अन्नं ब्रह्मेति व्यजानात् । अन्नाद्ध्येव खल्विमानि भूतानि जायन्ते । अन्नेन जातानि जीवन्ति । अन्नं प्रयन्त्यभिसंविशन्तीति । तद्विज्ञाय । पुनरेव वरुणं पितरमुपससार । अधीहि भगवो ब्रह्मेति । तँ होवाच । तपसा ब्रह्म विजिज्ञासस्व । तपो ब्रह्मेति स तपोऽतप्यत । स तपस्तप्त्वा ॥ १ ॥ अन्नं बहति व्यजानात् विज्ञातवान्। तद्धि यतोक्तलक्षणोपेतम्। कथम्? अन्नाद्धयेव खलु इमानि भूतानि जायन्ते। अन्नेन जातानि जीवन्ति। अन्नं प्रयन्त्यभिसंविशन्तीति। तस्माद्युक्तमन्नस्य ब्राह्मत्वमित्यभिप्रायः। स एवं तपस्तप्त्वा, अन्नं ब्राह्मेति विज्ञाय लक्षणेन उपपत्त्या च पुनरेव संशयमापन्नः वरुणं पितरमुपसासर -- अधीहि भगवो ब्राह्मेति। कः पुनः संशयहेतुरस्येति, उच्यते -- अन्नस्योत्पत्तिदर्शनात्। तपसः पुनः पुनरुपदेशः साधनातिशयत्वावधारणार्थः। यावद्ब्राह्मणो लक्षणं निरतिशयं न भवति, यावच्च जिज्ञासा न निवर्तते, तावत्तप एव ते साधनम्; तपसैव ब्राह्म विजिज्ञासस्वेत्यर्थः। ऋज्वन्यत्।। इति द्वितीयानुवाकभाष्यम्।।
annaṃ brahmeti vyajānāt | annāddhyeva khalvimāni bhūtāni jāyante | annena jātāni jīvanti | annaṃ prayantyabhisaṃviśantīti | tadvijñāya | punareva varuṇaṃ pitaramupasasāra | adhīhi bhagavo brahmeti | ta~ hovāca | tapasā brahma vijijñāsasva | tapo brahmeti sa tapo'tapyata | sa tapastaptvā || 1 || annaṃ bahati vyajānāt vijñātavān| taddhi yatoktalakṣaṇopetam| katham? annāddhayeva khalu imāni bhūtāni jāyante| annena jātāni jīvanti| annaṃ prayantyabhisaṃviśantīti| tasmādyuktamannasya brāhmatvamityabhiprāyaḥ| sa evaṃ tapastaptvā, annaṃ brāhmeti vijñāya lakṣaṇena upapattyā ca punareva saṃśayamāpannaḥ varuṇaṃ pitaramupasāsara -- adhīhi bhagavo brāhmeti| kaḥ punaḥ saṃśayaheturasyeti, ucyate -- annasyotpattidarśanāt| tapasaḥ punaḥ punarupadeśaḥ sādhanātiśayatvāvadhāraṇārthaḥ| yāvadbrāhmaṇo lakṣaṇaṃ niratiśayaṃ na bhavati, yāvacca jijñāsā na nivartate, tāvattapa eva te sādhanam; tapasaiva brāhma vijijñāsasvetyarthaḥ| ṛjvanyat|| iti dvitīyānuvākabhāṣyam||
Roman (IAST) transliteration rendered by HREEM from the edition's Devanagari; the Devanagari is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.