उत्सन्नयज्ञो वा एष यद् अग्निः किं वाऽहैतस्य क्रियते किं वा न यद् वै यज्ञस्य क्रियमाणस्यान्तर्यन्ति पूयति वा अस्य तत् । आश्विनीर् उप दधाति । अश्विनौ वै देवानाम् भिषजौ ताभ्याम् एवास्मै भेषजं करोति पञ्चोप दधाति पाङ्क्तो यज्ञः । यावान् एव यज्ञस् तस्मै भेषजं करोति । ऋतव्या उप दधाति । ऋतूनां क्लृप्त्यै ॥ पञ्चोप दधाति पञ्च वा ऋतवः । यावन्त एवर्तवस् तान् कल्पयति समानप्रभृतयो भवन्ति समानोदर्कास् तस्मात् समाना ऋतवः । एकेन पदेन व्यावर्तन्ते तस्माद् ऋतवो व्यावर्तन्ते प्राणभृत उप दधाति । ऋतुष्व् एव प्राणान् दधाति तस्मात् समानाः सन्तं ऋतवो न जीर्यन्ति । अथो प्र जनयत्य् एवैनान् एष वै वायुर् यत् प्राणः । यद् ऋतव्या उपधाय प्राणभृतः उपदधाति तस्मात् सर्वान् ऋतून् अनु वायुर् आ वरीवर्त्ति वृष्टिसनीर् उप दधाति वृष्टिम् एवाव रुन्द्धे यद् एकधोपदध्याद् एकम् ऋतुं वर्षेत् । अनुपरिहारꣳ सादयति तस्मात् सर्वान् ऋतून् वर्षति यत् प्राणभृत उपधाय वृष्टिसनीर् उपदधाति तस्माद् वायुप्रच्युता दिवो वृष्टिर् ईर्ते पशवो वै वयस्याः । नानामनसः खलु वै पशवो नानाव्रतास् ते ऽप एवाभि समनसः ॥ यं कामयेत । अपशुः स्याद् इति वयस्यास् तस्योपधायापस्या उप दध्याद् असंज्ञानम् एवास्मै पशुभिः करोति । अपशुर् एव भवति यं कामयेत पशुमान्त् स्याद् इत्य् अपस्यास् तस्योपधाय वयस्या उप दध्यात् संज्ञानम् एवास्मै पशुभिः करोति पशुमान् एव भवति चतस्रः पुरस्ताद् उप दधाति तस्माच् चत्वारि चक्षुषो रूपाणि द्वे शुक्ले द्वे कृष्णे ॥ मूर्धन्वतीर् भवन्ति तस्मात् पुरस्तान् मूर्धा पञ्च दक्षिणायाꣳ श्रोण्याम् उप दधाति पञ्चोत्तरस्यां तस्मात् पश्चाद् वर्षीयान् पुरस्तात्प्रवणः पशुः । बस्तो वय इति दक्षिणे ऽꣳस उप दधाति वृष्णिर् वय इत्य् उत्तरेऽ अꣳसाव् एव प्रति दधाति व्याघ्रो वय इति दक्षिणे पक्ष उप दधाति सिꣳहो वय इत्य् उत्तरे पक्षयोर् एव वीर्यं दधाति पुरुषो वय इति मध्ये तस्मात् पुरुषः पशूनाम् अधिपतिः ॥
utsannayajño vā eṣa yad agniḥ kiṃ vā'haitasya kriyate kiṃ vā na yad vai yajñasya kriyamāṇasyāntaryanti pūyati vā asya tat | āśvinīr upa dadhāti | aśvinau vai devānām bhiṣajau tābhyām evāsmai bheṣajaṃ karoti pañcopa dadhāti pāṅkto yajñaḥ | yāvān eva yajñas tasmai bheṣajaṃ karoti | ṛtavyā upa dadhāti | ṛtūnāṃ klṛptyai || pañcopa dadhāti pañca vā ṛtavaḥ | yāvanta evartavas tān kalpayati samānaprabhṛtayo bhavanti samānodarkās tasmāt samānā ṛtavaḥ | ekena padena vyāvartante tasmād ṛtavo vyāvartante prāṇabhṛta upa dadhāti | ṛtuṣv eva prāṇān dadhāti tasmāt samānāḥ santaṃ ṛtavo na jīryanti | atho pra janayaty evainān eṣa vai vāyur yat prāṇaḥ | yad ṛtavyā upadhāya prāṇabhṛtaḥ upadadhāti tasmāt sarvān ṛtūn anu vāyur ā varīvartti vṛṣṭisanīr upa dadhāti vṛṣṭim evāva runddhe yad ekadhopadadhyād ekam ṛtuṃ varṣet | anuparihāram̐ sādayati tasmāt sarvān ṛtūn varṣati yat prāṇabhṛta upadhāya vṛṣṭisanīr upadadhāti tasmād vāyupracyutā divo vṛṣṭir īrte paśavo vai vayasyāḥ | nānāmanasaḥ khalu vai paśavo nānāvratās te 'pa evābhi samanasaḥ || yaṃ kāmayeta | apaśuḥ syād iti vayasyās tasyopadhāyāpasyā upa dadhyād asaṃjñānam evāsmai paśubhiḥ karoti | apaśur eva bhavati yaṃ kāmayeta paśumānt syād ity apasyās tasyopadhāya vayasyā upa dadhyāt saṃjñānam evāsmai paśubhiḥ karoti paśumān eva bhavati catasraḥ purastād upa dadhāti tasmāc catvāri cakṣuṣo rūpāṇi dve śukle dve kṛṣṇe || mūrdhanvatīr bhavanti tasmāt purastān mūrdhā pañca dakṣiṇāyām̐ śroṇyām upa dadhāti pañcottarasyāṃ tasmāt paścād varṣīyān purastātpravaṇaḥ paśuḥ | basto vaya iti dakṣiṇe 'm̐sa upa dadhāti vṛṣṇir vaya ity uttare' am̐sāv eva prati dadhāti vyāghro vaya iti dakṣiṇe pakṣa upa dadhāti sim̐ho vaya ity uttare pakṣayor eva vīryaṃ dadhāti puruṣo vaya iti madhye tasmāt puruṣaḥ paśūnām adhipatiḥ ||
Roman (IAST) transliteration rendered by HREEM from the edition's Devanagari; the Devanagari is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.