Vidyakara: Subhasitaratnakosa 22

तापस् तत्-क्षण-माहितासु विसिनीष्व् अङ्गार-कारायते बाष्पः पाण्डु-कपोलयोर् उपरि वै कुल्याम्बु-पूरायते । किं चास्या मलय-द्रुम-द्रव-भरैर् लिम्पामि यावत् करं तावच् छ्वास-समीरण-व्यतिकरैर् उद्धूलित्र् आसीत् करः

tāpas tat-kṣaṇa-māhitāsu visinīṣv aṅgāra-kārāyate bāṣpaḥ pāṇḍu-kapolayor upari vai kulyāmbu-pūrāyate / kiṃ cāsyā malaya-druma-drava-bharair limpāmi yāvat karaṃ tāvac chvāsa-samīraṇa-vyatikarair uddhūlitr āsīt karaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अच्युतस्य -- देवेन प्रथमं जितो ऽसि शशभृल्-लेख-भृतानन्तरं बुद्धेनोद्धत-बुद्धिना स्मर ततः कान्तेन पान्थेन मे । त्व्यक्त्वा तान् बत हंसि माम् अपि कृशां बालाम् अनाथां स्त्रियं धिक् त्वा धिक् तव पौरुषं धिग् उदयं धिक् कार्मुकं धिक् शरान्

acyutasya -- devena prathamaṃ jito 'si śaśabhṛl-lekha-bhṛtānantaraṃ buddhenoddhata-buddhinā smara tataḥ kāntena pānthena me / tvyaktvā tān bata haṃsi mām api kṛśāṃ bālām anāthāṃ striyaṃ dhik tvā dhik tava pauruṣaṃ dhig udayaṃ dhik kārmukaṃ dhik śarān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्री-राज्यपालस्य । (स्क्म्सौक। ९८७, विद्यायाः) कर्णे यन् न कृतं सखीजन-वचो यन् नादृता बन्धु-वाक् यत्-पादे निपतन्न् अपि प्रियतमः कर्णोत्पलेनाहृतः । तेनेन्दुर् दहनायते मलयजालेपः स्फुलिङ्गायते रात्रिः कल्प-शतायते विसलताहारो ऽपि भारायते

śrī-rājyapālasya | (Skmsa.u.ka. 987, vidyāyāḥ) karṇe yan na kṛtaṃ sakhījana-vaco yan nādṛtā bandhu-vāk yat-pāde nipatann api priyatamaḥ karṇotpalenāhṛtaḥ / tenendur dahanāyate malayajālepaḥ sphuliṅgāyate rātriḥ kalpa-śatāyate visalatāhāro 'pi bhārāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कस्यचित् । (स्क्म्सौक। ६७१) आहारे विरतिः समस्त-विषय-ग्रामे निवृत्तिः परा नासाग्रे नयनं यद् एतद् अपरं यच् चैकतानं मनः । मौनं चेदम् इदं च शून्यम् अखिलं यद् विश्वम् आभाति ते तद् ब्रूयाः सखि योगिनी किम् असि भोः किं वा वियोगिन्य् अपि

kasyacit | (Skmsa.u.ka. 671) āhāre viratiḥ samasta-viṣaya-grāme nivṛttiḥ parā nāsāgre nayanaṃ yad etad aparaṃ yac caikatānaṃ manaḥ / maunaṃ cedam idaṃ ca śūnyam akhilaṃ yad viśvam ābhāti te tad brūyāḥ sakhi yoginī kim asi bhoḥ kiṃ vā viyoginy api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजशेखरस्य (स्क्म् सौक। ५९७, प्व्पद्या। २३८, स्र्क् ७०३ रजसेखर, उन् १३।७५) वत्से नैते पयोदाः सुरपति-करिणो नो बकाः कर्ण-शङ्काः सौदामिन्यो ऽपि नैताः कनक-मयम् इदं भूषणं कुम्भ-पीठे । नैतत् तोयं नभस्तः पतति मद-जलं श्वास-वातावधूतं तत् किं मुग्धे वृथा त्वं मलिनयसि मुखं प्रावृड् इत्य् अश्रु-पातैः

rājaśekharasya (SKM sa.u.ka. 597, Pvpadyā. 238, Srk 703 Rajasekhara, UN 13.75) vatse naite payodāḥ surapati-kariṇo no bakāḥ karṇa-śaṅkāḥ saudāminyo 'pi naitāḥ kanaka-mayam idaṃ bhūṣaṇaṃ kumbha-pīṭhe / naitat toyaṃ nabhastaḥ patati mada-jalaṃ śvāsa-vātāvadhūtaṃ tat kiṃ mugdhe vṛthā tvaṃ malinayasi mukhaṃ prāvṛḍ ity aśru-pātaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाकानोकह-संभवैः सखि सुधाच्योतल्लवैः पल्लवैः पल्यङ्कं क्षण-मात्रम् आस्तृणु विधुं गण्डोपधानीकुरु । नो चेत् स्नेह-रसावसेक-विकसज्-ज्वालावली-दारुणो दारूणीव न मे विरंस्यति दहन्न् अङ्गान्य् अनङ्गानलः

nākānokaha-saṃbhavaiḥ sakhi sudhācyotallavaiḥ pallavaiḥ palyaṅkaṃ kṣaṇa-mātram āstṛṇu vidhuṃ gaṇḍopadhānīkuru / no cet sneha-rasāvaseka-vikasaj-jvālāvalī-dāruṇo dārūṇīva na me viraṃsyati dahann aṅgāny anaṅgānalaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चक्रस्य -- असौ गतः सौगत एव यस्मात् कुर्यान् निरालम्बनतां ममैव । सखि प्रियस् ते क्षणिकः किम् अन्यन् निरात्मकः शून्यतमः स वन्द्यः

cakrasya -- asau gataḥ saugata eva yasmāt kuryān nirālambanatāṃ mamaiva / sakhi priyas te kṣaṇikaḥ kim anyan nirātmakaḥ śūnyatamaḥ sa vandyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भोजदेवस्य -- पूर्णं कपोल-तलम् अश्रु-जलैर् यद् अस्या यद् धूसरं वदन-पङ्कजम् आयताक्ष्याः । अर्धावदग्ध-गलद्-अङ्ग-रसावसिक्तम् अर्द्रेन्धनं तद् इव भस्म-कणानुयातम्

bhojadevasya -- pūrṇaṃ kapola-talam aśru-jalair yad asyā yad dhūsaraṃ vadana-paṅkajam āyatākṣyāḥ / ardhāvadagdha-galad-aṅga-rasāvasiktam ardrendhanaṃ tad iva bhasma-kaṇānuyātam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कस्यचित् -- अयं धारावाहस्तडिद् इयम् इयं दग्ध-करका स चायं निर्घोषः स च रव-वशो भेक-निचयः । इतीव प्रत्यङ्ग-प्रथित-मदनाग्निं कृश-तनुर् घन-श्वासोत्क्षेपैर् ज्वलयति मुहुर् मृत्यु-वशिनी

kasyacit -- ayaṃ dhārāvāhastaḍid iyam iyaṃ dagdha-karakā sa cāyaṃ nirghoṣaḥ sa ca rava-vaśo bheka-nicayaḥ / itīva pratyaṅga-prathita-madanāgniṃ kṛśa-tanur ghana-śvāsotkṣepair jvalayati muhur mṛtyu-vaśinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कस्यचित् -- परिम्लानं पीन-स्तन-जघन-सङ्गाद् उभयतस् तनोर् मध्यस्यान्तः परिमलनम् अप्राप्य हरितम् । इदं व्यस्त-न्यासं श्लथ-भुज-लताक्षेप-वलनैः कृशाङ्ग्याः संतापं वदति विसिनी-पत्र-शयनम्

kasyacit -- parimlānaṃ pīna-stana-jaghana-saṅgād ubhayatas tanor madhyasyāntaḥ parimalanam aprāpya haritam / idaṃ vyasta-nyāsaṃ ślatha-bhuja-latākṣepa-valanaiḥ kṛśāṅgyāḥ saṃtāpaṃ vadati visinī-patra-śayanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कस्यचित् । (रत्नावली २।१२, ध्वन्यालोक १।१४) मनो-रागस् तीव्रं व्यथयति विसर्पन्न् अविरतं प्रमाथी निर्धूमं ज्वलति विधुतः पावक इव । हिनस्ति प्रत्यङ्गं ज्वर इव गरीयान् इत इतो न मां त्रातुं तातः प्रभवति न चाम्बा न भवती

kasyacit | (Ratnāvalī 2.12, Dhvanyāloka 1.14) mano-rāgas tīvraṃ vyathayati visarpann avirataṃ pramāthī nirdhūmaṃ jvalati vidhutaḥ pāvaka iva / hinasti pratyaṅgaṃ jvara iva garīyān ita ito na māṃ trātuṃ tātaḥ prabhavati na cāmbā na bhavatī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कस्यचित् -- एतस्याः विरह-ज्वरः करतल-स्पर्शैः परीक्ष्य न यः स्निग्धेनापि जनेन दाह-भयतः प्रस्थं पचः पाथसाम् । निःशक्तीकृत-चन्दनौषधि-विधाव् तस्मिंश् चमत्-कारिणो लाज-स्फोटम् अमी स्फुटन्ति मणयो विश्वे ऽपि हार-स्रजाम्

kasyacit -- etasyāḥ viraha-jvaraḥ karatala-sparśaiḥ parīkṣya na yaḥ snigdhenāpi janena dāha-bhayataḥ prasthaṃ pacaḥ pāthasām / niḥśaktīkṛta-candanauṣadhi-vidhāv tasmiṃś camat-kāriṇo lāja-sphoṭam amī sphuṭanti maṇayo viśve 'pi hāra-srajām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजशेखरस्य । (ब्र्बारा। ५।११, स्र्क् सौक। ६३८) यत् तादी-दल-पाक-पाण्डु वदनं यन् नेत्रयोर् दुर्दिनं गण्डः पाणिनिषेवणाच् च यद् अयं संक्रान्त-पञ्चाङ्गुलिः । गौरी क्रुध्यतु वर्तते यदि न ते तत् को ऽपि चित्ते युवा धिग् धिक् त्वां सह-पांशु-खेलन-सखी-लोके ऽपि यन् निह्नवः

rājaśekharasya | (Brbā.rā. 5.11, Srk sa.u.ka. 638) yat tādī-dala-pāka-pāṇḍu vadanaṃ yan netrayor durdinaṃ gaṇḍaḥ pāṇiniṣevaṇāc ca yad ayaṃ saṃkrānta-pañcāṅguliḥ / gaurī krudhyatu vartate yadi na te tat ko 'pi citte yuvā dhig dhik tvāṃ saha-pāṃśu-khelana-sakhī-loke 'pi yan nihnavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजशेखरस्य । (विद्। २।१४, स्र्ब् २८६।२६; स्म्क् ३९।२; श्ब् स्ब् २।१७, ४।५५५; स्र्क्म् ५९८) केयूरीकृत-कङ्कणावलिर् असौ कर्णान्तिकोत्तंसित- व्यालोलालक-पद्धतिः पथि पुरो बद्धाञ्जलिः पृच्छति । यावत् किंचिद् उदन्तम् आत्मकम् इतुस् तावत् स एवेत्य् अथ व्रीडा-वक्रित-कण्ठ-नालम् अबला कैः कैर् न भिन्ना रसैः

rājaśekharasya | (Vid. 2.14, Srb 286.26; Smk 39.2; śb Sb 2.17, 4.555; Srkm 598) keyūrīkṛta-kaṅkaṇāvalir asau karṇāntikottaṃsita- vyālolālaka-paddhatiḥ pathi puro baddhāñjaliḥ pṛcchati / yāvat kiṃcid udantam ātmakam itus tāvat sa evety atha vrīḍā-vakrita-kaṇṭha-nālam abalā kaiḥ kair na bhinnā rasaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कस्यचित् । (स्म्व्सूमु। ५४।१०, स्क्म्सौक। ७७२) प्रिय-विरह-महोष्मामर्मराम् अङ्ग-लेखाम् अपि हतक-हिमांशो मा स्पृश क्रीडयापि । इह हि तव लुठन्तः प्लोष-पीडां भजन्ते दर-जठर-मृणाली-काण्ड-मुग्धा मयूखाः

kasyacit | (Smvsū.mu. 54.10, Skmsa.u.ka. 772) priya-viraha-mahoṣmāmarmarām aṅga-lekhām api hataka-himāṃśo mā spṛśa krīḍayāpi / iha hi tava luṭhantaḥ ploṣa-pīḍāṃ bhajante dara-jaṭhara-mṛṇālī-kāṇḍa-mugdhā mayūkhāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कस्यचित् । (व्स्ब्विशाभ। ३।२३, स्क्म्सौक। ९८२) यद् दौर्बल्यं वपुषि महती सर्वतश् चास्पृहा यन् नासालक्ष्यं यद् अपि नयनं मौनम् एकान्ततो यत् । एकाधीनं कथयति मनस् तावद् एषा दशा ते कोसाव् एकः कथय सुमुखि ब्रह्म वा वल्लभो वा

kasyacit | (Vsbvi.śā.bha. 3.23, Skmsa.u.ka. 982) yad daurbalyaṃ vapuṣi mahatī sarvataś cāspṛhā yan nāsālakṣyaṃ yad api nayanaṃ maunam ekāntato yat / ekādhīnaṃ kathayati manas tāvad eṣā daśā te kosāv ekaḥ kathaya sumukhi brahma vā vallabho vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लक्ष्मीधरस्य । (स्क्म्सौक। ६००) निकामं क्षामाङ्गी सरस-कदली-गर्भ-सुभगा कलाशेषा मूर्तिः शशिन इव नेत्रोत्सव-करी । अवस्थाम् आपन्ना मदन-दहनोद्दाह-विधुराम् इयं नः कल्याणी रमयति मतिं कल्पयति च

lakṣmīdharasya | (Skmsa.u.ka. 600) nikāmaṃ kṣāmāṅgī sarasa-kadalī-garbha-subhagā kalāśeṣā mūrtiḥ śaśina iva netrotsava-karī / avasthām āpannā madana-dahanoddāha-vidhurām iyaṃ naḥ kalyāṇī ramayati matiṃ kalpayati ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवभूतेः । (माल्। २।३) निद्रे भद्रम् अवस्थितासि कुशलं संवेदने किं तव क्षेमं ते सखि निर्वृते न तु समं कान्तेन यूयं गताः । किं चान्यत् प्रिय-संगमे ऽद्य चलितो गच्छन् विपद्-वत्सलो मूर्च्छा-विस्मृति-वेदना-परिजनो दृष्टो ऽस्मदीयो न वा

bhavabhūteḥ | (Māl. 2.3) nidre bhadram avasthitāsi kuśalaṃ saṃvedane kiṃ tava kṣemaṃ te sakhi nirvṛte na tu samaṃ kāntena yūyaṃ gatāḥ / kiṃ cānyat priya-saṃgame 'dya calito gacchan vipad-vatsalo mūrcchā-vismṛti-vedanā-parijano dṛṣṭo 'smadīyo na vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अरविन्दस्य । (स्क्म्सौक। ७७३) मध्ये सद्म समुद्गता तद् अनु च द्वारान्तरालं गता निर्याताथ कथंचिद् अङ्गणम् अपि प्रेयांस् तु नालोकितः । हंहो वायस राजहंस शुक हे हे सारिके कथ्यतां का वार्तेति मृगीदृशो विजयते बाष्पान्तरायं वचः

aravindasya | (Skmsa.u.ka. 773) madhye sadma samudgatā tad anu ca dvārāntarālaṃ gatā niryātātha kathaṃcid aṅgaṇam api preyāṃs tu nālokitaḥ / haṃho vāyasa rājahaṃsa śuka he he sārike kathyatāṃ kā vārteti mṛgīdṛśo vijayate bāṣpāntarāyaṃ vacaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चित्राङ्गस्य । (स्क्म्सौक। ७३६, महोदधेः) दर-दलित-हरिद्रा-ग्रन्थि-गौरे शरीरे स्फुरति विरह-जन्मा को ऽप्य् अयं पाण्डु-भावः । बलवति सति यस्मिन् सार्धम् आवर्त्य हेम्ना रजतम् इव मृगाक्ष्याः कल्पितान्य् अङ्गकानि

citrāṅgasya | (Skmsa.u.ka. 736, mahodadheḥ) dara-dalita-haridrā-granthi-gaure śarīre sphurati viraha-janmā ko 'py ayaṃ pāṇḍu-bhāvaḥ / balavati sati yasmin sārdham āvartya hemnā rajatam iva mṛgākṣyāḥ kalpitāny aṅgakāni

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजशेखरस्य । (विद्। ३।१७, क्क्क् अद्। ५।१; स्र्ब् २७५।२३) प्रिये प्रयाते हृदयं प्रयातं निद्रा गता चेतनया सहैव । निर्लज्जा हे जीवित न श्रुतं किं महाजनो येन गतः स पन्थाः

rājaśekharasya | (Vid. 3.17, Kkk ad. 5.1; Srb 275.23) priye prayāte hṛdayaṃ prayātaṃ nidrā gatā cetanayā sahaiva / nirlajjā he jīvita na śrutaṃ kiṃ mahājano yena gataḥ sa panthāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धर्मकीर्तेः -- बाष्पं चक्षुषि नाञ्जनं कर-तले वक्त्रं न लीलाम्बुजं गण्डे पाण्डुरिमा न पत्र-मकरी श्वासा मुखे न स्मितम् । इत्थं यस्य वियोग-योग-विधुरं मुग्धे तवेदं वपुर् नो जाने कतमः स पुष्प-धनुषा नीतः प्रसाद-श्रियम्

dharmakīrteḥ -- bāṣpaṃ cakṣuṣi nāñjanaṃ kara-tale vaktraṃ na līlāmbujaṃ gaṇḍe pāṇḍurimā na patra-makarī śvāsā mukhe na smitam / itthaṃ yasya viyoga-yoga-vidhuraṃ mugdhe tavedaṃ vapur no jāne katamaḥ sa puṣpa-dhanuṣā nītaḥ prasāda-śriyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भ्रमर-देवस्य -- कस्माद् इदं नयनम् अस्तमिताञ्जन-श्रि विश्रान्त-पत्र-रचनौ च कुतः कपोलौ । शृङ्गार-वारि-रुह-कानन-राज-हंसि कस्मात् कृशासि विरसासि मलीमसासि

bhramara-devasya -- kasmād idaṃ nayanam astamitāñjana-śri viśrānta-patra-racanau ca kutaḥ kapolau / śṛṅgāra-vāri-ruha-kānana-rāja-haṃsi kasmāt kṛśāsi virasāsi malīmasāsi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विष्णुहरेः -- अरतिर् इयम् उपैति मां न निद्रा गणयति तस्य गुणान् मनो न दोषान् । विरमति रजनी न सङ्गम् आशा व्रजति तनुस् तनुतां न चानुरागः

viṣṇuhareḥ -- aratir iyam upaiti māṃ na nidrā gaṇayati tasya guṇān mano na doṣān / viramati rajanī na saṅgam āśā vrajati tanus tanutāṃ na cānurāgaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रवरसेनस्य । (प्व्पद्या। २१४; स्प्द्शाप। ३४२७ बिल्हणस्य, स्क्म्सौक। ६६०, स्र्ब् सुरभा। २८४।१७) असाव् अहं लोह-मयी स यस्याः क्रूरः सखि प्रस्तर एष कान्तः । आकर्षक-द्रावक-चुम्बकेषु नैको ऽप्य् असौ भ्रामक इत्य् अवैहि

pravarasenasya | (Pvpadyā. 214; Spdśā.pa. 3427 bilhaṇasya, Skmsa.u.ka. 660, Srb su.ra.bhā. 284.17) asāv ahaṃ loha-mayī sa yasyāḥ krūraḥ sakhi prastara eṣa kāntaḥ / ākarṣaka-drāvaka-cumbakeṣu naiko 'py asau bhrāmaka ity avaihi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शब्दार्णवस्य -- नावस्था वपुषो ममेयम् अवधेर् उक्तस्य नातिक्रमो नोपालम्भ-पदानि वाप्य् अकरुणे तत्राभिधेयानि ते । प्रष्टव्यः शिवमालि केवलम् असौ कच्चिद् भवद्-गोचरे नायातं मलयानिलैर् मुकुलितं कच्चिन् न चूतैर् इति

śabdārṇavasya -- nāvasthā vapuṣo mameyam avadher uktasya nātikramo nopālambha-padāni vāpy akaruṇe tatrābhidheyāni te / praṣṭavyaḥ śivamāli kevalam asau kaccid bhavad-gocare nāyātaṃ malayānilair mukulitaṃ kaccin na cūtair iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वाक्कूटस्य । (स्क्म्सौक। ७५२) स्वप्ने ऽपि प्रिय-संगम-व्यसनिनी शेते न निद्रागमश् चित्रेणालिखितुं तम् इच्छति यदि स्वेदः सपत्नी-जनः । मुग्धेयं कुरुते ऽथ तद्-गुण-कथां मन्युर् गिराम् अर्गलः प्रायः पुण्य-दिनानुभाव-वलनाद् आशंसितं सिध्यति

vākkūṭasya | (Skmsa.u.ka. 752) svapne 'pi priya-saṃgama-vyasaninī śete na nidrāgamaś citreṇālikhituṃ tam icchati yadi svedaḥ sapatnī-janaḥ / mugdheyaṃ kurute 'tha tad-guṇa-kathāṃ manyur girām argalaḥ prāyaḥ puṇya-dinānubhāva-valanād āśaṃsitaṃ sidhyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तरणि-नन्दनस्य -- व्योम-श्री-हृदयैक-मौक्तिक-लते मातर् बलाकावलि ब्रूयास् तं जनम् आदरः खलु महान् प्राणेषु कार्यस् त्वया । एतां म्लानिम् उपागतां स्रजम् इव त्यक्त्वा तनुं दुर्वहाम् एषाहं सुखिनी भवामि न सहे तीव्रां वियोग-व्यथाम्

taraṇi-nandanasya -- vyoma-śrī-hṛdayaika-mauktika-late mātar balākāvali brūyās taṃ janam ādaraḥ khalu mahān prāṇeṣu kāryas tvayā / etāṃ mlānim upāgatāṃ srajam iva tyaktvā tanuṃ durvahām eṣāhaṃ sukhinī bhavāmi na sahe tīvrāṃ viyoga-vyathām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कस्यचित् । (अमरु ७६, स्भ्सुआ। १०५६, स्र्ब् ३५९।८६, दश् २।२७ अद्, स्स्म् ४८३) आदृष्टि-प्रसरात् प्रियस्य पदवीम् उद्वीक्ष्य निर्विण्णया विश्रान्तेषु पथिष्व् अहः-परिणतौ ध्वान्ते समुत्सर्पति । यान्त्यैव स्व-निवेशनं प्रतिपथं पान्थ-स्त्रियास्मिन् क्षणे मा भूद् आगत इत्य् अमन्द-वलितोद्ग्रीवं मुहुर् वीक्षितम्

kasyacit | (Amaru 76, Sbhsu.ā. 1056, Srb 359.86, Daś 2.27 ad, Ssm 483) ādṛṣṭi-prasarāt priyasya padavīm udvīkṣya nirviṇṇayā viśrānteṣu pathiṣv ahaḥ-pariṇatau dhvānte samutsarpati / yāntyaiva sva-niveśanaṃ pratipathaṃ pāntha-striyāsmin kṣaṇe mā bhūd āgata ity amanda-valitodgrīvaṃ muhur vīkṣitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सिद्धोकस्य । (अमरु ६४, द्र्दरू। २।२७अ, स्व्सुआ। १०५६, स्क्म्सौक। ७६५) श्वासास् ताण्डवितालकाः करतले सुप्ता कपोल-स्थली नेत्रे बाष्प-तरङ्गिनी परिणतः कण्ठे कलः पञ्चमः । अङ्गेषु प्रथम-प्रबुद्ध-फलिनी लावण्य-संपादिनी पाण्डिम्ना विरहोचितेन गमिता कान्तिः कथा-गोचरम्

siddhokasya | (Amaru 64, Drda.rū. 2.27a, Svsu.ā. 1056, Skmsa.u.ka. 765) śvāsās tāṇḍavitālakāḥ karatale suptā kapola-sthalī netre bāṣpa-taraṅginī pariṇataḥ kaṇṭhe kalaḥ pañcamaḥ / aṅgeṣu prathama-prabuddha-phalinī lāvaṇya-saṃpādinī pāṇḍimnā virahocitena gamitā kāntiḥ kathā-gocaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शधोकस्य । (स्क्म्सौक। ६०१) स्मित-ज्योत्स्नादानाद् उपकुरु चकोर-प्रणयिनीर् विधेहि भ्रू-लीलां स्मरतु धनुषः पञ्च-विशिखः । अपि स्तोकोन्निद्रैर् नयन-कुमुदैर् मोदय दिशोअः विशेषास् ते मुग्धे दधतु कृतिनां चेतसि पदम्

śadhokasya | (Skmsa.u.ka. 601) smita-jyotsnādānād upakuru cakora-praṇayinīr vidhehi bhrū-līlāṃ smaratu dhanuṣaḥ pañca-viśikhaḥ / api stokonnidrair nayana-kumudair modaya diśoaḥ viśeṣās te mugdhe dadhatu kṛtināṃ cetasi padam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपराजित-रक्षितस्य -- किम् इति कबरी यादृक् तादृग् दृशौ किम् अकज्जले मृगमद-मसी-पत्र-न्यासः स किं न कपोलयोः । अयम् असमयं किं च क्लाम्यत्य् असंस्मरणेन ते शशिमुखि सखी-हस्त-न्यस्तो विलास-परिच्छदः

aparājita-rakṣitasya -- kim iti kabarī yādṛk tādṛg dṛśau kim akajjale mṛgamada-masī-patra-nyāsaḥ sa kiṃ na kapolayoḥ / ayam asamayaṃ kiṃ ca klāmyaty asaṃsmaraṇena te śaśimukhi sakhī-hasta-nyasto vilāsa-paricchadaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभिनन्दस्य । (स्क्सकआ। ४।१९३, स्क्म्सौक। ७१७) वारं वारम् अलीक एव हि भवान् किं व्याहृतैर् गम्यताम् इत्य् उद्गम्य सुमन्द-बाहु-लतिकाम् उत्थापयन्त्या रुषा । संक्रान्तैर् वलयैर् अलंकृत-गलो युष्मद्-वियोगोचितां तन्वङ्ग्याः प्रकटीकरीति तनुताम् अङ्गे भ्रमन् वायसः

abhinandasya | (Sksa.ka.ā. 4.193, Skmsa.u.ka. 717) vāraṃ vāram alīka eva hi bhavān kiṃ vyāhṛtair gamyatām ity udgamya sumanda-bāhu-latikām utthāpayantyā ruṣā / saṃkrāntair valayair alaṃkṛta-galo yuṣmad-viyogocitāṃ tanvaṅgyāḥ prakaṭīkarīti tanutām aṅge bhraman vāyasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कस्यचित् । (स्क्म्सौक। ७६८) पक्ष्माग्र-ग्रथिताश्रु-बिन्दु-विसरैर् मुक्ता-फल-स्पर्धिभिः कुर्वन्त्या हर-हास-हारि हृदये हारावली-भूषणम् । बाले बाल-मृणाल-नाल-वलयालंकार-कान्ते करे विन्यस्याननम् आयताक्षि सुकृती को ऽयं त्वया स्मर्यते

kasyacit | (Skmsa.u.ka. 768) pakṣmāgra-grathitāśru-bindu-visarair muktā-phala-spardhibhiḥ kurvantyā hara-hāsa-hāri hṛdaye hārāvalī-bhūṣaṇam / bāle bāla-mṛṇāla-nāla-valayālaṃkāra-kānte kare vinyasyānanam āyatākṣi sukṛtī ko 'yaṃ tvayā smaryate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दहति विरहेष्व् अङ्गान् ईर्ष्यां करोति समागमे हरति हृदयं दृष्टः स्पृष्टः करोत्य् अवशां तनुम् । क्षणम् अपि सुखं यस्मिन् प्राप्ते गते च न लभ्यते किम् अपरम् अतश् चित्रं यन् मे तथापि स वल्लभः

dahati viraheṣv aṅgān īrṣyāṃ karoti samāgame harati hṛdayaṃ dṛṣṭaḥ spṛṣṭaḥ karoty avaśāṃ tanum / kṣaṇam api sukhaṃ yasmin prāpte gate ca na labhyate kim aparam ataś citraṃ yan me tathāpi sa vallabhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कस्यचित् । (स्क्म्सौक। ६७५) को ऽसौ धन्यः कथय सुभगे कस्य गङ्गा-सरय्वोस् तोयास्फाल-व्यतिकर-खणत्-कारि कङ्कालम् आस्ते । यं ध्यायन्त्याः सुमुखि लिखितं कज्जल-क्लेद-भाञ्जि व्यालुम्पन्ति स्तन-कलसयोः पत्रम् अश्रूण्य् अजस्रम्

kasyacit | (Skmsa.u.ka. 675) ko 'sau dhanyaḥ kathaya subhage kasya gaṅgā-sarayvos toyāsphāla-vyatikara-khaṇat-kāri kaṅkālam āste / yaṃ dhyāyantyāḥ sumukhi likhitaṃ kajjala-kleda-bhāñji vyālumpanti stana-kalasayoḥ patram aśrūṇy ajasram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कस्यचित् (स्क्म्सौक। ६१२) त्वच्-छेषेण च्छुरित-करया कुङ्कुमेनादधत्या शोण-च्छायां भवन-बिसिनी-हंसके कौतुकिन्या । कोक-भ्रान्ति-क्षण-विरहिणीयन् मयाकारि हंसी तस्यैतन् मे फलम् उपनतं नाथ यत् ते वियोगः

kasyacit (Skmsa.u.ka. 612) tvac-cheṣeṇa cchurita-karayā kuṅkumenādadhatyā śoṇa-cchāyāṃ bhavana-bisinī-haṃsake kautukinyā / koka-bhrānti-kṣaṇa-virahiṇīyan mayākāri haṃsī tasyaitan me phalam upanataṃ nātha yat te viyogaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्वासोत्कम्प-तरङ्गिणि स्तन-तटे धौताञ्जन-श्यामलाः कीर्यन्ते कणशः कृशाङ्गि किम् अमी बाष्पाम्भसां बिन्दवः । किं चाकुञ्चित-कण्ठ-रोध-कुटिलाः श्रोत्रामृत-स्यन्दिनोअः हूङ्काराः कल-पञ्चम-प्रणयिनस् त्रुट्यन्ति निर्यान्ति च

śvāsotkampa-taraṅgiṇi stana-taṭe dhautāñjana-śyāmalāḥ kīryante kaṇaśaḥ kṛśāṅgi kim amī bāṣpāmbhasāṃ bindavaḥ / kiṃ cākuñcita-kaṇṭha-rodha-kuṭilāḥ śrotrāmṛta-syandinoaḥ hūṅkārāḥ kala-pañcama-praṇayinas truṭyanti niryānti ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इदानीं तीव्राभिर् दहन इव भाभिः परिगतोअः ममाश्चर्यं सूर्यः किम् उ सखि रजन्याम् उदयते । अयं मुग्धे चन्द्रः किम् इति मयि तापं प्रकटयत्य् अनाथानां बाले किम् इह विपरीतं न भवति

idānīṃ tīvrābhir dahana iva bhābhiḥ parigatoaḥ mamāścaryaṃ sūryaḥ kim u sakhi rajanyām udayate / ayaṃ mugdhe candraḥ kim iti mayi tāpaṃ prakaṭayaty anāthānāṃ bāle kim iha viparītaṃ na bhavati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मा मुञ्चाग्नि-मुचः करान् हिमकर प्राणाः क्षणं स्थीयतां निद्रे मुद्रय लोचने रजनि हे दीर्घातिदीर्घा भव । स्वप्नासादित-संगमे प्रियतमे सानन्दम् आलिङ्गिते स्वच्छन्दो भवतां भविष्यति पुनः कष्टो विचेष्टा-रसः

mā muñcāgni-mucaḥ karān himakara prāṇāḥ kṣaṇaṃ sthīyatāṃ nidre mudraya locane rajani he dīrghātidīrghā bhava / svapnāsādita-saṃgame priyatame sānandam āliṅgite svacchando bhavatāṃ bhaviṣyati punaḥ kaṣṭo viceṣṭā-rasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिशतु सखि सुखं ते पञ्चबाणः स साक्षाद् अनयन-पथ-वर्ती यस् त्वयालेखि नाथः । तरलित-कर-शाखा-मञ्जरीकः शरीरे धनुषि च मकरे च स्वस्थ-रेखा-निवेशः

diśatu sakhi sukhaṃ te pañcabāṇaḥ sa sākṣād anayana-patha-vartī yas tvayālekhi nāthaḥ / taralita-kara-śākhā-mañjarīkaḥ śarīre dhanuṣi ca makare ca svastha-rekhā-niveśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कस्मान् म्लायसि मालतीव मृदितेत्य् आलीजने पृच्छति व्यक्तं नोदितम् आर्तयापि विरहे शालीनया बालया । अक्ष्णोर् बाष्प-चयं निगृह्य कथम् अप्य् आलोकितः केवलं किंचित्-कुड्मल-कोटि-भिन्न-शिखरश् चूत-द्रुमः प्राङ्गणे

kasmān mlāyasi mālatīva mṛditety ālījane pṛcchati vyaktaṃ noditam ārtayāpi virahe śālīnayā bālayā / akṣṇor bāṣpa-cayaṃ nigṛhya katham apy ālokitaḥ kevalaṃ kiṃcit-kuḍmala-koṭi-bhinna-śikharaś cūta-drumaḥ prāṅgaṇe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वाक्कूटस्य । (स्क्म्सौक। ६०२ बाह्वटस्य) उच्छूनारुणम् अश्रु-निर्गम-वशाच् चक्षुर् मनाङ् मन्थरं सोष्म-श्वास-कदर्थिताधर-रुचिर् व्यस्तालका भ्रू-भुवः । आपाण्डुः कर-पल्लवे च निभृतं शेते कपोल-स्थली मुग्धे कस्य तपः-फलं परिणतं यस्मै तवेयं दशा

vākkūṭasya | (Skmsa.u.ka. 602 bāhvaṭasya) ucchūnāruṇam aśru-nirgama-vaśāc cakṣur manāṅ mantharaṃ soṣma-śvāsa-kadarthitādhara-rucir vyastālakā bhrū-bhuvaḥ / āpāṇḍuḥ kara-pallave ca nibhṛtaṃ śete kapola-sthalī mugdhe kasya tapaḥ-phalaṃ pariṇataṃ yasmai taveyaṃ daśā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यशोवर्मणः -- केन प्राप्तो भुवन-विजयः कः कृती कः कलावान् केनाव्याजं स्मर-चरणयोर् भक्तिर् आपादिता च । यं ध्यायन्ती सुतनु बहुल-ज्वाल-कन्दर्प-वह्नि- प्रोद्यद्-भस्म-प्रचय-रचितापाण्डिमानं दधासि

yaśovarmaṇaḥ -- kena prāpto bhuvana-vijayaḥ kaḥ kṛtī kaḥ kalāvān kenāvyājaṃ smara-caraṇayor bhaktir āpāditā ca / yaṃ dhyāyantī sutanu bahula-jvāla-kandarpa-vahni- prodyad-bhasma-pracaya-racitāpāṇḍimānaṃ dadhāsi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दग्धव्येयं नव-कमलिनी-पल्लवोत्सङ्ग-शय्या तप्ताङ्गर-प्रकर-विकरैः किं धुतैस् ताल-वृन्तैः । तत्रैवास्तां दहति नयने चन्द्रवच् चन्दनाम्भः सख्यस् तोयेन्धन इव शिखी विप्रतीपो ऽयम् आधिः

dagdhavyeyaṃ nava-kamalinī-pallavotsaṅga-śayyā taptāṅgara-prakara-vikaraiḥ kiṃ dhutais tāla-vṛntaiḥ / tatraivāstāṃ dahati nayane candravac candanāmbhaḥ sakhyas toyendhana iva śikhī vipratīpo 'yam ādhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभिनन्दस्य -- सौधाद् उद्विजते त्यजत्य् उपवनं द्वेष्टि प्रभाम् ऐन्दवीं द्वारात् त्रस्यति चित्र-केलि-सदसो वेशं विषं मन्यते । आस्ते केवलम् अब्जिनी-किसलय-प्रस्तारि-शय्या-तले संकल्पोपनत-त्वद्-आकृतिर् असायत् तेन चित्तेन सा

abhinandasya -- saudhād udvijate tyajaty upavanaṃ dveṣṭi prabhām aindavīṃ dvārāt trasyati citra-keli-sadaso veśaṃ viṣaṃ manyate / āste kevalam abjinī-kisalaya-prastāri-śayyā-tale saṃkalpopanata-tvad-ākṛtir asāyat tena cittena sā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजशेखरस्य । (ब्र्बारा। ५।८, स्क्सकआव् २०८, व्स्ब्विशाभ। ३।२, स्क्म्सौक। ६४६) अन्तस् तारं तरलित-तलाः स्तोकम् उत्पीड-भाजः पक्षाग्रेषु ग्रथित-पृषतः कीर्ण-धाराः क्रमेण । चित्तातङ्कं निज-गरिमतः सम्यग् आसूत्रयन्तो निर्यान्त्य् अस्याः कुवलय-दृशो बाष्प-वारां प्रवाहाः

rājaśekharasya | (Brbā.rā. 5.8, Sksa.ka.ā.v 208, Vsbvi.śā.bha. 3.2, Skmsa.u.ka. 646) antas tāraṃ taralita-talāḥ stokam utpīḍa-bhājaḥ pakṣāgreṣu grathita-pṛṣataḥ kīrṇa-dhārāḥ krameṇa / cittātaṅkaṃ nija-garimataḥ samyag āsūtrayanto niryānty asyāḥ kuvalaya-dṛśo bāṣpa-vārāṃ pravāhāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुक्त्वानङ्गः कुसुमविशिखान् पञ्च कुण्ठीकृताग्रान् मन्ये मुग्धां प्रहरति हठात् पत्रिणा वारुणेन । वारां पूरः कथम् अपरथा स्फार-नेत्र-प्रणाली- वक्त्रोद्वान्तस् त्रिवलि-विपिने सारणी-साम्यम् एति

muktvānaṅgaḥ kusumaviśikhān pañca kuṇṭhīkṛtāgrān manye mugdhāṃ praharati haṭhāt patriṇā vāruṇena / vārāṃ pūraḥ katham aparathā sphāra-netra-praṇālī- vaktrodvāntas trivali-vipine sāraṇī-sāmyam eti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजशेखरस्यामी (सौक। ६१३) उन्मील्याक्षि सखीर् न पश्यसि न चाप्य् उक्ता ददास्य् उत्तरं नो वेत्सीदृशम् अत्र नेदृशम् इमां शून्याम् अवस्थां गता । तल्पादृश्य-करङ्क-पञ्जरम् इदं जीवेन लिप्तं मनाङ् मुञ्चन्ती किम् उ कर्तुम् इच्छसि कुरु प्रेमान्य-देश-गते

rājaśekharasyāmī (sa.u.ka. 613) unmīlyākṣi sakhīr na paśyasi na cāpy uktā dadāsy uttaraṃ no vetsīdṛśam atra nedṛśam imāṃ śūnyām avasthāṃ gatā / talpādṛśya-karaṅka-pañjaram idaṃ jīvena liptaṃ manāṅ muñcantī kim u kartum icchasi kuru premānya-deśa-gate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं वातेन विलङ्घिता न न महा-भूतार्दिता किं न न भ्रान्ता किं न न संन्निपात-लहरी-प्रच्छादिता किं न न । तत् किं रोदिति मुह्यति श्वसिति किं स्मेरं च धत्ते मुखं दृष्टः किं कथम् अप्य् अकारण-रिपुः श्री-भोज्य-देवो ऽनया

kiṃ vātena vilaṅghitā na na mahā-bhūtārditā kiṃ na na bhrāntā kiṃ na na saṃnnipāta-laharī-pracchāditā kiṃ na na / tat kiṃ roditi muhyati śvasiti kiṃ smeraṃ ca dhatte mukhaṃ dṛṣṭaḥ kiṃ katham apy akāraṇa-ripuḥ śrī-bhojya-devo 'nayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

छित्तपस्य । (स्क्म्सौक। १३९९) कुचौ धत्तः कम्पं निपतति कपोलः करतले निकामं निःश्वासः सकलम् अलकं ताण्डवयति । दृशः सामर्थ्यानि स्थगयति मुहुर् बाष्प-सलिलं प्रपञ्चो ऽयं किंचित् तव सखि हृदि-स्थं कथयति

chittapasya | (Skmsa.u.ka. 1399) kucau dhattaḥ kampaṃ nipatati kapolaḥ karatale nikāmaṃ niḥśvāsaḥ sakalam alakaṃ tāṇḍavayati / dṛśaḥ sāmarthyāni sthagayati muhur bāṣpa-salilaṃ prapañco 'yaṃ kiṃcit tava sakhi hṛdi-sthaṃ kathayati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नरसिंहस्य । (स्क्म्सौक। ५९६) त्यजसि न शयनीयं नेक्षसे स्वाम् अवस्थां विशदयसि न केशान् आकुल-ग्रन्थि-बन्धान् । किम् अपि सखि कुरु त्वं देह-यात्रानुरूपं शतम् इह विरहिण्यो नेदृशं क्वापि दृष्टम्

narasiṃhasya | (Skmsa.u.ka. 596) tyajasi na śayanīyaṃ nekṣase svām avasthāṃ viśadayasi na keśān ākula-granthi-bandhān / kim api sakhi kuru tvaṃ deha-yātrānurūpaṃ śatam iha virahiṇyo nedṛśaṃ kvāpi dṛṣṭam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नरसिंहस्य त्यजसि न शयनीयं ने८क्षसे स्वाम् अवस्थां विशदयसि न केशान् आकुलग्रन्थिबन्धान् । किम् अपि सखि कुरु त्वं देहयात्रानुरूपं शतम् इह विरहिण्यो ने८दृशं क्वा७पि दृष्टम्

narasiṃhasya tyajasi na śayanīyaṃ ne8kṣase svām avasthāṃ viśadayasi na keśān ākulagranthibandhān / kim api sakhi kuru tvaṃ dehayātrānurūpaṃ śatam iha virahiṇyo ne8dṛśaṃ kvā7pi dṛṣṭam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.