अत्र कान्तायाः किमपि कान्तिमत्त्वमसमविलाससंपदां पदं च रसवत्त्वमसामान्यसौष्ठवं च सौकुमार्यं प्रतिपादयितुं प्रत्येकं तत्परिस्पन्दप्राधान्यसमुचितसंभावनानुमानमाहात्म्यात् पृथक् पृथगपूर्वमेव निर्माणमुत्प्रेक्षितम् । तथा च कारणत्रितयस्याप्येतस्य सर्वेषां विशेषणानां स्वयम् इति संबध्यमानमेतदेव सुतरां समुद्दीपयति । यः किल स्वयमेव कान्तद्युतिस्तस्य सौजन्यसमुचितादरोचकित्वात् कान्तिकत्कार्यकरणकौशलमेवोपपन्नम् । यश्च स्वयमेव शृङ्गारैकरसस्तस्य रसिकत्वादे रसवद्वस्तुविधानवैदग्ध्यमौचित्यं भजते । यश्च स्वयमेव पुष्पाकरस्तस्याभिजात्यादेव तथाविधः सुकुमार एव सर्गः समुचितः । तथा चोत्तरार्धे व्यतिरेकमुखेन त्रयस्याप्येतस्य कान्तिमत्त्वादेर्विशेषणैरन्यथानुपपत्तिरुपपादिता । यस्माद् वेदाभ्यासजडत्वात् कान्तिमद्वस्तुविधानानभिज्ञत्वम्, विषयव्यावृत्तकौतुकत्वाद् रसवत्पदार्थे विहितवैमुख्यम्, पुराणत्वात् सौकुमार्यसरसभावविरचनवैरस्यं प्रजापतेः प्रतीयते । तदेवमुत्प्रेक्षालक्षणो ऽयमलङ्कारः कविना वर्णनीयस्य वस्तुनः कमप्यलौकिकोल्लेखविलक्षणमतिशयमाधातुम निबद्धः । स च स्वभावसौन्दर्यमहिम्ना स्वयमेव तत्सहायसंपदा महार्घमहनीयतामीहमानः सन्देहसंसर्गमङ्गीकरोतीति तेनोपबृंहितः । तस्माल्लोकोत्तरनिर्मातृनिर्मितत्वं नाम नूतनः को ऽप्यतिशयः पदार्थस्य वर्णयमानवृत्तेर्नायिकास्वरूपसौन्दर्यलक्षणस्यात्र निर्मितः कविना, येन तदेव तत्प्रथममुत्पादितमिव प्रतिभाति । यत्राप्युत्पाद्यं वस्तु प्रबन्धार्थवदपूर्वतया वाक्यार्थस्तत्कालमुल्लिख्यते कविभिः, तस्मिन् स्वसत्तासमन्वयेन स्वयमेव परिस्फुरतां पदार्थानां तथाविधपरस्परान्वयलक्षणसंबन्धोपनिबन्धनं नाम नवीनमतिशयमात्रमेव निर्मितिविषयतां नीयते, न पुनः स्वरूपम् । यथा कस्त्वं भो दिवि मालिको ऽहमिह किं पुष्पार्थमभ्यागतः किं तेनास्तु महान् क्रयो यदि महच्चित्रं तदाकर्ण्यताम् । संग्रामेष्वलभाभिधाननृपतौ दिव्याङ्गनाभैः स्त्रजः प्रोज्झन्तीभिरविद्यमानकुसुमं यस्मात्कृतं नन्दनम्
atra kāntāyāḥ kimapi kāntimattvamasamavilāsasaṃpadāṃ padaṃ ca rasavattvamasāmānyasauṣṭhavaṃ ca saukumāryaṃ pratipādayituṃ pratyekaṃ tatparispandaprādhānyasamucitasaṃbhāvanānumānamāhātmyāt pṛthak pṛthagapūrvameva nirmāṇamutprekṣitam / tathā ca kāraṇatritayasyāpyetasya sarveṣāṃ viśeṣaṇānāṃ svayam iti saṃbadhyamānametadeva sutarāṃ samuddīpayati / yaḥ kila svayameva kāntadyutistasya saujanyasamucitādarocakitvāt kāntikatkāryakaraṇakauśalamevopapannam / yaśca svayameva śṛṅgāraikarasastasya rasikatvāde rasavadvastuvidhānavaidagdhyamaucityaṃ bhajate / yaśca svayameva puṣpākarastasyābhijātyādeva tathāvidhaḥ sukumāra eva sargaḥ samucitaḥ / tathā cottarārdhe vyatirekamukhena trayasyāpyetasya kāntimattvāderviśeṣaṇairanyathānupapattirupapāditā / yasmād vedābhyāsajaḍatvāt kāntimadvastuvidhānānabhijñatvam, viṣayavyāvṛttakautukatvād rasavatpadārthe vihitavaimukhyam, purāṇatvāt saukumāryasarasabhāvaviracanavairasyaṃ prajāpateḥ pratīyate / tadevamutprekṣālakṣaṇo 'yamalaṅkāraḥ kavinā varṇanīyasya vastunaḥ kamapyalaukikollekhavilakṣaṇamatiśayamādhātuma nibaddhaḥ / sa ca svabhāvasaundaryamahimnā svayameva tatsahāyasaṃpadā mahārghamahanīyatāmīhamānaḥ sandehasaṃsargamaṅgīkarotīti tenopabṛṃhitaḥ / tasmāllokottaranirmātṛnirmitatvaṃ nāma nūtanaḥ ko 'pyatiśayaḥ padārthasya varṇayamānavṛtternāyikāsvarūpasaundaryalakṣaṇasyātra nirmitaḥ kavinā, yena tadeva tatprathamamutpāditamiva pratibhāti / yatrāpyutpādyaṃ vastu prabandhārthavadapūrvatayā vākyārthastatkālamullikhyate kavibhiḥ, tasmin svasattāsamanvayena svayameva parisphuratāṃ padārthānāṃ tathāvidhaparasparānvayalakṣaṇasaṃbandhopanibandhanaṃ nāma navīnamatiśayamātrameva nirmitiviṣayatāṃ nīyate, na punaḥ svarūpam / yathā kastvaṃ bho divi māliko 'hamiha kiṃ puṣpārthamabhyāgataḥ kiṃ tenāstu mahān krayo yadi mahaccitraṃ tadākarṇyatām / saṃgrāmeṣvalabhābhidhānanṛpatau divyāṅganābhaiḥ strajaḥ projjhantībhiravidyamānakusumaṃ yasmātkṛtaṃ nandanam
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.