आपो वा इदम् अग्रे सलिलम् आसीत् तस्मिन् प्रजापतिर् वायुर् भूत्वाऽचरत् स इमाम् अपश्यत् तां वराहो भूत्वाऽहरत् तां विश्वकर्मा भूत्वा व्य् अमार्ट् साऽप्रथत सा पृथिव्यभवत् तत् पृथिव्यै पृथिवित्वम् । तस्याम् अश्राम्यत् प्रजापतिः स देवान् असृजत वसून् रुद्रान् आदित्यान् ते देवाः प्रजापतिम् अब्रुवन् प्र जायामहा इति सो ऽब्रवीत् यथाहं युष्माꣳस् तपसासृक्ष्य् एवं तपसि प्रजननम् इच्छध्वम् इति तेभ्यो ऽग्निम् आयतनम् प्रायच्छत् । एतेनायतनेन श्राम्यतेति ते ऽग्निनायतनेनाश्राम्यन् ते संवत्सर एकां गाम् असृजन्त तां वसुभ्यो रुद्रेभ्य आदित्येभ्यः प्रायच्छन् । एताꣳ रक्षध्वम् इति तां वसवो रुद्रा आदित्या अरक्षन्त सा वसुभ्यो रुद्रेभ्य आदित्येभ्यः प्राजायत त्रीणि च ॥ शतानि त्रयस्त्रिꣳशतं च । सहस्रतम्य् अभवत् ते देवाः प्रजापतिम् अब्रुवन् । सहस्रेण नो याजयेति सो ऽग्निष्टोमेन वसून् अयाजयत् त इमं लोकम् अजयन् तच् चाददुः स उक्थ्येन रुद्रान् अयाजयत् ते ऽन्तरिक्षम् अजयन् तच् चाददुः सो ऽतिरात्रेणादित्यान् अयाजयत् ते ऽमुं लोकम् अजयन् तच् चाददुस् तद् अन्तरिक्षम् व्यवैर्यत तस्माद् रुद्रा घातुकाः । अनायतना हि तस्माद् आहुः शिथिलं वै मध्यमम् अहस् त्रिरात्रस्य वि हि तद् अवैर्यतेति त्रैष्टुभम् मध्यमस्याह्न आज्यम् भवति संयानानि सूक्तानि शꣳसति षोडशिनꣳ शꣳसति । अह्नो धृत्या अशिथिलम्भावाय तस्मात् त्रिरात्रस्याग्निष्टोम एव प्रथमम् अहः स्याद् अथोक्थ्यो ऽथातिरात्रः । एषां लोकानां विधृत्यै त्रीणित्रीणि शतान्य् अनूचीनाहम् अव्यवछिन्नानि ददाति एषां लोकानाम् अनु संतत्यै दशतं न वि च्छिन्द्यात् । विराजं नेद् विच्छिनदानीति । अथ या सहस्रतम्य् आसीत् तस्याम् इन्द्रश् च विष्णुश् च व्यायच्छेताम् । स इन्द्रो ऽमन्यत । अनया वा इदं विष्णुः सहस्रं वर्क्ष्यत इति तस्याम् अकल्पेताम् । द्विभाग इन्द्रस् तृतीये विष्णुस् तद् वा एषाभ्यनूच्यते । उभा जिग्यथुर् इति तां वा एताम् अच्छावाकः एव शꣳसति । अथ या सहस्रतमी सा होत्रे देयेति होतारं वा अभ्यतिरिच्यते यद् अतिरिच्यते होताऽनाप्तस्याऽऽपयिता । अथाऽऽहुः । उन्नेत्रे देयेति । अतिरिक्ता वा एषा सहस्रस्य । अतिरिक्त उन्नेतर्त्विजाम् अथाऽऽहुः सर्वेभ्यः सदस्येभ्यो देयेति । अथाहुः । उदाकृत्या सा वशं चरेद् इति । अथाहुः । ब्रह्मणे चाग्नीधे च देयेति ॥ द्विभागम् ब्रह्मणे तृतीयम् अग्नीधे । ऐन्द्रो वै ब्रह्मा वैष्णवो ऽग्नीध् । यथैव ताव् अकल्पेताम् इति । अथाहुः । या कल्याणी बहुरूपा सा देयेति । अथाहुः । या द्विरूपोभयतएनी सा देयेति सहस्रस्य परिगृहीत्यै तद् वा एतत् सहस्रस्यायनम् । सहस्रꣳ स्तोत्रीयाः सहस्रं दक्षिणाः सहस्रसम्मितः सुवर्गो लोकः सुवर्गस्य लोकस्याभिजित्यै ॥
āpo vā idam agre salilam āsīt tasmin prajāpatir vāyur bhūtvā'carat sa imām apaśyat tāṃ varāho bhūtvā'harat tāṃ viśvakarmā bhūtvā vy amārṭ sā'prathata sā pṛthivyabhavat tat pṛthivyai pṛthivitvam | tasyām aśrāmyat prajāpatiḥ sa devān asṛjata vasūn rudrān ādityān te devāḥ prajāpatim abruvan pra jāyāmahā iti so 'bravīt yathāhaṃ yuṣmām̐s tapasāsṛkṣy evaṃ tapasi prajananam icchadhvam iti tebhyo 'gnim āyatanam prāyacchat | etenāyatanena śrāmyateti te 'gnināyatanenāśrāmyan te saṃvatsara ekāṃ gām asṛjanta tāṃ vasubhyo rudrebhya ādityebhyaḥ prāyacchan | etām̐ rakṣadhvam iti tāṃ vasavo rudrā ādityā arakṣanta sā vasubhyo rudrebhya ādityebhyaḥ prājāyata trīṇi ca || śatāni trayastrim̐śataṃ ca | sahasratamy abhavat te devāḥ prajāpatim abruvan | sahasreṇa no yājayeti so 'gniṣṭomena vasūn ayājayat ta imaṃ lokam ajayan tac cādaduḥ sa ukthyena rudrān ayājayat te 'ntarikṣam ajayan tac cādaduḥ so 'tirātreṇādityān ayājayat te 'muṃ lokam ajayan tac cādadus tad antarikṣam vyavairyata tasmād rudrā ghātukāḥ | anāyatanā hi tasmād āhuḥ śithilaṃ vai madhyamam ahas trirātrasya vi hi tad avairyateti traiṣṭubham madhyamasyāhna ājyam bhavati saṃyānāni sūktāni śam̐sati ṣoḍaśinam̐ śam̐sati | ahno dhṛtyā aśithilambhāvāya tasmāt trirātrasyāgniṣṭoma eva prathamam ahaḥ syād athokthyo 'thātirātraḥ | eṣāṃ lokānāṃ vidhṛtyai trīṇitrīṇi śatāny anūcīnāham avyavachinnāni dadāti eṣāṃ lokānām anu saṃtatyai daśataṃ na vi cchindyāt | virājaṃ ned vicchinadānīti | atha yā sahasratamy āsīt tasyām indraś ca viṣṇuś ca vyāyacchetām | sa indro 'manyata | anayā vā idaṃ viṣṇuḥ sahasraṃ varkṣyata iti tasyām akalpetām | dvibhāga indras tṛtīye viṣṇus tad vā eṣābhyanūcyate | ubhā jigyathur iti tāṃ vā etām acchāvākaḥ eva śam̐sati | atha yā sahasratamī sā hotre deyeti hotāraṃ vā abhyatiricyate yad atiricyate hotā'nāptasyā''payitā | athā''huḥ | unnetre deyeti | atiriktā vā eṣā sahasrasya | atirikta unnetartvijām athā''huḥ sarvebhyaḥ sadasyebhyo deyeti | athāhuḥ | udākṛtyā sā vaśaṃ cared iti | athāhuḥ | brahmaṇe cāgnīdhe ca deyeti || dvibhāgam brahmaṇe tṛtīyam agnīdhe | aindro vai brahmā vaiṣṇavo 'gnīdh | yathaiva tāv akalpetām iti | athāhuḥ | yā kalyāṇī bahurūpā sā deyeti | athāhuḥ | yā dvirūpobhayataenī sā deyeti sahasrasya parigṛhītyai tad vā etat sahasrasyāyanam | sahasram̐ stotrīyāḥ sahasraṃ dakṣiṇāḥ sahasrasammitaḥ suvargo lokaḥ suvargasya lokasyābhijityai ||
Roman (IAST) transliteration rendered by HREEM from the edition's Devanagari; the Devanagari is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.