अलङ्कारो विधीयते अलङ्कारणं क्रियते । कस्य---काव्यस्य । कवेः कर्म काव्यं तस्य । ननु च सन्ति चिरन्तनास्तदलङ्कारास्तत्किमर्थमित्याह---अपूर्वः, तद्व्यतिरिक्तार्थाभिधायी । तदपूर्वत्वं तदुत्कृष्टस्य तन्निकृष्टस्य च द्वयोरपि संभवतीत्याह---को ऽपि, अलौकिकः सातिशयः । सो ऽपि किमर्थमित्याह---लोकोत्तरमत्कारकारिवैचित्र्यसिद्धये असामान्याह्लादविधायिविचित्रभावसम्पत्तये । यद्यपि सन्ति शतशः काव्यालङ्कारास्तथापि न कुतश्चिदप्येवंविधवैचित्र्यसिद्धैः । अलङ्कार-शब्दः शरीरस्य शोभातिशयकारित्वान्मुख्यतया कटकादिषु वर्तते, तत्कारित्वसामान्यादुपचारादुपमादिषु, तद्वदेव च तत्सदृशेषु गुणेषु,४ तथैव च तदभिधायिनि ग्रन्थे । शब्दार्थयोरेकयोगक्षेमत्वादैक्येन व्यवहारः,यथा गौरिति शब्दः गौरित्यर्थ इति । तदयमर्थः---ग्रन्थस्या५ लङ्कार इत्यभिधानम्, उपमादिप्रमेयजातमभिधेयम्, उक्तरूपवैचित्र्यसिद्धिः प्रयोजनमिति । एवमलङ्कारस्यास्य प्रयोजनमस्तीति स्थापिते ऽपि तदलङ्कार्यस्य काव्यस्य प्रयोजनं विना सदपि तदपार्थकमित्याह--- धर्मादिसाधनोपायः सुकुमारक्रमोदितः । काव्यबन्धो ऽभिजातानां हृदयाह्लादकारकः
alaṅkāro vidhīyate alaṅkāraṇaṃ kriyate / kasya---kāvyasya / kaveḥ karma kāvyaṃ tasya / nanu ca santi cirantanāstadalaṅkārāstatkimarthamityāha---apūrvaḥ, tadvyatiriktārthābhidhāyī / tadapūrvatvaṃ tadutkṛṣṭasya tannikṛṣṭasya ca dvayorapi saṃbhavatītyāha---ko 'pi, alaukikaḥ sātiśayaḥ / so 'pi kimarthamityāha---lokottaramatkārakārivaicitryasiddhaye asāmānyāhlādavidhāyivicitrabhāvasampattaye / yadyapi santi śataśaḥ kāvyālaṅkārāstathāpi na kutaścidapyevaṃvidhavaicitryasiddhaiḥ / alaṅkāra-śabdaḥ śarīrasya śobhātiśayakāritvānmukhyatayā kaṭakādiṣu vartate, tatkāritvasāmānyādupacārādupamādiṣu, tadvadeva ca tatsadṛśeṣu guṇeṣu,4 tathaiva ca tadabhidhāyini granthe / śabdārthayorekayogakṣematvādaikyena vyavahāraḥ,yathā gauriti śabdaḥ gaurityartha iti / tadayamarthaḥ---granthasyā5 laṅkāra ityabhidhānam, upamādiprameyajātamabhidheyam, uktarūpavaicitryasiddhiḥ prayojanamiti / evamalaṅkārasyāsya prayojanamastīti sthāpite 'pi tadalaṅkāryasya kāvyasya prayojanaṃ vinā sadapi tadapārthakamityāha--- dharmādisādhanopāyaḥ sukumārakramoditaḥ / kāvyabandho 'bhijātānāṃ hṛdayāhlādakārakaḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.