येयं तुल्ययोगिता नाम नासावलङ्कृतिः यस्मात् "एतस्यां द्वौ बहवो वा पदार्थाः तुल्ययोगिनः प्रकारत्वमुपपद्यन्ते, "वर्णनीयतां नीयन्ते । अत्र वर्ण्यते मुख्यतया वर्णनीयं वस्तु (इति) किं कस्य विभूषणं स्यात् अलङ्करणं भवेत् । प्रत्येकं प्राधान्ये नियमा निश्चितेः न किंचित् कस्यचिदित्यर्थः । यदि वा सर्वस्य कस्यचिद्भूषणत्वं स्यादित्यभिधीयते, तत्रैतदपि नोपपद्यते । कस्मात्---"प्राधान्यस्य" = परितो मुख्यभावस्य "निवर्तनात् " । यस्माद्भूषणत्वे सति पराङ्गत्वमेव । तेन वस्तुनः प्राधान्यं निवर्तते । मुख्यं हि वस्तु येनैव रूपेणप्राधान्यमनुभवति, न तेनैव पराङ्गत्वमनुभवितुमर्हति, रूपान्तरं विना परस्पराविरुद्धयोरेकत्रानुपपत्तेः । यदि वा राजानुचरादावेकस्मिन् मुख्यत्वं गुणभावश्च संभवतीत्यभिधीयते, तत्र रूपद्वयस्य संभाव्त, तथा च राजानुचरेषु स्वाम्यपेक्षया भृत्यभावः स्वभृत्यापेक्षया स्वामिभावश्चेति धर्मद्वयं विरुद्धव्यपेक्षाद्वितयलक्षणस्य रूपद्वयस्य विद्यमानत्वादुपपन्नमेव । तदेवमिहापि स्वरूपान्तरसद्भावे भूषणत्वं केन वार्यते । सत्यमेततत् । भूषणत्वं न वार्यते तुल्ययोगिताप्रकारत्वं पुनरपसार्यते इत्याह--- वर्ण्यत्वमेषामथवा साम्यं यद्यतिरिच्यते । एतेषां प्रस्तुतानां सा भवत्युपमितिः स्फुटम्
yeyaṃ tulyayogitā nāma nāsāvalaṅkṛtiḥ yasmāt "etasyāṃ dvau bahavo vā padārthāḥ tulyayoginaḥ prakāratvamupapadyante, "varṇanīyatāṃ nīyante / atra varṇyate mukhyatayā varṇanīyaṃ vastu (iti) kiṃ kasya vibhūṣaṇaṃ syāt alaṅkaraṇaṃ bhavet / pratyekaṃ prādhānye niyamā niściteḥ na kiṃcit kasyacidityarthaḥ / yadi vā sarvasya kasyacidbhūṣaṇatvaṃ syādityabhidhīyate, tatraitadapi nopapadyate / kasmāt---"prādhānyasya" = parito mukhyabhāvasya "nivartanāt " / yasmādbhūṣaṇatve sati parāṅgatvameva / tena vastunaḥ prādhānyaṃ nivartate / mukhyaṃ hi vastu yenaiva rūpeṇaprādhānyamanubhavati, na tenaiva parāṅgatvamanubhavitumarhati, rūpāntaraṃ vinā parasparāviruddhayorekatrānupapatteḥ / yadi vā rājānucarādāvekasmin mukhyatvaṃ guṇabhāvaśca saṃbhavatītyabhidhīyate, tatra rūpadvayasya saṃbhāvta, tathā ca rājānucareṣu svāmyapekṣayā bhṛtyabhāvaḥ svabhṛtyāpekṣayā svāmibhāvaśceti dharmadvayaṃ viruddhavyapekṣādvitayalakṣaṇasya rūpadvayasya vidyamānatvādupapannameva / tadevamihāpi svarūpāntarasadbhāve bhūṣaṇatvaṃ kena vāryate / satyametatat / bhūṣaṇatvaṃ na vāryate tulyayogitāprakāratvaṃ punarapasāryate ityāha--- varṇyatvameṣāmathavā sāmyaṃ yadyatiricyate / eteṣāṃ prastutānāṃ sā bhavatyupamitiḥ sphuṭam
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.