Vidyakara: Subhasitaratnakosa 48

यद् एतत् स्वच्छन्दं विरहणम् अकार्पण्यम् अशनं सहार्यैः संवासः श्रुतम् उपशमैक-श्रम-फलम् । मनो मन्द-स्पन्दं विहरति चिरायाभिविमृशन् न जाने कस्यैषा परिणतिर् उदारस्य तपसः

yad etat svacchandaṃ virahaṇam akārpaṇyam aśanaṃ sahāryaiḥ saṃvāsaḥ śrutam upaśamaika-śrama-phalam / mano manda-spandaṃ viharati cirāyābhivimṛśan na jāne kasyaiṣā pariṇatir udārasya tapasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हरिण-चरण-क्षुण्णोपान्ताः स-शाद्वल-निर्झराः कुसुम-शबलैर् विष्वग्-वातैस् तरङ्गित-पादपाः । मुदित-विहग-श्रेणी-चित्र-ध्वनि-प्रतिनादिता मनसि न मुदं कस्या दध्युः शिवा वन-भूमयः

hariṇa-caraṇa-kṣuṇṇopāntāḥ sa-śādvala-nirjharāḥ kusuma-śabalair viṣvag-vātais taraṅgita-pādapāḥ / mudita-vihaga-śreṇī-citra-dhvani-pratināditā manasi na mudaṃ kasyā dadhyuḥ śivā vana-bhūmayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुणाकर-भद्रस्य -- पूरयित्वार्थिनाम् आशां प्रियं कृत्वा द्विषाम् अपि । पारं गत्वा श्रुतौघस्य धन्या वनम् उपासते

guṇākara-bhadrasya -- pūrayitvārthinām āśāṃ priyaṃ kṛtvā dviṣām api / pāraṃ gatvā śrutaughasya dhanyā vanam upāsate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते तीक्ष्ण-दुर्जन-निकार-शरैर् न भिन्ना धीरास् त एव शम-सौख्य-भुजस् त एव । सीमन्तिनी-विष-लता-गहनं व्युदस्य ये ऽवस्थिताः शम-फलेषु तपो-वनेषु

te tīkṣṇa-durjana-nikāra-śarair na bhinnā dhīrās ta eva śama-saukhya-bhujas ta eva / sīmantinī-viṣa-latā-gahanaṃ vyudasya ye 'vasthitāḥ śama-phaleṣu tapo-vaneṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वासो वल्कलमास्तरः किसलयान्योकस् तरूणां तलं मूलानि क्षतये क्षुधां गिरि-नदी-तोयं तृषा-शान्तये । क्रीडा मुग्ध-मृगैर् वयांसि सुहृदो नक्तं प्रदीपः शशी स्वाधीने ऽपि धने तथापि कृपणा याचन्त इत्य् अद्भुतम्

vāso valkalamāstaraḥ kisalayānyokas tarūṇāṃ talaṃ mūlāni kṣataye kṣudhāṃ giri-nadī-toyaṃ tṛṣā-śāntaye / krīḍā mugdha-mṛgair vayāṃsi suhṛdo naktaṃ pradīpaḥ śaśī svādhīne 'pi dhane tathāpi kṛpaṇā yācanta ity adbhutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कस्यचित् । (स्क्म्सौक। २३१६, स्स् २।२०) गतः कालो यत्र प्रिय सखि मयि प्रेम-कुटिलः कटाक्षः कालिन्दी-लघु-लहरि-वृत्तिः प्रभवति । इदानीम् अस्माकं जरठ-कमठी-पृष्ठ-कठिना मनो-वृत्तिस् तत् किं व्यसनिनि मुधैव क्षपयसि

kasyacit | (Skmsa.u.ka. 2316, Ss 2.20) gataḥ kālo yatra priya sakhi mayi prema-kuṭilaḥ kaṭākṣaḥ kālindī-laghu-lahari-vṛttiḥ prabhavati / idānīm asmākaṃ jaraṭha-kamaṭhī-pṛṣṭha-kaṭhinā mano-vṛttis tat kiṃ vyasanini mudhaiva kṣapayasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मातर् जरे मरणम् अन्तिकम् आनयन्त्या९प्य् अन्तस् त्वया वयम् अमी परितोषिताः स्मः । नानासुखव्यसनभङ्गुरपर्वपूर्वं धिग् यौवनं यद् अपनीय तवा७वतारः

mātar jare maraṇam antikam ānayantyā9py antas tvayā vayam amī paritoṣitāḥ smaḥ / nānāsukhavyasanabhaṅguraparvapūrvaṃ dhig yauvanaṃ yad apanīya tavā7vatāraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कस्यचित् । (स्स् ४।१३, स्म्व्सूमु। १३१।३३, स्क्म्सौक। २३१५, वल्लणस्य) मातर् जरे मरणम् अन्तिकम् आनयन्त्याप्य् अन्तस् त्वया वयम् अमी परितोषिताः स्मः ।* नाना-सुख-व्यसन-भङ्गुर-पर्व-पूर्वं धिग् यौवनं यद् अपनीय तवावतारः ॥ विद्स्र्क् ४८।७ *(१६००) ॥* एकं वा कुपित-प्रिया-प्रणयिनीं कृत्वा मनो-निर्वृतिं तिष्ठामो निज-चारु-पीवर-कुच-क्रीडा-रसास्वादने । अन्यद् वा सुर-सिन्धु-सैकत-तटी-दर्भाष्टक-स्रस्तर- स्थाने ब्रह्म-पदं समाहित-धियो ध्यायन्त एवास्महे

kasyacit | (Ss 4.13, Smvsū.mu. 131.33, Skmsa.u.ka. 2315, vallaṇasya) mātar jare maraṇam antikam ānayantyāpy antas tvayā vayam amī paritoṣitāḥ smaḥ /* nānā-sukha-vyasana-bhaṅgura-parva-pūrvaṃ dhig yauvanaṃ yad apanīya tavāvatāraḥ // VidSrk 48.7 *(1600) //* ekaṃ vā kupita-priyā-praṇayinīṃ kṛtvā mano-nirvṛtiṃ tiṣṭhāmo nija-cāru-pīvara-kuca-krīḍā-rasāsvādane / anyad vā sura-sindhu-saikata-taṭī-darbhāṣṭaka-srastara- sthāne brahma-padaṃ samāhita-dhiyo dhyāyanta evāsmahe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्ञानानन्तस्य -- यद् वक्त्रं मुहुर् ईक्षसे न धनिनां ब्रूषे न चाटुं मृषा नैषां गर्व-गिरः शृणोषि न पुनः प्रत्याशया धावसि । काले बाल-तृणानि खादसि सुखं निद्रासि निद्रागमे तन् मे ब्रूहि कुरङ्ग कुत्र भवता किं नाम तप्तं तपः

jñānānantasya -- yad vaktraṃ muhur īkṣase na dhanināṃ brūṣe na cāṭuṃ mṛṣā naiṣāṃ garva-giraḥ śṛṇoṣi na punaḥ pratyāśayā dhāvasi / kāle bāla-tṛṇāni khādasi sukhaṃ nidrāsi nidrāgame tan me brūhi kuraṅga kutra bhavatā kiṃ nāma taptaṃ tapaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्वचिद् वीणा-गोष्ठी क्वचिद् अमृत-कीर्णाः कवि-गिरः क्वचिद् व्याधि-क्लेशः क्वचिद् अपि वियोगश् च सुहृदाम् । इति ध्यात्वा हृष्यन् क्षणम् अथ विघूर्णन् क्षणम् अहो न जाने संसारः किम् अमृत-मयः किं विषमयः

kvacid vīṇā-goṣṭhī kvacid amṛta-kīrṇāḥ kavi-giraḥ kvacid vyādhi-kleśaḥ kvacid api viyogaś ca suhṛdām / iti dhyātvā hṛṣyan kṣaṇam atha vighūrṇan kṣaṇam aho na jāne saṃsāraḥ kim amṛta-mayaḥ kiṃ viṣamayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्म-ज्ञान-विवेक-निर्मल-धियः कुर्वन्त्य् अहो दुष्करं यन् मुञ्चन्त्य् उपभोग-भाञ्ज्य् अपि धनान्य् एकान्ततो निःस्पृहाः । न प्राप्तानि पुरा न संप्रति न च प्राप्तौ दृढ-प्रत्ययोअः वाञ्छा-मात्र-परिग्रहाण्य् अपि वयं त्यक्तुं न तानि क्षमाः

ātma-jñāna-viveka-nirmala-dhiyaḥ kurvanty aho duṣkaraṃ yan muñcanty upabhoga-bhāñjy api dhanāny ekāntato niḥspṛhāḥ / na prāptāni purā na saṃprati na ca prāptau dṛḍha-pratyayoaḥ vāñchā-mātra-parigrahāṇy api vayaṃ tyaktuṃ na tāni kṣamāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अग्रे गीतं सरस-कवयः पार्श्वयोर् दाक्षिणात्याः पश्चाल् लीलावलय-रणितं चामर-ग्राहिणीनाम् । यद्य् अस्त्य् एवं कुरु भव-रसे लम्पटत्वं तदानीं नो चेच् चेतः प्रविश सहसा निर्विकल्पे समाधौ

agre gītaṃ sarasa-kavayaḥ pārśvayor dākṣiṇātyāḥ paścāl līlāvalaya-raṇitaṃ cāmara-grāhiṇīnām / yady asty evaṃ kuru bhava-rase lampaṭatvaṃ tadānīṃ no cec cetaḥ praviśa sahasā nirvikalpe samādhau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्पल-राजस्य । (स्क्म्सौक। २२९०, स्व्सुआ। ३४६७, स्प्द्शाप। ४१६७, वैस् १८३) आस्तां स-कण्टकम् इदं वसुधाधिपत्यं त्रैलोक्य-राज्यम् अपि देव तृष्णाय मन्ये । निःशङ्क-सुप्त-हरिणी-कुल-संकुलासु चेतः परं वलति शैल-वन-स्थलीषु

utpala-rājasya | (Skmsa.u.ka. 2290, Svsu.ā. 3467, Spdśā.pa. 4167, VaiS 183) āstāṃ sa-kaṇṭakam idaṃ vasudhādhipatyaṃ trailokya-rājyam api deva tṛṣṇāya manye / niḥśaṅka-supta-hariṇī-kula-saṃkulāsu cetaḥ paraṃ valati śaila-vana-sthalīṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ददाति तावद् अमी विषयाः सुखं स्फुरति यावद् इयं हृदि मूढता । मनसि तत्त्व-विदां तु विवेचके क्व विषयाः क्व सुखं क्व परिग्रहः

dadāti tāvad amī viṣayāḥ sukhaṃ sphurati yāvad iyaṃ hṛdi mūḍhatā / manasi tattva-vidāṃ tu vivecake kva viṣayāḥ kva sukhaṃ kva parigrahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कस्यचित् । (स्क्म्सौक। २२७१) सत्यं मनोहरा रामाः सत्यं रम्या विभूतयः । किं तु मत्ताङ्गनापाङ्ग- भङ्गि-लोकं हि जीवितम्

kasyacit | (Skmsa.u.ka. 2271) satyaṃ manoharā rāmāḥ satyaṃ ramyā vibhūtayaḥ / kiṃ tu mattāṅganāpāṅga- bhaṅgi-lokaṃ hi jīvitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धिग् धिक् तान् कृमि-निर्विशेष-वपुषः स्फूर्जन्-महा-सिद्धयो निष्कन्दी-कृत-शान्ति ये ऽपि च तपः-कारा गृहेष्व् आसने । तं विद्वांसम् इह स्तुमः कर-पुटीभिक्षाल्प-शाके ऽपि वा मुग्धावक्त्र-मृणालिनी-मधुनि वा यस्याविशेषो रसः

dhig dhik tān kṛmi-nirviśeṣa-vapuṣaḥ sphūrjan-mahā-siddhayo niṣkandī-kṛta-śānti ye 'pi ca tapaḥ-kārā gṛheṣv āsane / taṃ vidvāṃsam iha stumaḥ kara-puṭībhikṣālpa-śāke 'pi vā mugdhāvaktra-mṛṇālinī-madhuni vā yasyāviśeṣo rasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वल्लणस्य । (स्स् ४।१०, स्क्म्सौक। २३३२) बीभत्सा विषया जुगुप्सिततमः कायो वयो गत्वरं प्रायो बन्धुभिर् अध्वनीव पथिकैर् सङ्गो वियोगावहः । हातव्यो ऽयम् असंस्तवाय विसरः संसार इत्य् आदिकं सर्वस्यैव हि वाचि चेतसि पुनः पुण्यात्मनः कस्यचित्

vallaṇasya | (Ss 4.10, Skmsa.u.ka. 2332) bībhatsā viṣayā jugupsitatamaḥ kāyo vayo gatvaraṃ prāyo bandhubhir adhvanīva pathikair saṅgo viyogāvahaḥ / hātavyo 'yam asaṃstavāya visaraḥ saṃsāra ity ādikaṃ sarvasyaiva hi vāci cetasi punaḥ puṇyātmanaḥ kasyacit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सिल्हणस्य । (स्स् १।२०, स्क्म्सौक। २२७६) यद् आसीद् अज्ञानं स्मर-तिमिर-संस्कार-जनितं तदा दृष्टं नारी-मयम् इदम् अशेषं जगद् अपि । इदानीम् अस्माकं पटुतर-विवेकाञ्जन-जुषां समीभूता दृष्टिस् त्रिभुवनम् अपि ब्रह्म मनुते

silhaṇasya | (Ss 1.20, Skmsa.u.ka. 2276) yad āsīd ajñānaṃ smara-timira-saṃskāra-janitaṃ tadā dṛṣṭaṃ nārī-mayam idam aśeṣaṃ jagad api / idānīm asmākaṃ paṭutara-vivekāñjana-juṣāṃ samībhūtā dṛṣṭis tribhuvanam api brahma manute

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कस्यचित् । (स्स् ४।१४, स्क्सकआ। ५।११५; स्क्म्सौक। २३१३) मातर् लक्ष्मि भजस्व कञ्चिद् अपरं मत्-काङ्क्षिणी मा स्म भूर् भोगेभ्यः स्पृहयालवस् तव वशाः का निःस्पृहाणाम् असि । सद्यः-स्यूत-पलाश-पत्र-पुटिका-पात्री-पवित्री-कृतैः भिक्षा-सक्तुभिर् एव संप्रति वयं वृत्तिं समीहामहे

kasyacit | (Ss 4.14, Sksa.ka.ā. 5.115; Skmsa.u.ka. 2313) mātar lakṣmi bhajasva kañcid aparaṃ mat-kāṅkṣiṇī mā sma bhūr bhogebhyaḥ spṛhayālavas tava vaśāḥ kā niḥspṛhāṇām asi / sadyaḥ-syūta-palāśa-patra-puṭikā-pātrī-pavitrī-kṛtaiḥ bhikṣā-saktubhir eva saṃprati vayaṃ vṛttiṃ samīhāmahe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धर्मस्योत्सव-वैजयन्ति-मुकुट-स्रग्-वेणि-गौरीपतेस् त्वां रत्नाकर-पत्नि जह्नु-तनये भागीरथि प्रार्थये । त्वत्तोयान्त-शिला-निषण्ण-वपुषस् त्वद्-वीचिभिः प्रेङ्खतस् त्वन्-नाम स्मरतस् तद्-अर्पित-दृशः प्राणाः प्रयास्यन्ति मे

dharmasyotsava-vaijayanti-mukuṭa-srag-veṇi-gaurīpates tvāṃ ratnākara-patni jahnu-tanaye bhāgīrathi prārthaye / tvattoyānta-śilā-niṣaṇṇa-vapuṣas tvad-vīcibhiḥ preṅkhatas tvan-nāma smaratas tad-arpita-dṛśaḥ prāṇāḥ prayāsyanti me

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वाक्कूटस्य । (स्क्म्सौक। १७६, लक्ष्मीधरस्य; स्क्सकआ। ४।१८३) तडिन्-मालालोक्लं प्रतिविरति-दत्तान्ध-तमसं भवत्-सौख्यं हित्वा शम-सुखम् उपादेयम् अनघम् । इति व्यक्तोद्गारं चटुल-वचसः शून्य-मनसो वयं वीत-व्रीडाः शुक इव पठामः परम् अमी

vākkūṭasya | (Skmsa.u.ka. 176, lakṣmīdharasya; Sksa.ka.ā. 4.183) taḍin-mālāloklaṃ prativirati-dattāndha-tamasaṃ bhavat-saukhyaṃ hitvā śama-sukham upādeyam anagham / iti vyaktodgāraṃ caṭula-vacasaḥ śūnya-manaso vayaṃ vīta-vrīḍāḥ śuka iva paṭhāmaḥ param amī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कस्यचित् । (स्स् १।२१, स्क्म्सौक। २२७७, सिल्हणस्य) विषय-सरितस् तीर्णाः कामं रुजो ऽप्य् अवधीरिता विषय-विरह-ग्लानिः शान्ता गता मलिनाथ धीः । इति चिर-सुख-प्राप्तः किंचिन्-निमीलित-लोचनो व्रजति नितरां तुष्टिं पुष्टः श्मशान-गतः शवः

kasyacit | (Ss 1.21, Skmsa.u.ka. 2277, silhaṇasya) viṣaya-saritas tīrṇāḥ kāmaṃ rujo 'py avadhīritā viṣaya-viraha-glāniḥ śāntā gatā malinātha dhīḥ / iti cira-sukha-prāptaḥ kiṃcin-nimīlita-locano vrajati nitarāṃ tuṣṭiṃ puṣṭaḥ śmaśāna-gataḥ śavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कामं शीर्ण-पलाश-संहति-कृतां कन्थां वसानो वने कुर्याम् अम्बुभिर् अप्य् अयाचित-सुखैः प्राणावबन्ध-स्थितिम् । साङ्ग-ग्लानि स-वेपितं स-चकितं सान्तर्-निदाघ-ज्वरं वक्तुं न त्व् अहम् उत्सहेय कृपणं देहीत्य् अवद्यं वचः

kāmaṃ śīrṇa-palāśa-saṃhati-kṛtāṃ kanthāṃ vasāno vane kuryām ambubhir apy ayācita-sukhaiḥ prāṇāvabandha-sthitim / sāṅga-glāni sa-vepitaṃ sa-cakitaṃ sāntar-nidāgha-jvaraṃ vaktuṃ na tv aham utsaheya kṛpaṇaṃ dehīty avadyaṃ vacaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवश्यं यातारश् चिरतरम् उषित्वापि विषया वियोगे को भेदस् त्यजति न जनो यत् स्वयम् अमून् । व्रजन्तः स्वातन्त्र्याद् अतुल-परितापाय मनसः स्वयं त्यक्ता ह्य् एते शम-सुखम् अनन्तं विदधति

avaśyaṃ yātāraś cirataram uṣitvāpi viṣayā viyoge ko bhedas tyajati na jano yat svayam amūn / vrajantaḥ svātantryād atula-paritāpāya manasaḥ svayaṃ tyaktā hy ete śama-sukham anantaṃ vidadhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कस्यचित् । (स्स् ३।३; स्व्सुआ। ३३८६; स्क्म्सौक। २३१०, हरेः; वैस् १५७) भाग्यं नः क्व नु तादृग् अल्प-तपसां येनाटवी-मण्डनाः स्यामः क्षोणिरुहो दहत्य् अविरतं यान् एव दावानलः । येषां धूम-समूह-बद्ध-वपुषः सिन्धोर् अमी बन्धवो निर्व्याजं परिपालयन्ति जगतीर् अम्भोभिर् अम्भोमुचः

kasyacit | (Ss 3.3; Svsu.ā. 3386; Skmsa.u.ka. 2310, hareḥ; VaiS 157) bhāgyaṃ naḥ kva nu tādṛg alpa-tapasāṃ yenāṭavī-maṇḍanāḥ syāmaḥ kṣoṇiruho dahaty avirataṃ yān eva dāvānalaḥ / yeṣāṃ dhūma-samūha-baddha-vapuṣaḥ sindhor amī bandhavo nirvyājaṃ paripālayanti jagatīr ambhobhir ambhomucaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतत् तद् वक्त्रम् अत्र क्व तद् अधर-मधु क्वायातास् ते कटाक्षाः क्वालापाः कोमलास् ते क्व स मदन-धनुर्-भङ्गुरो भ्रू-विलासः । इत्थं खट्वाङ्ग-कोटौ प्रकटित-दशनं मञ्जु-गुञ्जत्-समीरं रागान्धानाम् इवोच्चैर् उपहसितम् अहो मोह-जालं कपालम्

etat tad vaktram atra kva tad adhara-madhu kvāyātās te kaṭākṣāḥ kvālāpāḥ komalās te kva sa madana-dhanur-bhaṅguro bhrū-vilāsaḥ / itthaṃ khaṭvāṅga-koṭau prakaṭita-daśanaṃ mañju-guñjat-samīraṃ rāgāndhānām ivoccair upahasitam aho moha-jālaṃ kapālam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इयं बाला मां प्रत्य् अनवरतम् इन्दीवर-दल प्रभा-चौरं चक्षुः क्षिपति किम् अभिप्रेतम् अनया । गतो मोहो ऽस्माकं स्मर-शबर-बाण-व्यतिकर- ज्वर-ज्वाला शान्ता तद् अपि न वराकी विरमति

iyaṃ bālā māṃ praty anavaratam indīvara-dala prabhā-cauraṃ cakṣuḥ kṣipati kim abhipretam anayā / gato moho 'smākaṃ smara-śabara-bāṇa-vyatikara- jvara-jvālā śāntā tad api na varākī viramati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्ञान-शिवस्य । (स्क्म्सौक। २३१२) शिशुत्वं तारुण्यं तद्-अनु च दधानाः परिणतिं गताः पांशु-क्रीडां विषय-परिपाटीम् उपशमम् । लसन्तो ऽङ्के मातुः कुवलय-दृशां पुण्य-सरितां पिबन्ति स्वच्छन्दं स्तनम् अधरम् अम्भः सुकृतिनः

jñāna-śivasya | (Skmsa.u.ka. 2312) śiśutvaṃ tāruṇyaṃ tad-anu ca dadhānāḥ pariṇatiṃ gatāḥ pāṃśu-krīḍāṃ viṣaya-paripāṭīm upaśamam / lasanto 'ṅke mātuḥ kuvalaya-dṛśāṃ puṇya-saritāṃ pibanti svacchandaṃ stanam adharam ambhaḥ sukṛtinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वहति निकटे काल-स्रोतः समस्त-भयावहं दिवस-रजनी-कुल-च्छेदैः पतद्भिर् अनारतम् । इह हि पततां नास्त्य् आलम्बो न वापि निवर्तनं तद् अपि महतां को ऽयं मोहो यद् एवम् अनाकुलाः

vahati nikaṭe kāla-srotaḥ samasta-bhayāvahaṃ divasa-rajanī-kula-cchedaiḥ patadbhir anāratam / iha hi patatāṃ nāsty ālambo na vāpi nivartanaṃ tad api mahatāṃ ko 'yaṃ moho yad evam anākulāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भार्या मे पुत्रो मे द्रव्यं सकलं च बन्धुवर्गो मे । इति मे मे कुर्वन्तं पशुम् इव बद्ध्वा नयति कालः

bhāryā me putro me dravyaṃ sakalaṃ ca bandhuvargo me / iti me me kurvantaṃ paśum iva baddhvā nayati kālaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भार्या मे पुत्रो मे द्रव्यं सकलं च बन्धु-वर्गो मे ।* इति मे मे कुर्वन्तं पशुम् इव बद्ध्वा नयति कालः ॥ विद्स्र्क् ४८।३० *(१६२३) ॥* दिशो वासः पात्रं कर-कुहरम् एणाः प्रणयिनः समाधानं निद्रा शयनम् अवनी मूलम् अशनम् । कदैतत् संपूर्णं मम हृदय-वृत्तेर् अभिमतं भविष्यत्य् अत्युग्रं परम-परितोषोपचितये

bhāryā me putro me dravyaṃ sakalaṃ ca bandhu-vargo me /* iti me me kurvantaṃ paśum iva baddhvā nayati kālaḥ // VidSrk 48.30 *(1623) //* diśo vāsaḥ pātraṃ kara-kuharam eṇāḥ praṇayinaḥ samādhānaṃ nidrā śayanam avanī mūlam aśanam / kadaitat saṃpūrṇaṃ mama hṛdaya-vṛtter abhimataṃ bhaviṣyaty atyugraṃ parama-paritoṣopacitaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शरद्-अम्बुधर-च्छाया- गत्वर्यो यौवन-श्रियः । आपात-रम्या विषयाः पर्यन्त-परितापिनः

śarad-ambudhara-cchāyā- gatvaryo yauvana-śriyaḥ / āpāta-ramyā viṣayāḥ paryanta-paritāpinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुरङ्गाः कल्याणं प्रति-विटपम् आरोग्यम् अटवि स्रवन्ति क्षेमं ते पुलिन कुशलं भद्रम् उपलाः । निशान्ताद् अस्वन्तात् कथम् अपि विनिष्क्रान्त-मधुना मनो ऽस्माकं दीर्घाम् अभिलषति युष्मत्-परिचितिम्

kuraṅgāḥ kalyāṇaṃ prati-viṭapam ārogyam aṭavi sravanti kṣemaṃ te pulina kuśalaṃ bhadram upalāḥ / niśāntād asvantāt katham api viniṣkrānta-madhunā mano 'smākaṃ dīrghām abhilaṣati yuṣmat-paricitim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन्-निन्दया यदि जनः परितोषम् एति नन्व् अप्रयत्न-जनितो ऽयम् अनुग्रहो मे । श्रेयार्थिनो हि पुरुषाः पर-तुष्टि-हेतोर् दुःखार्जितान्य् अपि धनानि परित्यजन्ति

man-nindayā yadi janaḥ paritoṣam eti nanv aprayatna-janito 'yam anugraho me / śreyārthino hi puruṣāḥ para-tuṣṭi-hetor duḥkhārjitāny api dhanāni parityajanti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृमि-कुल-चितं लाला-क्लिन्नं विगन्धि जुगुप्सितं निरुपम-रस-प्रीत्या खादन् नरास्थि निरामिषम् । सुर-पतिम् अपि श्वा पार्श्व-स्थं स-शङ्कितम् ईक्षते गणयति न हि क्षुद्रो लोकः परिग्रह-फल्गुताम्

kṛmi-kula-citaṃ lālā-klinnaṃ vigandhi jugupsitaṃ nirupama-rasa-prītyā khādan narāsthi nirāmiṣam / sura-patim api śvā pārśva-sthaṃ sa-śaṅkitam īkṣate gaṇayati na hi kṣudro lokaḥ parigraha-phalgutām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विवेकः किं सो ऽपि स्वरस-वलिता यत्र न कृपा स किं योगो यस्मिन् भवति न परानुग्रह-रसः । स किं धर्मो यत्र स्फुरति न पर-द्रोह-विरतिः श्रुतं तत् किं साक्षाद् उपशम-पदं यन् न नयति

vivekaḥ kiṃ so 'pi svarasa-valitā yatra na kṛpā sa kiṃ yogo yasmin bhavati na parānugraha-rasaḥ / sa kiṃ dharmo yatra sphurati na para-droha-viratiḥ śrutaṃ tat kiṃ sākṣād upaśama-padaṃ yan na nayati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कस्यचित् । (स्क्म्सौक। २३३९, स्स् २।२५) गङ्गा-तीरे हिम-गिरि-शिला-बद्ध-पद्मासनस्य ब्रह्म-ध्यानाभ्यसन-विधिना योग-निद्रां गतस्य । किं तैर् भाव्यं मम सुदिवसैर् यत्र ते निर्विशङ्काः संप्राप्स्यन्ते जरठ-हरिणाः शृङ्ग-कण्डू-विनोदम्

kasyacit | (Skmsa.u.ka. 2339, Ss 2.25) gaṅgā-tīre hima-giri-śilā-baddha-padmāsanasya brahma-dhyānābhyasana-vidhinā yoga-nidrāṃ gatasya / kiṃ tair bhāvyaṃ mama sudivasair yatra te nirviśaṅkāḥ saṃprāpsyante jaraṭha-hariṇāḥ śṛṅga-kaṇḍū-vinodam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रेम्णा पुरा परिगृहितम् इदं कुटुम्बं चेल् लालितं तद्-अनुपालितम् अद्य यावन् । संप्रत्य् अपिस्तिमित-वस्त्रम् इवाङ्ग-लग्नम् एतज् जिहासुर् अपि हातुम् अनीश्वरो ऽस्मि

premṇā purā parigṛhitam idaṃ kuṭumbaṃ cel lālitaṃ tad-anupālitam adya yāvan / saṃpraty apistimita-vastram ivāṅga-lagnam etaj jihāsur api hātum anīśvaro 'smi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कस्यचित् । (स्क्म्सौक। २२८१) क्षान्तं न क्षमया गृहोचित-सुखं त्यक्तं न संतोषतः सोढा दुःसह-शीत-वात-तपन-क्लेशा न तप्तं तपः । ध्यातं वित्तम् अहर्निशं न च पुनस् तत्त्वान्तरं शाश्वतं तत् तत् कर्म कृतं यद् एव मुनिभिस् तैस् तैः फलैर् वञ्चितम्

kasyacit | (Skmsa.u.ka. 2281) kṣāntaṃ na kṣamayā gṛhocita-sukhaṃ tyaktaṃ na saṃtoṣataḥ soḍhā duḥsaha-śīta-vāta-tapana-kleśā na taptaṃ tapaḥ / dhyātaṃ vittam aharniśaṃ na ca punas tattvāntaraṃ śāśvataṃ tat tat karma kṛtaṃ yad eva munibhis tais taiḥ phalair vañcitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कस्यचित् । (स्स् १।९: स्व्सुआ। ३१७८, स्प्द्शाप। ४१५३; स्क्म्सौक। २२६१, भर्तृहरेः) भिक्षाशनं भवनम् आयतनैक-देशः शय्या भुवः परिजनो निज-देह-भारः । वासश् च कीर्ण-पट-खण्ड-निबद्ध-कन्था हा हा तथापि विषयान् न जहाति चेतः

kasyacit | (Ss 1.9: Svsu.ā. 3178, Spdśā.pa. 4153; Skmsa.u.ka. 2261, bhartṛhareḥ) bhikṣāśanaṃ bhavanam āyatanaika-deśaḥ śayyā bhuvaḥ parijano nija-deha-bhāraḥ / vāsaś ca kīrṇa-paṭa-khaṇḍa-nibaddha-kanthā hā hā tathāpi viṣayān na jahāti cetaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कस्यचित् । (स्क्म्सौक। २२८२, सिल्हणस्य) रेतः-शोणितयोर् इयं परिणतिर् यद् वर्ष्म तच् चाभवन् मृत्योर् आमिषम् आस्पदं गुरु-शुचां रोगस्य विश्राम-भूः । जानन्न् अप्य् अवशो विवेक-विरहान् मज्जन्न् अविद्याम्बुधौ शृङ्गारीयति पुत्र-काम्यति बत क्षेत्रीयति स्त्रीयति

kasyacit | (Skmsa.u.ka. 2282, silhaṇasya) retaḥ-śoṇitayor iyaṃ pariṇatir yad varṣma tac cābhavan mṛtyor āmiṣam āspadaṃ guru-śucāṃ rogasya viśrāma-bhūḥ / jānann apy avaśo viveka-virahān majjann avidyāmbudhau śṛṅgārīyati putra-kāmyati bata kṣetrīyati strīyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कस्यचित् । (स्स् १।२६, स्क्म्सौक। २२७८, सिल्हणस्य) यदा पूर्वं नासीद् उपरि च यदा नैव भविता तदा मध्यावस्था-तनु-परिचयो भूत-निचयः । अतः संयोगे ऽस्मिन् परवति वियोगे च सहजे किम् आधारः प्रेमा किम् अधिकरणाः सन्तु च शुचः

kasyacit | (Ss 1.26, Skmsa.u.ka. 2278, silhaṇasya) yadā pūrvaṃ nāsīd upari ca yadā naiva bhavitā tadā madhyāvasthā-tanu-paricayo bhūta-nicayaḥ / ataḥ saṃyoge 'smin paravati viyoge ca sahaje kim ādhāraḥ premā kim adhikaraṇāḥ santu ca śucaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भर्तृहरेः -- गोमायवः शकुनयश् च शुनां गणो ऽयं लुम्पन्ति कीट-कृमयः परितस् तथैव । स्वां संपदं सकल-सत्त्व-कृतोपकारान् नो दृष्टवान् यद् असि तच् छव वञ्चितो ऽसि

bhartṛhareḥ -- gomāyavaḥ śakunayaś ca śunāṃ gaṇo 'yaṃ lumpanti kīṭa-kṛmayaḥ paritas tathaiva / svāṃ saṃpadaṃ sakala-sattva-kṛtopakārān no dṛṣṭavān yad asi tac chava vañcito 'si

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केशटस्य -- धूर्तैर् इन्द्रिय-नामभिः प्रणयिताम् आपादयद्भिः स्वयं संभोक्तुं विषयानयं किल पुमान् सौख्याशया वञ्चितः । तैः शेषे कृत-कृत्यताम् उपगतैर् औदास्यम् आलम्बितं संप्रत्य् एष विधेर् नियोग-वशगः कर्मान्तरैर् बध्यते

keśaṭasya -- dhūrtair indriya-nāmabhiḥ praṇayitām āpādayadbhiḥ svayaṃ saṃbhoktuṃ viṣayānayaṃ kila pumān saukhyāśayā vañcitaḥ / taiḥ śeṣe kṛta-kṛtyatām upagatair audāsyam ālambitaṃ saṃpraty eṣa vidher niyoga-vaśagaḥ karmāntarair badhyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.