कदम्बकलिकाकोशः कदम्बकलिकाभ्यन्तरम् । अत्र भगवत आभिलाषिकविप्रलम्भशृङ्गारो निबद्धः । तस्य स्वशब्दः ऽकन्दर्पः प्रबलऽइति । स्थायी तत्रैव स्वशब्देनोन्मीलितः कन्दर्प इति । रतिपरिपोषात्मको हि शृङ्गारो रसः । रतिश्च यूनां मन्मथात्मिका । अतो रतिविशेषस्य वाचकत्वात्कन्दर्पशब्दः स्थायिनो ऽत्र स्वशब्दः । संचारिणश्चौत्सुक्यचिन्ताहर्षाः स्वशब्देनोन्मीलिताः। स्वेदरोमाञ्चौ च सात्विकौ स्वशब्दोपात्तौ । तयोरपि च संचारित्वम् । सात्विकानां स्थायिभावावस्थाविशेषत्वेन निर्वेदादिवत्संचारित्वात् । विभावस्तु ऽइति भावयतस्तस्यऽइति निर्दिष्टः । भगवती हि तत्तद्गुणोपेतत्वेन विभाव्यमाना विभावः । अभिनयस्त्वत्रापाङ्गाभिनयो निर्दिष्टो ऽदृशाऽइति । अतो ऽत्राभिलाषिकः शृङ्गाररसः स्वशब्दादिभिः पञ्चभिरभिव्यज्यते । एवमन्ये ऽपि रसा उदाहार्याः । रसानां भावानां च काव्यशोभातिशयहेतुत्वात् किं काव्यालङ्कारत्वमुत काव्यजीवितत्वमिति न तावद्विचार्यते ग्रन्थगौरवभयात् । रसभावस्वरूपं चात्र न विवेचितमप्रकृतत्वाद्बहुवक्तव्यत्वाच्च ॥ ऊर्जस्वि----- अनौचित्यप्रवृत्तानां कामक्रोधादिकारणात् । भावानां च रसानां च बन्ध ऊर्जस्वि कथ्यते
kadambakalikākośaḥ kadambakalikābhyantaram / atra bhagavata ābhilāṣikavipralambhaśṛṅgāro nibaddhaḥ / tasya svaśabdaḥ 'kandarpaḥ prabala'iti / sthāyī tatraiva svaśabdenonmīlitaḥ kandarpa iti / ratiparipoṣātmako hi śṛṅgāro rasaḥ / ratiśca yūnāṃ manmathātmikā / ato rativiśeṣasya vācakatvātkandarpaśabdaḥ sthāyino 'tra svaśabdaḥ / saṃcāriṇaścautsukyacintāharṣāḥ svaśabdenonmīlitāḥ. svedaromāñcau ca sātvikau svaśabdopāttau / tayorapi ca saṃcāritvam / sātvikānāṃ sthāyibhāvāvasthāviśeṣatvena nirvedādivatsaṃcāritvāt / vibhāvastu 'iti bhāvayatastasya'iti nirdiṣṭaḥ / bhagavatī hi tattadguṇopetatvena vibhāvyamānā vibhāvaḥ / abhinayastvatrāpāṅgābhinayo nirdiṣṭo 'dṛśā'iti / ato 'trābhilāṣikaḥ śṛṅgārarasaḥ svaśabdādibhiḥ pañcabhirabhivyajyate / evamanye 'pi rasā udāhāryāḥ / rasānāṃ bhāvānāṃ ca kāvyaśobhātiśayahetutvāt kiṃ kāvyālaṅkāratvamuta kāvyajīvitatvamiti na tāvadvicāryate granthagauravabhayāt / rasabhāvasvarūpaṃ cātra na vivecitamaprakṛtatvādbahuvaktavyatvācca // ūrjasvi----- anaucityapravṛttānāṃ kāmakrodhādikāraṇāt / bhāvānāṃ ca rasānāṃ ca bandha ūrjasvi kathyate
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.