṣaty eva sṛjā vṛṣṭiṃ diva ādbhiḥ samudram pṛṇety āha | imāś caivāmūś cāpaḥ sam ardhayati | atho ābhir evāmūr acchaiti | abjā asi prathamajā balam asi samudriyam ity āha yathāyajur evaitat | un nambhaya pṛthivīm iti varṣāhvāṃ juhoti | eṣā vā oṣadhīnāṃ vṛṣṭivanis tayaiva vṛṣṭim ā cyāvayati ye devā divibhāgā iti kṛṣṇājinam ava dhūnoti | ima evāsmai lokāḥ prītā abhīṣṭā bhavanti ||
Roman (IAST) transliteration rendered by HREEM from the edition's Devanagari; the Devanagari is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.