अत्रेन्दुपर्यायो "विषमकाण्डकुटुम्बऽ-शब्दः कविनोपनिबद्धः । यस्मान्मृगाङ्कोदयद्वेषिणा विरहविधुरहृदयेन केनचिदेतदुच्यते । यदयमप्रसिद्धो ऽप्यपरिम्लानसमन्वयतया प्रसिद्धतमतामुपनीतस्तेन प्रथमतरोल्लिखितत्वेन च चेतनचमत्कारकारितामवगाहते । एष च स्वच्छायोत्कर्षपेशलःसहजसौन्दर्यसु भगत्वेन नूतनोल्लेखविलक्षणत्वेन च कविभिः पर्यायान्तरपरिहारपूर्वकमुपवर्ण्यते । यथा कृष्णकुटिलकेशीति वक्तव्ये यमुनाकल्लोलवक्रालकेति । यथा वा "गौराङ्गीवदनोपमापरिचितऽ इत्यत्रवनितादिवाचकसहस्त्रसद्भावे ऽपि गौराङ्गीत्यभिधानमतीवरमणीयम् । अयमपरः पर्यायप्रकारः पदपूर्वार्धवक्रताभिधायी---अलंभाव्यार्थपात्रत्वगर्भं यश्चाबिधीयते । वर्ण्यमानस्य संभाव्यः संभावयितुमशक्यो योर्ऽथः कश्चित्परिस्पन्दस्तत्र पात्रत्वं भाजनत्वं गर्भो ऽभिप्रायो यत्राभिधाने तत्तथाविधं कृत्वा यश्चाभिधीयते भण्यते । यथा अलं महीपाल तव श्रमेण प्रयुक्तमप्यस्त्रमितो वृथा स्यात् । न पादपोन्मूलनशक्ति रंहः शिलोच्चये मूर्छति मारुतस्य
atrenduparyāyo "viṣamakāṇḍakuṭumba'-śabdaḥ kavinopanibaddhaḥ / yasmānmṛgāṅkodayadveṣiṇā virahavidhurahṛdayena kenacidetaducyate / yadayamaprasiddho 'pyaparimlānasamanvayatayā prasiddhatamatāmupanītastena prathamatarollikhitatvena ca cetanacamatkārakāritāmavagāhate / eṣa ca svacchāyotkarṣapeśalaḥsahajasaundaryasu bhagatvena nūtanollekhavilakṣaṇatvena ca kavibhiḥ paryāyāntaraparihārapūrvakamupavarṇyate / yathā kṛṣṇakuṭilakeśīti vaktavye yamunākallolavakrālaketi / yathā vā "gaurāṅgīvadanopamāparicita' ityatravanitādivācakasahastrasadbhāve 'pi gaurāṅgītyabhidhānamatīvaramaṇīyam / ayamaparaḥ paryāyaprakāraḥ padapūrvārdhavakratābhidhāyī---alaṃbhāvyārthapātratvagarbhaṃ yaścābidhīyate / varṇyamānasya saṃbhāvyaḥ saṃbhāvayitumaśakyo yor'thaḥ kaścitparispandastatra pātratvaṃ bhājanatvaṃ garbho 'bhiprāyo yatrābhidhāne tattathāvidhaṃ kṛtvā yaścābhidhīyate bhaṇyate / yathā alaṃ mahīpāla tava śrameṇa prayuktamapyastramito vṛthā syāt / na pādaponmūlanaśakti raṃhaḥ śiloccaye mūrchati mārutasya
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.