पुरुषमात्रेण वि मिमीते यज्ञेन वै पुरुषः सम्मितः । यज्ञपरुषैवैनं वि मिमीते यावान् पुरुष ऊर्ध्वबाहुस् तावान् भवति । एतावद् वै पुरुषे वीर्यम् । वीर्येणैवैनं वि मिमीते पक्षी भवति न ह्य् अपक्षः पतितुम् अर्हति । अरत्निना पक्षौ द्राघीयाꣳसौ भवतस् तस्मात् पक्षप्रवयाꣳसि वयाꣳसि व्याममात्रौ पक्षौ च पुच्छं च भवति । एतावद् वै पुरुषे वीर्यम् ॥ वीर्यसम्मितः । वेणुना वि मिमीते । आग्नेयो वै वेणुः सयोनित्वाय यजुषा युनक्ति यजुषा कृषति व्यावृत्त्यै षड्गवेन कृषति षड् वा ऋतवः । ऋतुभिर् एवैनं कृषति यद् द्वादशगवेन संवत्सरेणैव। इयं वा अग्नेर् अतिदाहाद् अबिभेत् सैतद् द्विगुणम् अपश्यत् कृष्टं चाकृष्टं च ततो वा इमां नात्य् अदहत् । यत् कृष्टं चाकृष्टं च भवत्य् अस्या अनतिदाहाय द्विगुणं त्वा अग्निम् उद्यन्तुम् अर्हतीत्य् आहुः । यत् कृष्टं चाकृष्टं च भवति । अग्नेर् उद्यत्यै । एतावन्तो वै पशवो द्विपादश् च चतुष्पादश् च तान् यत् प्राच उत्सृजेद् रुद्रायापि दध्यात् । यद् दक्षिणा पितृभ्यो नि धुवेत् । यत् प्रतीचो रक्षाꣳसि हन्युः । उदीच उत् सृजति । एषा वै देवमनुष्याणाꣳ शान्ता दिक् । ताम् एवैनान् अनूत् सृजति । अथो खल्व् इमां दिशम् उत् सृजति । असौ वा आदित्यः प्राणः प्राणम् एवैनान् अनूत् सृजति दक्षिणा पर्यावर्तन्ते स्वम् एव वीर्यम् अनु पर्यावर्तन्ते तस्माद् दक्षिणो ऽर्ध आत्मनो वीर्यावत्तरः । अथो आदित्यस्यैवावृतम् अनु पर्यावर्तन्ते तस्मात् पराञ्चः पशवो वि तिष्ठन्ते प्रत्यञ्च आ वर्तन्ते तिस्रस्तिस्रः सीताः कृषति त्रिवृतम् एव यज्ञमुखे वि यातयति । ओषधीर् वपति ब्रह्मणान्नम् अव रुन्द्धे । अर्के ऽर्कश् चीयते चतुर्दशभिर् वपति सप्त ग्राम्या ओषधयः सप्तारण्याः । उभयीषाम् अवरुद्ध्यै । अन्नस्यान्नस्य वपति । अन्नस्यान्नस्यावरुद्ध्यै कृष्टे वपति कृष्टे ह्य् ओषधयः प्रतितिष्ठन्ति । अनुसीतं वपति प्रजात्यै द्वादशसु सीतासु वपति द्वादश मासाः संवत्सरः संवत्सरेणैवास्मा अन्नम् पचति यद् अग्निचित् ॥ अनवरुद्धस्याश्नीयाद् अवरुद्धेन व्यृध्येत ये वनस्पतीनाम् फलग्रहयस् तान् इध्मे ऽपि प्रोक्षेत् । अनवरुद्धस्यावरुद्ध्यै । दिग्भ्यो लोष्टान्त् सम् अस्यति दिशाम् एव वीर्यम् अवरुध्य दिशां वीर्ये ऽग्निं चिनुते यं द्विष्याद् यत्र स स्यात् तस्यै दिशो लोष्टम् आ हरेत् । इषमूर्जम् अहम् इत आ दद इतीषम् एवोर्जं तस्यै दिशो ऽव रुन्द्धे क्षोधुको भवति यस् तस्यां दिशि भवति । उत्तरवेदिम् उप वपति । उत्तरवेद्याꣳ ह्य् अग्निश् चीयते । अथो पशवो वा उत्तरवेदिः पशून् एवाव रुन्द्धे । अथो यज्ञपरुषो ऽनन्तरित्यै ॥
puruṣamātreṇa vi mimīte yajñena vai puruṣaḥ sammitaḥ | yajñaparuṣaivainaṃ vi mimīte yāvān puruṣa ūrdhvabāhus tāvān bhavati | etāvad vai puruṣe vīryam | vīryeṇaivainaṃ vi mimīte pakṣī bhavati na hy apakṣaḥ patitum arhati | aratninā pakṣau drāghīyām̐sau bhavatas tasmāt pakṣapravayām̐si vayām̐si vyāmamātrau pakṣau ca pucchaṃ ca bhavati | etāvad vai puruṣe vīryam || vīryasammitaḥ | veṇunā vi mimīte | āgneyo vai veṇuḥ sayonitvāya yajuṣā yunakti yajuṣā kṛṣati vyāvṛttyai ṣaḍgavena kṛṣati ṣaḍ vā ṛtavaḥ | ṛtubhir evainaṃ kṛṣati yad dvādaśagavena saṃvatsareṇaiva| iyaṃ vā agner atidāhād abibhet saitad dviguṇam apaśyat kṛṣṭaṃ cākṛṣṭaṃ ca tato vā imāṃ nāty adahat | yat kṛṣṭaṃ cākṛṣṭaṃ ca bhavaty asyā anatidāhāya dviguṇaṃ tvā agnim udyantum arhatīty āhuḥ | yat kṛṣṭaṃ cākṛṣṭaṃ ca bhavati | agner udyatyai | etāvanto vai paśavo dvipādaś ca catuṣpādaś ca tān yat prāca utsṛjed rudrāyāpi dadhyāt | yad dakṣiṇā pitṛbhyo ni dhuvet | yat pratīco rakṣām̐si hanyuḥ | udīca ut sṛjati | eṣā vai devamanuṣyāṇām̐ śāntā dik | tām evainān anūt sṛjati | atho khalv imāṃ diśam ut sṛjati | asau vā ādityaḥ prāṇaḥ prāṇam evainān anūt sṛjati dakṣiṇā paryāvartante svam eva vīryam anu paryāvartante tasmād dakṣiṇo 'rdha ātmano vīryāvattaraḥ | atho ādityasyaivāvṛtam anu paryāvartante tasmāt parāñcaḥ paśavo vi tiṣṭhante pratyañca ā vartante tisrastisraḥ sītāḥ kṛṣati trivṛtam eva yajñamukhe vi yātayati | oṣadhīr vapati brahmaṇānnam ava runddhe | arke 'rkaś cīyate caturdaśabhir vapati sapta grāmyā oṣadhayaḥ saptāraṇyāḥ | ubhayīṣām avaruddhyai | annasyānnasya vapati | annasyānnasyāvaruddhyai kṛṣṭe vapati kṛṣṭe hy oṣadhayaḥ pratitiṣṭhanti | anusītaṃ vapati prajātyai dvādaśasu sītāsu vapati dvādaśa māsāḥ saṃvatsaraḥ saṃvatsareṇaivāsmā annam pacati yad agnicit || anavaruddhasyāśnīyād avaruddhena vyṛdhyeta ye vanaspatīnām phalagrahayas tān idhme 'pi prokṣet | anavaruddhasyāvaruddhyai | digbhyo loṣṭānt sam asyati diśām eva vīryam avarudhya diśāṃ vīrye 'gniṃ cinute yaṃ dviṣyād yatra sa syāt tasyai diśo loṣṭam ā haret | iṣamūrjam aham ita ā dada itīṣam evorjaṃ tasyai diśo 'va runddhe kṣodhuko bhavati yas tasyāṃ diśi bhavati | uttaravedim upa vapati | uttaravedyām̐ hy agniś cīyate | atho paśavo vā uttaravediḥ paśūn evāva runddhe | atho yajñaparuṣo 'nantarityai ||
Roman (IAST) transliteration rendered by HREEM from the edition's Devanagari; the Devanagari is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.