चक्षुषी वा एते यज्ञस्य यद् आज्यभागौ यद् आज्यभागौ यजति चक्षुषी एव तद् यज्ञस्य प्रति दधाति पूर्वार्धे जुहोति तस्मात् पूर्वार्धे चक्षुषी प्रबाहुग् जुहोति तस्मात् प्रबाहुक् चक्षुषी देवलोकं वा अग्निना यजमानो ऽनु पश्यति पितृलोकꣳ सोमेन । उत्तरार्धे ऽग्नये जुहोति दक्षिणार्धे सोमाय । एवम् इव हीमौ लोकाव् अनयोर् लोकयोर् अनुख्यात्यै राजानौ वा एतौ देवतानाम् ॥ यद् अग्नीषोमौ । अन्तरा देवता इज्येते देवतानां विधृत्यै तस्माद् राज्ञा मनुष्या विधृताः । ब्रह्मवादिनो वदन्ति किं तद् यज्ञे यजमानः कुरुते येनान्यतोदतश् च पशून् दाधारोभयतोदतश् चेति । ऋचम् अनूच्याज्यभागस्य जुषाणेन यजति तेनान्यतोदतो दाधार । ऋचम् अनूच्य हविष ऋचा यजति तेनोभयतोदतो दाधार मूर्धन्वती पुरोऽनुवाक्या भवति मूर्धानम् एवैनꣳ समानानां करोति । नियुत्वत्या यजति भ्रातृव्यस्यैव पशून् नि युवते केशिनꣳ ह दार्भ्यं केशी सात्यकामिर् उवाच सप्तपदां ते शक्वरीꣳ श्वो यज्ञे प्रयोक्तासे यस्यै वीर्येण प्र जातान् भ्रातृव्यान् नुदते प्रति जनिष्यमाणान् यस्यै वीर्येणोभयोर् लोकयोर् ज्योतिर् धत्ते यस्यै वीर्येण पूर्वार्धेनानड्वान् भुनक्ति जघनार्धेन धेनुर् इति पुरस्ताल्लक्ष्मा पुरोऽनुवाक्या भवति जातान् एव भ्रातृव्यान् प्र णुदते । उपरिष्टाल्लक्ष्मा याज्या जनिष्यमाणान् एव प्रति नुदते पुरस्ताल्लक्ष्मा पुरोऽनुवाक्या भवत्य् अस्मिन्न् एव लोके ज्योतिर् धत्ते । उपरिष्टाल्लक्ष्मा याज्यामुष्मिन्न् एव लोके ज्योतिर् धत्ते ज्योतिष्मन्ताव् अस्मा इमौ लोकौ भवतो य एवं वेद पुरस्ताल्लक्ष्मा पुरोऽनुवाक्या भवति तस्मात् पूर्वर्धेनानड्वान् भुनक्ति । उपरिष्टाल्लक्ष्मा याज्या तस्माज् जघनार्धेन धेनुः । य एवं वेद भुङ्क्त एनम् एतौ वज्र आज्यं वज्र आज्यभागौ । वज्रो वषट्कारस् त्रिवृतम् एव वज्रꣳ सम्भृत्य भ्रातृव्याय प्र हरत्य् अच्छम्बट्कारम् अपगुर्य वषट् करोति स्तृत्यै गायत्री पुरोऽनुवाक्या भवति त्रिष्टुग् याज्या ब्रह्मन्न् एव क्षत्रम् अन्वारम्भयति तस्माद् ब्राह्मणो मुख्यः । मुख्यो भवति य एवं वेद प्रैवैनम् पुरोऽनुवाक्ययाऽऽह प्र णयति याज्यया गमयति वषट्कारेण । ऐवैनम् पुरोऽनुवाक्यया दत्ते प्र यच्छति याज्यया प्रति वषट्कारेण स्थापयति त्रिपदा पुरोऽनुवाक्या भवति त्रय इमे लोकाः । एष्व् एव लोकेषु प्रति तिष्ठति चतुष्पदा याज्या चतुष्पद एव पशून् अव रुन्द्धे द्व्यक्षरो वषट्कारो द्विपाद् यजमानः पशुष्व् एवोपरिष्टात् प्रति तिष्ठति गायत्री पुरोऽनुवाक्या भवति त्रिष्टुग् याज्या । एषा वै सप्तपदा शक्वरी यद् वा एतया देवा अशिक्षन् तद् अशक्नुवन् य एवं वेद शक्नोत्य् एव यच् छिक्षति ॥
cakṣuṣī vā ete yajñasya yad ājyabhāgau yad ājyabhāgau yajati cakṣuṣī eva tad yajñasya prati dadhāti pūrvārdhe juhoti tasmāt pūrvārdhe cakṣuṣī prabāhug juhoti tasmāt prabāhuk cakṣuṣī devalokaṃ vā agninā yajamāno 'nu paśyati pitṛlokam̐ somena | uttarārdhe 'gnaye juhoti dakṣiṇārdhe somāya | evam iva hīmau lokāv anayor lokayor anukhyātyai rājānau vā etau devatānām || yad agnīṣomau | antarā devatā ijyete devatānāṃ vidhṛtyai tasmād rājñā manuṣyā vidhṛtāḥ | brahmavādino vadanti kiṃ tad yajñe yajamānaḥ kurute yenānyatodataś ca paśūn dādhārobhayatodataś ceti | ṛcam anūcyājyabhāgasya juṣāṇena yajati tenānyatodato dādhāra | ṛcam anūcya haviṣa ṛcā yajati tenobhayatodato dādhāra mūrdhanvatī puro'nuvākyā bhavati mūrdhānam evainam̐ samānānāṃ karoti | niyutvatyā yajati bhrātṛvyasyaiva paśūn ni yuvate keśinam̐ ha dārbhyaṃ keśī sātyakāmir uvāca saptapadāṃ te śakvarīm̐ śvo yajñe prayoktāse yasyai vīryeṇa pra jātān bhrātṛvyān nudate prati janiṣyamāṇān yasyai vīryeṇobhayor lokayor jyotir dhatte yasyai vīryeṇa pūrvārdhenānaḍvān bhunakti jaghanārdhena dhenur iti purastāllakṣmā puro'nuvākyā bhavati jātān eva bhrātṛvyān pra ṇudate | upariṣṭāllakṣmā yājyā janiṣyamāṇān eva prati nudate purastāllakṣmā puro'nuvākyā bhavaty asminn eva loke jyotir dhatte | upariṣṭāllakṣmā yājyāmuṣminn eva loke jyotir dhatte jyotiṣmantāv asmā imau lokau bhavato ya evaṃ veda purastāllakṣmā puro'nuvākyā bhavati tasmāt pūrvardhenānaḍvān bhunakti | upariṣṭāllakṣmā yājyā tasmāj jaghanārdhena dhenuḥ | ya evaṃ veda bhuṅkta enam etau vajra ājyaṃ vajra ājyabhāgau | vajro vaṣaṭkāras trivṛtam eva vajram̐ sambhṛtya bhrātṛvyāya pra haraty acchambaṭkāram apagurya vaṣaṭ karoti stṛtyai gāyatrī puro'nuvākyā bhavati triṣṭug yājyā brahmann eva kṣatram anvārambhayati tasmād brāhmaṇo mukhyaḥ | mukhyo bhavati ya evaṃ veda praivainam puro'nuvākyayā''ha pra ṇayati yājyayā gamayati vaṣaṭkāreṇa | aivainam puro'nuvākyayā datte pra yacchati yājyayā prati vaṣaṭkāreṇa sthāpayati tripadā puro'nuvākyā bhavati traya ime lokāḥ | eṣv eva lokeṣu prati tiṣṭhati catuṣpadā yājyā catuṣpada eva paśūn ava runddhe dvyakṣaro vaṣaṭkāro dvipād yajamānaḥ paśuṣv evopariṣṭāt prati tiṣṭhati gāyatrī puro'nuvākyā bhavati triṣṭug yājyā | eṣā vai saptapadā śakvarī yad vā etayā devā aśikṣan tad aśaknuvan ya evaṃ veda śaknoty eva yac chikṣati ||
Roman (IAST) transliteration rendered by HREEM from the edition's Devanagari; the Devanagari is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.