वक्रभावो विन्यासवैचित्र्यं प्रबन्धैकदेशभूते प्रकरणे यादृशो ऽस्ति यादृग् विद्यते प्रबन्धे वा नाटकादौ सो ऽप्युच्यते कथ्यते । कीदृशः---सहजाहार्यसौकुमार्यमनोहरः । सहजंस्वाभाविकमाहार्यं व्युत्पत्त्युपार्जितं यत्सौकुमार्यं रामणीयकं तेन मनोहरो हृदयहारी यः स तथोक्तः । तत्र प्रकरणे वक्रभावो यथा---रामायणे मारीचमायामयमाणिक्यमृगानुसारिणो रामस्य करुणाक्रन्दाकर्णनकातरन्तः- करणया जनकराजपुत्र्या व्तत्प्राणपरित्राणाय स्वजीवितपरिरक्षानिरपेक्षया लक्ष्मणो निर्भर्त्स्य प्रेषितः । तदेतदत्यन्तमनौचित्ययुक्तम्, यस्मादनुचरसंनिधाने प्रधानस्य तथाविधव्यापारकरणमसंभावनीयम् । तस्य च सर्वातिशायिचरित युक्तत्वेन वर्ण्यमानस्य तेन कनीयसा प्राणकरित्राणसंभावनेत्येदत्यन्तमसमीचीनमिति पर्यालोच्य उदात्तराघवे कविना वैदग्ध्यवशेन मारीचमृगमारणाय प्रयातस्य परित्राणार्थं लक्ष्मणस्य सीतया कातरत्वेनरामः प्रेरितः इत्युपनिबद्धम् । अत्र च तद्विदाह्लादकारित्वमेव वक्रत्वम् । यथा वा किरातार्जुनीये किरातपुरुषोक्तिषु वाच्यत्वेन स्वमार्गणमार्गणमात्रमेवोपक्रान्तम् । वस्तुतः पुनरर्जुनेन सह तात्पर्यार्थपर्यालोचनया विग्रहो वाक्यार्थतामुपनीतः । तथा च तत्रैवोच्यते--- प्रयुज्य सामाचरितं विलोभनं भयं विभेदाय धियः प्रदर्शितम् । तथाभियुक्तं च शिलीमुखार्थिना यथेतरन्न्याय्यमिवावभासते
vakrabhāvo vinyāsavaicitryaṃ prabandhaikadeśabhūte prakaraṇe yādṛśo 'sti yādṛg vidyate prabandhe vā nāṭakādau so 'pyucyate kathyate / kīdṛśaḥ---sahajāhāryasaukumāryamanoharaḥ / sahajaṃsvābhāvikamāhāryaṃ vyutpattyupārjitaṃ yatsaukumāryaṃ rāmaṇīyakaṃ tena manoharo hṛdayahārī yaḥ sa tathoktaḥ / tatra prakaraṇe vakrabhāvo yathā---rāmāyaṇe mārīcamāyāmayamāṇikyamṛgānusāriṇo rāmasya karuṇākrandākarṇanakātarantaḥ- karaṇayā janakarājaputryā vtatprāṇaparitrāṇāya svajīvitaparirakṣānirapekṣayā lakṣmaṇo nirbhartsya preṣitaḥ / tadetadatyantamanaucityayuktam, yasmādanucarasaṃnidhāne pradhānasya tathāvidhavyāpārakaraṇamasaṃbhāvanīyam / tasya ca sarvātiśāyicarita yuktatvena varṇyamānasya tena kanīyasā prāṇakaritrāṇasaṃbhāvanetyedatyantamasamīcīnamiti paryālocya udāttarāghave kavinā vaidagdhyavaśena mārīcamṛgamāraṇāya prayātasya paritrāṇārthaṃ lakṣmaṇasya sītayā kātaratvenarāmaḥ preritaḥ ityupanibaddham / atra ca tadvidāhlādakāritvameva vakratvam / yathā vā kirātārjunīye kirātapuruṣoktiṣu vācyatvena svamārgaṇamārgaṇamātramevopakrāntam / vastutaḥ punararjunena saha tātparyārthaparyālocanayā vigraho vākyārthatāmupanītaḥ / tathā ca tatraivocyate--- prayujya sāmācaritaṃ vilobhanaṃ bhayaṃ vibhedāya dhiyaḥ pradarśitam / tathābhiyuktaṃ ca śilīmukhārthinā yathetarannyāyyamivāvabhāsate
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.