Vidyakara: Subhasitaratnakosa 10

वानीर-प्रसवैर् निकुञ्ज-सरिताम् आसक्त-वासं पयः पर्यन्तेषु च यूथिका-सुमनसाम् उज्जृम्भितं जालकैः । उन्मीलत्-कुटज-प्रहासिषु गिरेर् आलम्ब्य सानून् इतः प्राग्-भारेषु शिखण्डि-ताण्डव-विधौ मेघैर् वितानाय्यते

vānīra-prasavair nikuñja-saritām āsakta-vāsaṃ payaḥ paryanteṣu ca yūthikā-sumanasām ujjṛmbhitaṃ jālakaiḥ / unmīlat-kuṭaja-prahāsiṣu girer ālambya sānūn itaḥ prāg-bhāreṣu śikhaṇḍi-tāṇḍava-vidhau meghair vitānāyyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

फल-भर-परिणाम-श्याम-जम्बू-निकुञ्ज- स्खलित-तनु-तरङ्गाम् उत्तरेण श्रवन्तीम् । उपरि-विघटमान-प्रौढ-तापिञ्ज-नीलः श्रयति शिखरम् अद्रेर् नूतनस् तोय-वाहः

phala-bhara-pariṇāma-śyāma-jambū-nikuñja- skhalita-tanu-taraṅgām uttareṇa śravantīm / upari-vighaṭamāna-prauḍha-tāpiñja-nīlaḥ śrayati śikharam adrer nūtanas toya-vāhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जृम्भा-जर्जर-डिम्ब-डम्बर-घन-श्रीमत्-कदम्ब-द्रुमाः शैलाभोग-भुवो भवन्ति ककुभः कादम्बिनी-श्यामलाः । उद्यत्-कुन्द-लतान्त-केतक-भृतः कच्छाः सरिच्-छ्रोतसां आविर्-गन्ध-शिलीन्ध्र-लोध्र-कुसुम-स्मेरा वनानां गतिः

jṛmbhā-jarjara-ḍimba-ḍambara-ghana-śrīmat-kadamba-drumāḥ śailābhoga-bhuvo bhavanti kakubhaḥ kādambinī-śyāmalāḥ / udyat-kunda-latānta-ketaka-bhṛtaḥ kacchāḥ saric-chrotasāṃ āvir-gandha-śilīndhra-lodhra-kusuma-smerā vanānāṃ gatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्फुल्लार्जुन-सर्व-वासित-वहत्-पौरस्त्य-झञ्झा-मरुत्- प्रेङ्खोल-स्खलितेन्द्र-नील-शकल-स्निग्धाम्बुद-श्रेणयः । धारा-सिक्त-वसुन्धरा-सुरभयः प्राप्तास् त एते ऽधुना घर्माम्भो-विगमागम-व्यतिकर-श्री-वाहिनो वासराः

utphullārjuna-sarva-vāsita-vahat-paurastya-jhañjhā-marut- preṅkhola-skhalitendra-nīla-śakala-snigdhāmbuda-śreṇayaḥ / dhārā-sikta-vasundharā-surabhayaḥ prāptās ta ete 'dhunā gharmāmbho-vigamāgama-vyatikara-śrī-vāhino vāsarāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवभूतेर् अमी (मामा। ९।१७) -- एणी याति विलोक्य बाल-शलभान् शष्पाङ्कुरादित्सया छत्री-कुड्मलकानि रक्षति चिराद् अण्ड-भ्रमात् कुक्कुटी । धूत्वा धावति कृष्ण-कीट-पटल-श्रेणीं शिखण्डी शिरः दूराद् एव वनान्तरे विष-धर-ग्रासाभिलाषातुरः

bhavabhūter amī (mā.mā. 9.17) -- eṇī yāti vilokya bāla-śalabhān śaṣpāṅkurāditsayā chatrī-kuḍmalakāni rakṣati cirād aṇḍa-bhramāt kukkuṭī / dhūtvā dhāvati kṛṣṇa-kīṭa-paṭala-śreṇīṃ śikhaṇḍī śiraḥ dūrād eva vanāntare viṣa-dhara-grāsābhilāṣāturaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आसारान्त-मृदु-प्रवृत्त-मरुतो मेघोपलिप्ताम्बरा विद्युत्-पात-मुहूर्त-दृष्ट-ककुभः सुप्तेन्दु-तारा-ग्रहाः । धारा-क्लिन्न-कदम्ब-संभृत-सुधामोदोद्वहाः प्रोषितैर् निःसंपात-विसारि-दर्दुर-रवा नीताः कथं रात्रयः

āsārānta-mṛdu-pravṛtta-maruto meghopaliptāmbarā vidyut-pāta-muhūrta-dṛṣṭa-kakubhaḥ suptendu-tārā-grahāḥ / dhārā-klinna-kadamba-saṃbhṛta-sudhāmododvahāḥ proṣitair niḥsaṃpāta-visāri-dardura-ravā nītāḥ kathaṃ rātrayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

योगेश्वरस्य (स्क्म्सौक। १३०१, कस्यचित्) दात्य् ऊह-ध्वनि-भाञ्जि वेतस-शिखा-सुप्तोरगाणि ध्वनत्- कादम्बानि कुरङ्ग-यूथ-कलित-स्तूपान्य् उदम्भांसि च । तीराण्य् अद्य पिपीलिका-समुदयावर्जज्-जटा-लोलुप- व्याप्तान्य् उन्मद-कुक्कुभानि सरितां कुर्वन्ति लोलं मनः

yogeśvarasya (Skmsa.u.ka. 1301, kasyacit) dāty ūha-dhvani-bhāñji vetasa-śikhā-suptoragāṇi dhvanat- kādambāni kuraṅga-yūtha-kalita-stūpāny udambhāṃsi ca / tīrāṇy adya pipīlikā-samudayāvarjaj-jaṭā-lolupa- vyāptāny unmada-kukkubhāni saritāṃ kurvanti lolaṃ manaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

योगेश्वरस्य (स्क्म्सौक। १२९१) कान्तां क्वापि विलम्बिनीं कलरुतैर् आहूय भूयस् ततः दिग्भागान् अवलोक्य रङ्ग-वसुधाम् उत्सृज्य पद्भ्यां ततः । एष स्फार-मृदङ्ग-नाद-मधुरैर् अम्भो-मुचाम् आरवैः बर्ह-श्रेणि-कृतातपत्र-रचनो हृष्टः शिखी नृत्यति

yogeśvarasya (Skmsa.u.ka. 1291) kāntāṃ kvāpi vilambinīṃ kalarutair āhūya bhūyas tataḥ digbhāgān avalokya raṅga-vasudhām utsṛjya padbhyāṃ tataḥ / eṣa sphāra-mṛdaṅga-nāda-madhurair ambho-mucām āravaiḥ barha-śreṇi-kṛtātapatra-racano hṛṣṭaḥ śikhī nṛtyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पीताम्भः-स्तिमिताः सृजन्ति सलिलान्य् आबद्ध-धारं घनाः तद्-धारा-ध्वनि-मीलितानि नयनान्य् अभ्येति निद्रागमः । निद्रा-मुद्रित-लोचने प्रतिगृहं मूकायमाने जने निर्द्वन्द्वोच्चरद्-उच्च-दर्दुर-रवैः कोलाहलिन्यो निशाः

pītāmbhaḥ-stimitāḥ sṛjanti salilāny ābaddha-dhāraṃ ghanāḥ tad-dhārā-dhvani-mīlitāni nayanāny abhyeti nidrāgamaḥ / nidrā-mudrita-locane pratigṛhaṃ mūkāyamāne jane nirdvandvoccarad-ucca-dardura-ravaiḥ kolāhalinyo niśāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धारा-निपात-रव-बोधित-पञ्जर-स्थ- दात्यूह-डम्बर-करम्बित-कण्ठ-कूजाः । अट्टेषु काण्ड-पट-वारित-शीकरेषु धन्याः पिबन्ति मुख-तामरसं वधूनाम्

dhārā-nipāta-rava-bodhita-pañjara-stha- dātyūha-ḍambara-karambita-kaṇṭha-kūjāḥ / aṭṭeṣu kāṇḍa-paṭa-vārita-śīkareṣu dhanyāḥ pibanti mukha-tāmarasaṃ vadhūnām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शैल-श्रेणिर् अपेत-दाव-दहना दग्ध-प्ररूढं वनं जीमूताङ्कुर-दन्तुरा दश दिशो भू-रेणु-मुक्तं नभः । किं चान्यत् कलिकोर्मि-मेदुर-मुखी जाता कदम्ब-च्छविश् छिद्यन्ते कियता क्षणेन शिखिनां मौन-व्रत-ग्रन्थयः

śaila-śreṇir apeta-dāva-dahanā dagdha-prarūḍhaṃ vanaṃ jīmūtāṅkura-danturā daśa diśo bhū-reṇu-muktaṃ nabhaḥ / kiṃ cānyat kalikormi-medura-mukhī jātā kadamba-cchaviś chidyante kiyatā kṣaṇena śikhināṃ mauna-vrata-granthayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केदारे नव-वारि-पूर्ण-जठरे किंचित्-क्वणद्-दर्दुरे शम्बू-काण्डक-पिण्ड-पाण्डुर-तत-प्रान्त-स्थलीवी-रणे । डिम्भा दण्डक-पाणयः प्रतिदिशं पङ्क-च्छटा-चर्चिताश् चुभ्रूश् चुभ्रुर् इति भ्रमन्ति रभसाद् उद्यायि-मत्स्योत्सुकाः

kedāre nava-vāri-pūrṇa-jaṭhare kiṃcit-kvaṇad-dardure śambū-kāṇḍaka-piṇḍa-pāṇḍura-tata-prānta-sthalīvī-raṇe / ḍimbhā daṇḍaka-pāṇayaḥ pratidiśaṃ paṅka-cchaṭā-carcitāś cubhrūś cubhrur iti bhramanti rabhasād udyāyi-matsyotsukāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समन्तात् स-विस्फुरद्-इन्द्रनील- मणि-प्रभा-विच्छुरितान्तरालः । मर्त्यावतीर्णस्य विडोजसो ऽयं नीलांशुक-च्छत्रम् इवाम्बुवाहः

samantāt sa-visphurad-indranīla- maṇi-prabhā-vicchuritāntarālaḥ / martyāvatīrṇasya viḍojaso 'yaṃ nīlāṃśuka-cchatram ivāmbuvāhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

खद्योत-च्छुरितान्धकार-पटलाः स्पष्ट-स्फुरद्-विद्युतः स्निग्ध-ध्वान-विभावितोरु-जलदोन्नाहा रटत्-कम्बवः । एताः केतक-भेद-वासित-पुरो-वाताः पतद्-वारयो न प्रत्येमि जनस्य यद् विरहिणो यास्यन्ति सोढुं निशाः

khadyota-cchuritāndhakāra-paṭalāḥ spaṣṭa-sphurad-vidyutaḥ snigdha-dhvāna-vibhāvitoru-jaladonnāhā raṭat-kambavaḥ / etāḥ ketaka-bheda-vāsita-puro-vātāḥ patad-vārayo na pratyemi janasya yad virahiṇo yāsyanti soḍhuṃ niśāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कस्यचित् (स्क्म्सौक। १३०२) एतस्मिन् मद-जर्जरैर् उपचिते कम्बूरवाडम्बरैः स्तैमित्यं मनसो दिशत्य् अनिभृतं धाराधरे मूर्च्छति । उत्सङ्गे ककुभो निधाय रसितैर् अम्भोमुचां घोरयन् मन्ये मुद्रित-चन्द्र-सूर्य-नयनं व्योमापि निद्रायते

kasyacit (Skmsa.u.ka. 1302) etasmin mada-jarjarair upacite kambūravāḍambaraiḥ staimityaṃ manaso diśaty anibhṛtaṃ dhārādhare mūrcchati / utsaṅge kakubho nidhāya rasitair ambhomucāṃ ghorayan manye mudrita-candra-sūrya-nayanaṃ vyomāpi nidrāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वातोकस्य (स्क्म्सौक। १२८२) गम्भीराम्भोधराणाम् अविरल-निपतद्-वारि-धारा-निनादान् ईषन्-निद्रालसाक्षा दृढ-गृह-पटलारूढ-कुष्माण्ड-बन्ध्याः । दोर्भ्याम् आलिङ्ग्यमाना जलधर-समये पत्र-षण्डे निशायां धन्याः शृण्वन्ति सुप्ताः स्तन-युग-भरितोरः-स्थलाः कामिनीनाम्

vātokasya (Skmsa.u.ka. 1282) gambhīrāmbhodharāṇām avirala-nipatad-vāri-dhārā-ninādān īṣan-nidrālasākṣā dṛḍha-gṛha-paṭalārūḍha-kuṣmāṇḍa-bandhyāḥ / dorbhyām āliṅgyamānā jaladhara-samaye patra-ṣaṇḍe niśāyāṃ dhanyāḥ śṛṇvanti suptāḥ stana-yuga-bharitoraḥ-sthalāḥ kāminīnām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपगतरजोविकारा घनपटलाक्रान्ततारकालोका । लम्बपयोधरभारा प्रावृद् इयं वृद्धवनिते९व

apagatarajovikārā ghanapaṭalākrāntatārakālokā / lambapayodharabhārā prāvṛd iyaṃ vṛddhavanite9va

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपगत-रजो-विकारा घन-पटलाक्रान्त-तारकालोका ।* लम्ब-पयोधर-भारा प्रावृद् इयं वृद्ध-वनितेव ॥ विद्स्र्क् १०।१७ *(२३१) ॥* अम्भोधेर् वडवामुखानल-झलाज्वालोपगूढान्तरा व्यामोहाद् अपिबन्न् अपः स्फुटम् अमी तर्षेण पर्याविलाः । उद्देश-स्फुरद्-इन्द्र-चाप-वलय-ज्वालापदेशाद् अहो दह्यन्ते कथम् अन्यथार्ध-मलिनाङ्गार-द्युतस् तोयदाः

apagata-rajo-vikārā ghana-paṭalākrānta-tārakālokā /* lamba-payodhara-bhārā prāvṛd iyaṃ vṛddha-vaniteva // VidSrk 10.17 *(231) //* ambhodher vaḍavāmukhānala-jhalājvālopagūḍhāntarā vyāmohād apibann apaḥ sphuṭam amī tarṣeṇa paryāvilāḥ / uddeśa-sphurad-indra-cāpa-valaya-jvālāpadeśād aho dahyante katham anyathārdha-malināṅgāra-dyutas toyadāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृत्वा पिच्छिलतां पथः स्थगयता निर्भर्त्सनं पादयोः सान्द्रैर् वारि-कणैः कपोल-फलके विच्छित्तिम् आछिन्दता । मेघेनोपकृतं यद् आशु विहिता तस्यागसो निष्कृतिः स्वैरिण्याः प्रिय-वेश्म-वर्त्म दिशता विद्युद्-विलासैर् मुहुः

kṛtvā picchilatāṃ pathaḥ sthagayatā nirbhartsanaṃ pādayoḥ sāndrair vāri-kaṇaiḥ kapola-phalake vicchittim āchindatā / meghenopakṛtaṃ yad āśu vihitā tasyāgaso niṣkṛtiḥ svairiṇyāḥ priya-veśma-vartma diśatā vidyud-vilāsair muhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आसारोपरमे प्रगाढ-तिमिराः किम् ईरयन्त्यो निशाः पान्थ-स्त्री-मनसां स्मरानल-कणा-संतान-शङ्का-स्पृशः । पिष्टानां प्रसभं घनाघन-घटा-संघट्टतो विद्युतां चूर्णाभाः परितः पतन्ति तरलाः खद्योतक-श्रेणयः

āsāroparame pragāḍha-timirāḥ kim īrayantyo niśāḥ pāntha-strī-manasāṃ smarānala-kaṇā-saṃtāna-śaṅkā-spṛśaḥ / piṣṭānāṃ prasabhaṃ ghanāghana-ghaṭā-saṃghaṭṭato vidyutāṃ cūrṇābhāḥ paritaḥ patanti taralāḥ khadyotaka-śreṇayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हस्त-प्राप्यम् इवाम्बरं विदधतः खर्वा इवाशा-ततीर् गर्जाभिः क्षण-जर्जरी-कृत-घनानुत्ताल-धारा-रवाः । क्वामग्नं स्थलम् अस्ति नाम तद् इभीवोद्दाम-सौदामिनी- नेत्रोन्मेष-विलोकिताखिल-भुवो वर्षन्ति नक्तं घनाः

hasta-prāpyam ivāmbaraṃ vidadhataḥ kharvā ivāśā-tatīr garjābhiḥ kṣaṇa-jarjarī-kṛta-ghanānuttāla-dhārā-ravāḥ / kvāmagnaṃ sthalam asti nāma tad ibhīvoddāma-saudāminī- netronmeṣa-vilokitākhila-bhuvo varṣanti naktaṃ ghanāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्पुच्छानत-धूत-पक्ष-ततयो झात्कारिणो विभ्रमैर् उद्वाच्यास् तत-चञ्चवो लय-वशाद् उत्क्षिप्त-पादा मुहुः । पश्यन्तो निज-कण्ठ-काण्ड-मलिनां कादम्बिनीम् उन्नत- ग्रीवाभ्यर्ण-मिलत्-कलाप-विटपा नृत्यन्ति केका-भृतः

utpucchānata-dhūta-pakṣa-tatayo jhātkāriṇo vibhramair udvācyās tata-cañcavo laya-vaśād utkṣipta-pādā muhuḥ / paśyanto nija-kaṇṭha-kāṇḍa-malināṃ kādambinīm unnata- grīvābhyarṇa-milat-kalāpa-viṭapā nṛtyanti kekā-bhṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इदानीं वंशीनां शबर-मिथुनोच्छृङ्खल-रहः- क्रिया-सख्येनालं गिरि-वन-सरिद्-ग्राम-सुहृदाम् । स्फुरल्-लोम-श्याम-च्छगल-शिशि-कर्ण-प्रतिसमच्- छदाग्राभिस् त्वग्भिर् वलयित-करीरास् तल-भुवः

idānīṃ vaṃśīnāṃ śabara-mithunocchṛṅkhala-rahaḥ- kriyā-sakhyenālaṃ giri-vana-sarid-grāma-suhṛdām / sphural-loma-śyāma-cchagala-śiśi-karṇa-pratisamac- chadāgrābhis tvagbhir valayita-karīrās tala-bhuvaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पार्श्वाभ्यां शिरसा निमीलित-दृशः कामं निमज्य क्रमाद् अंसौ पृष्ठम् उरः स-पक्षति-तलं गाढं स्पृशन्तो मुहुः । एते कुञ्चित-जानवो नव-जले निर्वान्ति घर्माहता भूयः पक्ष-पुटाभिपात-रभसोत्सर्पत्-कणाः पत्रिणः

pārśvābhyāṃ śirasā nimīlita-dṛśaḥ kāmaṃ nimajya kramād aṃsau pṛṣṭham uraḥ sa-pakṣati-talaṃ gāḍhaṃ spṛśanto muhuḥ / ete kuñcita-jānavo nava-jale nirvānti gharmāhatā bhūyaḥ pakṣa-puṭābhipāta-rabhasotsarpat-kaṇāḥ patriṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मज्जानम् अपि विलिम्पति ना७कृतपुण्यस्य वर्षति पयोदे । निर्गमकेलिसमुत्सुकशिशिवारणगाढपरिरम्भः

majjānam api vilimpati nā7kṛtapuṇyasya varṣati payode / nirgamakelisamutsukaśiśivāraṇagāḍhaparirambhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मज्जानम् अपि विलिम्पति नाकृत-पुण्यस्य वर्षति पयोदे ।* निर्गम-केलि-समुत्सुक-शिशि-वारण-गाढ-परिरम्भः ॥ विद्स्र्क् १०।२५ *(२३९) ॥* आक्रन्दाः स्तनितैर् विलोचन-जलान्य-श्रान्त-धाराम्बुधिस् तद्-विच्छेद-भुवश् च शोक-शिखिनस् तुल्यास् तडिद्-विभ्रमैः । अन्तर् मे दयिता-मुखं तव शशी वृत्तिः समैवावयोस् तत् किं माम् अनिशं सखे जलधर त्वं दग्धुम् एवोद्यतः

majjānam api vilimpati nākṛta-puṇyasya varṣati payode /* nirgama-keli-samutsuka-śiśi-vāraṇa-gāḍha-parirambhaḥ // VidSrk 10.25 *(239) //* ākrandāḥ stanitair vilocana-jalānya-śrānta-dhārāmbudhis tad-viccheda-bhuvaś ca śoka-śikhinas tulyās taḍid-vibhramaiḥ / antar me dayitā-mukhaṃ tava śaśī vṛttiḥ samaivāvayos tat kiṃ mām aniśaṃ sakhe jaladhara tvaṃ dagdhum evodyataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भुवः किम् एता दिवम् उत्पतन्ति दिवो ऽथवा भूतलम् आविशन्ति । चलाः स्थिरा वे९ति वितर्कयन्त्यो धाराः कराग्रैर् अबलाः स्पृश्नति

bhuvaḥ kim etā divam utpatanti divo 'thavā bhūtalam āviśanti / calāḥ sthirā ve9ti vitarkayantyo dhārāḥ karāgrair abalāḥ spṛśnati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कस्यचित् । (स्क्म्सौक। ९९३ यशोधर्मणः, स्म्व्सूमु। ४३।३३) भुवः किम् एता दिवम् उत्पतन्ति दिवो ऽथवा भू-तलम् आविशन्ति ।* चलाः स्थिरा वेति वितर्कयन्त्यो धाराः कराग्रैर् अबलाः स्पृशन्ति ॥ विद्स्र्क् १०।२७ *(२४१) ॥* छत्रावलम्बि विमलोरु-पयः-प्रवाह- धारा-भर-स्फटिक-पञ्जर-संयताङ्गः । पान्थः स्व-शासन-विलङ्घन-जात-कोप- कामाज्ञया प्रियतमाम् इव नीयते स्म

kasyacit | (Skmsa.u.ka. 993 yaśodharmaṇaḥ, Smvsū.mu. 43.33) bhuvaḥ kim etā divam utpatanti divo 'thavā bhū-talam āviśanti /* calāḥ sthirā veti vitarkayantyo dhārāḥ karāgrair abalāḥ spṛśanti // VidSrk 10.27 *(241) //* chatrāvalambi vimaloru-payaḥ-pravāha- dhārā-bhara-sphaṭika-pañjara-saṃyatāṅgaḥ / pānthaḥ sva-śāsana-vilaṅghana-jāta-kopa- kāmājñayā priyatamām iva nīyate sma

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अद्याम्भः परितः पतिष्यति भुवस् तापो ऽद्य निर्वास्यति क्षेत्रेष्व् अद्य यतिष्यते जनपदः सस्येषु पर्युत्सुकः । नर्तिष्यन्ति तवोदये ऽद्य जलद व्यालोल-पुच्छ-च्छद- च्छत्र-च्छादित-मौलयो दिशि दिशि क्रीडालसाः केकिनः

adyāmbhaḥ paritaḥ patiṣyati bhuvas tāpo 'dya nirvāsyati kṣetreṣv adya yatiṣyate janapadaḥ sasyeṣu paryutsukaḥ / nartiṣyanti tavodaye 'dya jalada vyālola-puccha-cchada- cchatra-cchādita-maulayo diśi diśi krīḍālasāḥ kekinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गायति हि नीलकण्ठो नृत्यति गौरी तडित् तरलतारा । आस्फालयति मृदङ्गं तदनु घनो ऽयं महाकालः

gāyati hi nīlakaṇṭho nṛtyati gaurī taḍit taralatārā / āsphālayati mṛdaṅgaṃ tadanu ghano 'yaṃ mahākālaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अलकेषु चूर्णभासः स्वेदलवाभान् कपोलफलकेषु । नवघनकौतुकिनीनां वारिकणान् पश्यति कृतार्थः

alakeṣu cūrṇabhāsaḥ svedalavābhān kapolaphalakeṣu / navaghanakautukinīnāṃ vārikaṇān paśyati kṛtārthaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

काले वारिधराणाम् अपतितया नै७व शक्यते स्थातुम् । उत्कण्ठिता९सि तरले न हि न हि सखि पिच्छिलः पन्थाः

kāle vāridharāṇām apatitayā nai7va śakyate sthātum / utkaṇṭhitā9si tarale na hi na hi sakhi picchilaḥ panthāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असितभुजगशिशुवेष्टितम् अभिनवम् आभाति केतकीकुसुमम् । आयसवलयाकंकृतविषाणम् इव दन्तिनः पतितम्

asitabhujagaśiśuveṣṭitam abhinavam ābhāti ketakīkusumam / āyasavalayākaṃkṛtaviṣāṇam iva dantinaḥ patitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्तम्बेषु केतकीनां यथोत्तरं वामनैर् दलैर् अद्य । विदलन्ति मेषतर्णकपुच्छच्छविकेशराः सूच्यः

stambeṣu ketakīnāṃ yathottaraṃ vāmanair dalair adya / vidalanti meṣatarṇakapucchacchavikeśarāḥ sūcyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गायति हि नीलकण्ठो नृत्यति गौरी तडित् तरल-तारा ।* आस्फालयति मृदङ्गं तद्-अनु घनो ऽयं महा-कालः ॥ विद्स्र्क् १०।३० *(२४४) ॥* अलकेषु चूर्ण-भासः स्वेद-लवाभान् कपोल-फलकेषु ।* नव-घन-कौतुकिनीनां वारिकणान् पश्यति कृतार्थः ॥ विद्स्र्क् १०।३१ *(२४५) ॥* काले वारि-धराणाम् अपतितया नैव शक्यते स्थातुम् ।* उत्कण्ठितासि तरले न हि न हि सखि पिच्छिलः पन्थाः ॥ विद्स्र्क् १०।३२ *(२४६) ॥* असित-भुजग-शिशु-वेष्टितम् अभिनवम् आभाति केतकी-कुसुमम् ।* आयस-वलयाकङ्कृत-विषाणम् इव दन्तिनः पतितम् ॥ विद्स्र्क् १०।३३ *(२४७) ॥* स्तम्बेषु केतकीनां यथोत्तरं वामनैर् दलैर् अद्य ।* विदलन्ति मेष-तर्णक-पुच्छ-च्छवि-केशराः सूच्यः ॥ विद्स्र्क् १०।३४ *(२४८) ॥* धूलीभिः केतकीनां परिमलन-समुद्धूलिताङ्गः समन्ताद् अन्तोद्वेल्लद्-बलाका-वलि-कुणप-शिरो-नद्ध-नीलाभ्र-केशः । प्रेङ्खद्-विद्युत्-पताकावलि-रुचिर-धनुः-खण्ड-खट्वाङ्ग-धारी संप्राप्तः प्रोषित-स्त्री-प्रतिभय-जनकः काल-कापालिको ऽयम्

gāyati hi nīlakaṇṭho nṛtyati gaurī taḍit tarala-tārā /* āsphālayati mṛdaṅgaṃ tad-anu ghano 'yaṃ mahā-kālaḥ // VidSrk 10.30 *(244) //* alakeṣu cūrṇa-bhāsaḥ sveda-lavābhān kapola-phalakeṣu /* nava-ghana-kautukinīnāṃ vārikaṇān paśyati kṛtārthaḥ // VidSrk 10.31 *(245) //* kāle vāri-dharāṇām apatitayā naiva śakyate sthātum /* utkaṇṭhitāsi tarale na hi na hi sakhi picchilaḥ panthāḥ // VidSrk 10.32 *(246) //* asita-bhujaga-śiśu-veṣṭitam abhinavam ābhāti ketakī-kusumam /* āyasa-valayākaṅkṛta-viṣāṇam iva dantinaḥ patitam // VidSrk 10.33 *(247) //* stambeṣu ketakīnāṃ yathottaraṃ vāmanair dalair adya /* vidalanti meṣa-tarṇaka-puccha-cchavi-keśarāḥ sūcyaḥ // VidSrk 10.34 *(248) //* dhūlībhiḥ ketakīnāṃ parimalana-samuddhūlitāṅgaḥ samantād antodvellad-balākā-vali-kuṇapa-śiro-naddha-nīlābhra-keśaḥ / preṅkhad-vidyut-patākāvali-rucira-dhanuḥ-khaṇḍa-khaṭvāṅga-dhārī saṃprāptaḥ proṣita-strī-pratibhaya-janakaḥ kāla-kāpāliko 'yam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मेघ-श्याम-दिशि प्रवृत्त-धनुषि क्रीडत्-तडित्-तेजसि च्छन्नाहर्-निशि गर्जित-प्रमनसि प्रम्लान-लीला-रुषि । पूर्ण-श्रोतसि शान्त-चातक-तृषि व्यामुग्ध-चन्द्र-त्विषि प्राणान् पान्थ कथं दधासि निवसन्न् एतादृशि प्रावृषि

megha-śyāma-diśi pravṛtta-dhanuṣi krīḍat-taḍit-tejasi cchannāhar-niśi garjita-pramanasi pramlāna-līlā-ruṣi / pūrṇa-śrotasi śānta-cātaka-tṛṣi vyāmugdha-candra-tviṣi prāṇān pāntha kathaṃ dadhāsi nivasann etādṛśi prāvṛṣi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षपां क्षामीकृत्य प्रसभम् अपहृत्याम्बु-सरितां प्रताप्योर्वीं वन-तरु-गहनम् उत्साद्य सकलम् । क्व संप्रत्य् उष्णांशुर् गत इति समन्वेषण-परास् तडिद्-दीपालोकैर् दिशि दिशि चरन्तीव जलदाः

kṣapāṃ kṣāmīkṛtya prasabham apahṛtyāmbu-saritāṃ pratāpyorvīṃ vana-taru-gahanam utsādya sakalam / kva saṃpraty uṣṇāṃśur gata iti samanveṣaṇa-parās taḍid-dīpālokair diśi diśi carantīva jaladāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कस्यचित् (स्क्म्सौक। १२८७ ओङ्कण्ठस्य, स्प्द्शाप। ३८६९, स्म्व्सूमु। ६१।१८ बोथ् पाणिनेः) विद्युद्-दीधिति-भेद-भीषण-तमः-स्तोमान्तराः संतत- श्यामाम्भोधर-रोध-संकट-वियद्-विप्रोषित-ज्योतिषः । खद्योतोन्नमितोपकण्ठ-तरवः पुष्णन्ति गम्भीरताम् आसारोदकमत्त-कीट-पटली-क्वाणोत्तरा रात्रयः

kasyacit (Skmsa.u.ka. 1287 oṅkaṇṭhasya, Spdśā.pa. 3869, Smvsū.mu. 61.18 both pāṇineḥ) vidyud-dīdhiti-bheda-bhīṣaṇa-tamaḥ-stomāntarāḥ saṃtata- śyāmāmbhodhara-rodha-saṃkaṭa-viyad-viproṣita-jyotiṣaḥ / khadyotonnamitopakaṇṭha-taravaḥ puṣṇanti gambhīratām āsārodakamatta-kīṭa-paṭalī-kvāṇottarā rātrayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभिनन्दस्य (स्क्म्सौक। १३०५, कस्यचित्) हर्षोल्लासित-चारु-चन्द्रक-बृहद्-बर्हैर् वनानाम् अमी जाताः पुष्पित-बाल-शाखिन इवाभोगा भुजङ्गाशिभिः । स्पृष्टाः कोटर-निर्गतार्ध-तनुभिः पातुं पयोदानिलं निर्यद्-वंश-करीर-कोटय इव क्षोणी-भृतो भोगिभिः

abhinandasya (Skmsa.u.ka. 1305, kasyacit) harṣollāsita-cāru-candraka-bṛhad-barhair vanānām amī jātāḥ puṣpita-bāla-śākhina ivābhogā bhujaṅgāśibhiḥ / spṛṣṭāḥ koṭara-nirgatārdha-tanubhiḥ pātuṃ payodānilaṃ niryad-vaṃśa-karīra-koṭaya iva kṣoṇī-bhṛto bhogibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शतानन्दस्य -- एताः पङ्किल-कूल-रूढ-नलद-स्तम्भाः क्वणत्-कम्बवः क्रीडत्-कर्कट-चक्रवाल-विलसज्-कम्बाल-तोयाबिलाः । हृल्-लेखं जनयन्त्य् अनूप-सरितां उत्तुण्ड-गण्डूपदो- त्कीर्णोद्गीर्णा मृद्-अर्बुद-स्थपुटित-प्रान्तास् तटी-भूमयः

śatānandasya -- etāḥ paṅkila-kūla-rūḍha-nalada-stambhāḥ kvaṇat-kambavaḥ krīḍat-karkaṭa-cakravāla-vilasaj-kambāla-toyābilāḥ / hṛl-lekhaṃ janayanty anūpa-saritāṃ uttuṇḍa-gaṇḍūpado- tkīrṇodgīrṇā mṛd-arbuda-sthapuṭita-prāntās taṭī-bhūmayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

योगेश्वरस्य (स्क्म्सौक। १२९२, परमेश्वरस्य) नवे धारा-सारे प्रमद-चटुलायाः स्थल-जुषः वराटी-शुभ्रायाः शफर-सरणेर् एभिर् उपरि । कुलीरैर् भ्राम्यद्भिर् गणयितुम् इव व्यापृत-कराः मनः क्रीणन्तीव प्रकट-विभवाः पल्वल-भुवः

yogeśvarasya (Skmsa.u.ka. 1292, parameśvarasya) nave dhārā-sāre pramada-caṭulāyāḥ sthala-juṣaḥ varāṭī-śubhrāyāḥ śaphara-saraṇer ebhir upari / kulīrair bhrāmyadbhir gaṇayitum iva vyāpṛta-karāḥ manaḥ krīṇantīva prakaṭa-vibhavāḥ palvala-bhuvaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभिषेकस्य विन्ध्याद्रिमहालिङ्गं स्नपयति पर्यन्यधार्मिकः शुचिभिः । जलदेन्द्रनीलगड्डूशतोज्झितैः सम्प्रति पयोभिः

abhiṣekasya vindhyādrimahāliṅgaṃ snapayati paryanyadhārmikaḥ śucibhiḥ / jaladendranīlagaḍḍūśatojjhitaiḥ samprati payobhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पिबति व्योमकटाहे संसक्तचलत्तडिल्लतारसनः । मेघमहामार्जारः सम्प्रति चन्द्रातपक्षीरम्

pibati vyomakaṭāhe saṃsaktacalattaḍillatārasanaḥ / meghamahāmārjāraḥ samprati candrātapakṣīram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

योगेश्वरस्यै७तौ अर्धोद्गतेन कदली मृदुताम्रतलेन गर्भकोषेण । पिबति निदाघज्वरिता घनधारां करपुटेनै७व

yogeśvarasyai7tau ardhodgatena kadalī mṛdutāmratalena garbhakoṣeṇa / pibati nidāghajvaritā ghanadhārāṃ karapuṭenai7va

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभिषेकस्य -- विन्ध्याद्रि-महा-लिङ्गं स्नपयति पर्यन्य-धार्मिकः शुचिभिः ।* जलदेन्द्रनील-गड्डूशतोज्झितैः संप्रति पयोभिः ॥ विद्स्र्क् १०।४२ *(२५६) ॥* पिबति व्योम-कटाहे संसक्त-चलत्-तडिल्-लता-रसनः ।* मेघ-महा-मार्जारः संप्रति चन्द्रातप-क्षीरम् ॥ विद्स्र्क् १०।४३ *(२५७) ॥* योगेश्वरस्यैतौ -- अर्धोद्गतेन कदली मृदु-ताम्र-तलेन गर्भ-कोषेण ।* पिबति निदाघ-ज्वरिता घन-धारां कर-पुटेनैव ॥ विद्स्र्क् १०।४४ *(२५८) ॥* तस्यैव -- आरोह-वल्लीभिर् इवाम्बु-धारा- राजीभिर् आभूमि-विलम्बिनीभिः । संलक्ष्यते व्योम वट-द्रुमाभम् अम्भोधर-श्याम-दल-प्रकाशम्

abhiṣekasya -- vindhyādri-mahā-liṅgaṃ snapayati paryanya-dhārmikaḥ śucibhiḥ /* jaladendranīla-gaḍḍūśatojjhitaiḥ saṃprati payobhiḥ // VidSrk 10.42 *(256) //* pibati vyoma-kaṭāhe saṃsakta-calat-taḍil-latā-rasanaḥ /* megha-mahā-mārjāraḥ saṃprati candrātapa-kṣīram // VidSrk 10.43 *(257) //* yogeśvarasyaitau -- ardhodgatena kadalī mṛdu-tāmra-talena garbha-koṣeṇa /* pibati nidāgha-jvaritā ghana-dhārāṃ kara-puṭenaiva // VidSrk 10.44 *(258) //* tasyaiva -- āroha-vallībhir ivāmbu-dhārā- rājībhir ābhūmi-vilambinībhiḥ / saṃlakṣyate vyoma vaṭa-drumābham ambhodhara-śyāma-dala-prakāśam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दक्षस्य -- नीपैः काञ्ची-कृत-विरचनैः पिञ्जरं श्रोणिबिम्बं मिश्राव् अंसौ श्रवसि वसता कन्दली-कुड्मलेन । पाण्डिच्छायः स्तन-परिसरो यूथिका-कण्ठ-सूत्रैर् इत्य् आकल्पः प्रकृति-ललितो वल्लभः सुन्दरीणाम्

dakṣasya -- nīpaiḥ kāñcī-kṛta-viracanaiḥ piñjaraṃ śroṇibimbaṃ miśrāv aṃsau śravasi vasatā kandalī-kuḍmalena / pāṇḍicchāyaḥ stana-parisaro yūthikā-kaṇṭha-sūtrair ity ākalpaḥ prakṛti-lalito vallabhaḥ sundarīṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लूने कालाञ्जन-परिचये शीकरैः कामम् अक्ष्णोर् एकी-भूते कुच-कलशयोर् वाससि श्याम-सूक्ष्मे । दृष्टे स्वाभाविक-तनु-गुणे दुर्दिन-स्वैरिणीनां धन्यो वेषान्तर-विरचनं प्रत्युदास्ते कृतार्थः

lūne kālāñjana-paricaye śīkaraiḥ kāmam akṣṇor ekī-bhūte kuca-kalaśayor vāsasi śyāma-sūkṣme / dṛṣṭe svābhāvika-tanu-guṇe durdina-svairiṇīnāṃ dhanyo veṣāntara-viracanaṃ pratyudāste kṛtārthaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असौ नास्तीवेन्दुः क्वचिद् अपि रविः प्रोषित इव ग्रहोडूनां चक्रं नभसि लिखित-प्रोञ्छितम् इव । अहर् वा रात्रिर् वा द्वयम् अपि विलुप्त-प्रविचयं घनैर् बद्ध-व्यूहैः किम् इदम् इति घोरं व्यवसितम्

asau nāstīvenduḥ kvacid api raviḥ proṣita iva grahoḍūnāṃ cakraṃ nabhasi likhita-proñchitam iva / ahar vā rātrir vā dvayam api vilupta-pravicayaṃ ghanair baddha-vyūhaiḥ kim idam iti ghoraṃ vyavasitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कस्यचित् (स्क्म्सौक। १२९०) तावद् वाचः प्रयुक्ता मनसि विनिहिता जीविताशापि तावन् विक्षिप्तौ तावद् अङ्घ्री पथि पथिक-जनैर् लम्बिता तावद् आशा । फुल्लद्-धारा-कदम्बस् तव कवलयिता यावद् एते न दृष्टा निर्मुक्त-व्याल-नील-द्युति-नव-जलद-व्याकुला विन्ध्य-पादाः

kasyacit (Skmsa.u.ka. 1290) tāvad vācaḥ prayuktā manasi vinihitā jīvitāśāpi tāvan vikṣiptau tāvad aṅghrī pathi pathika-janair lambitā tāvad āśā / phullad-dhārā-kadambas tava kavalayitā yāvad ete na dṛṣṭā nirmukta-vyāla-nīla-dyuti-nava-jalada-vyākulā vindhya-pādāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

योगेश्वरस्य । (स्क्म्सौक। ९११) कामं कूले नदीनाम् अनुगिरि महिषी-यूथ-नीडोपकण्ठे गाहन्ते शष्प-राजीर् अभिनव-शलभ-ग्रास-लोका बलाकाः । अन्तर्-विन्यस्त-वीरुत्-तृण-मय-पुरुष-त्रास-विघ्नं कथंचित् कापोतं कोद्रवाणां कवलयति कणान् क्षेत्र-कोणैक-देशे

yogeśvarasya | (Skmsa.u.ka. 911) kāmaṃ kūle nadīnām anugiri mahiṣī-yūtha-nīḍopakaṇṭhe gāhante śaṣpa-rājīr abhinava-śalabha-grāsa-lokā balākāḥ / antar-vinyasta-vīrut-tṛṇa-maya-puruṣa-trāsa-vighnaṃ kathaṃcit kāpotaṃ kodravāṇāṃ kavalayati kaṇān kṣetra-koṇaika-deśe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

योगेश्वरस्यैतौ -- अमुष्मिन् संनद्धे जल-मुचि समभ्यस्य कतिचिद् ककारान् पर्यन्त-द्वि-गुण-मत-रेफ-प्रसविनः । स माध्यन्दात्यूहश् चल-विपुल-कण्ठः प्रसरति क्रमोदञ्चत्-तारः क्रम-वश-नमन् मन्द-मधुरः

yogeśvarasyaitau -- amuṣmin saṃnaddhe jala-muci samabhyasya katicid kakārān paryanta-dvi-guṇa-mata-repha-prasavinaḥ / sa mādhyandātyūhaś cala-vipula-kaṇṭhaḥ prasarati kramodañcat-tāraḥ krama-vaśa-naman manda-madhuraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.