अन्यद्वाक्यस्य वक्रत्वम्---वाक्यस्य परस्परान्वितवृत्तेः पदसमुदायस्यान्यदपूर्वं व्यतिरिक्तमेव वक्रत्वं वक्रभावः । भवतीति संबन्धः, क्रियान्तराभावात् । कुतः---मार्गस्थवक्रशब्दार्थगुणालङ्कारसंपदः । मार्गाः सुकुमारादयस्तत्रस्थाः केचिदेव वक्राः प्रसिद्धव्यवहारव्यतिरेकिणो ये शब्दार्थगुणालङ्कारास्तेषां संपत् काप्युपशोभा तस्याः पृथग्भूतं किमपि वक्रत्वान्तरमेव । कीदृशम्---तथाभिहितजीवितम् । तथा तेन प्रकारेण केनाप्यव्यपदेश्येन याबिहितिः काप्यपूर्वैवाभिधा सैव जीवितं सर्वस्वं यस्य तत्तथोक्तम् । किस्वरूपमित्याह---कर्तुः किमपि कौशलम् । कर्तुर्विधातुः किमप्यलौकिकं यत्कौशलं नैपुणं तदेव वाक्यस्य वक्रत्वमित्यर्थः । कथञ्चिद् चित्रस्येव, आलेख्यस्य यथा, मनोहारि हृदयरञ्जकं प्रकृतोपकरणव्यतिरेकि कर्तुरेव कौशलं किमपि पृथग्भूतं व्यतिरिक्तम् । कुत इत्याह---मनोज्ञफलकोल्लेखवर्णच्छायाश्रियः । मनोज्ञाः काश्चिदेव हृदयहारिण्यो याः फलकोल्लेखवर्णच्छायास्तासां श्रीरुपसोभा तस्याः । पृथग्रूपं किमपि तत्त्वान्तरमेवेत्यर्थः । फलकमालेख्याधारभूता भित्तिः, उल्लेखश्चित्रसूत्रप्रमाणोपपन्नं रेखाविन्यसनमात्रम्, वर्णा रञ्जकद्रव्यविशेषाः, छाया कान्तिः । तदिदमत्र तात्पर्यम्---यथा चित्रस्य किमपि फलकाद्युपकरणकलापव्यतिरेकि सकलप्रकृतपदार्थजीवितायमानं चित्रकरकौशलं पृथकत्वेन मुख्यतयोद्भासते, तथैव वाक्यस्य मार्गादिप्रकृतपदार्थसार्थव्यतिरेकि कविकौशललक्षणं किमपि सहृदयहृदयसंवेद्यं सकलप्रस्तुतपदार्थस्फुरितभूतं वक्रत्वमुज्जृम्बते । तथा च, भावस्वभावसौकुमार्यवर्णने शृङ्गारादिरसस्वरूपसमुन्मीलने वा विविधविभूषणविन्यासविच्छित्तिविरचने च यः परः परिपोषातिशयस्तद्विदाह्लादकारितायाः कारणम् । पदवाक्यैकदेशवृत्तिर्वा यः कश्चिद्वक्रताप्रकारस्तस्य कविकौशलमेव निबन्धनतया व्यवतिष्ठते । यस्मादाकल्पानामेव तावन्मात्रस्वरूपनियतनिष्ठतया व्यवस्थितानां रसस्वभावालङ्करणवक्रताप्रकाराणां नवनवोल्लेखविलक्षणं चेतनचमत्कारकारि किमपि स्वरूपान्तरमेतस्मादेव समुज्जृम्भते । येनेदमभिधीयते--- आसंसारं कैपुङ्गवेहिं पडिदिअहगहिअसारो वि । अज्जवि अभिन्नमुद्दो व्व जऐ वाआं परिप्फन्दो
anyadvākyasya vakratvam---vākyasya parasparānvitavṛtteḥ padasamudāyasyānyadapūrvaṃ vyatiriktameva vakratvaṃ vakrabhāvaḥ / bhavatīti saṃbandhaḥ, kriyāntarābhāvāt / kutaḥ---mārgasthavakraśabdārthaguṇālaṅkārasaṃpadaḥ / mārgāḥ sukumārādayastatrasthāḥ kecideva vakrāḥ prasiddhavyavahāravyatirekiṇo ye śabdārthaguṇālaṅkārāsteṣāṃ saṃpat kāpyupaśobhā tasyāḥ pṛthagbhūtaṃ kimapi vakratvāntarameva / kīdṛśam---tathābhihitajīvitam / tathā tena prakāreṇa kenāpyavyapadeśyena yābihitiḥ kāpyapūrvaivābhidhā saiva jīvitaṃ sarvasvaṃ yasya tattathoktam / kisvarūpamityāha---kartuḥ kimapi kauśalam / karturvidhātuḥ kimapyalaukikaṃ yatkauśalaṃ naipuṇaṃ tadeva vākyasya vakratvamityarthaḥ / kathañcid citrasyeva, ālekhyasya yathā, manohāri hṛdayarañjakaṃ prakṛtopakaraṇavyatireki kartureva kauśalaṃ kimapi pṛthagbhūtaṃ vyatiriktam / kuta ityāha---manojñaphalakollekhavarṇacchāyāśriyaḥ / manojñāḥ kāścideva hṛdayahāriṇyo yāḥ phalakollekhavarṇacchāyāstāsāṃ śrīrupasobhā tasyāḥ / pṛthagrūpaṃ kimapi tattvāntaramevetyarthaḥ / phalakamālekhyādhārabhūtā bhittiḥ, ullekhaścitrasūtrapramāṇopapannaṃ rekhāvinyasanamātram, varṇā rañjakadravyaviśeṣāḥ, chāyā kāntiḥ / tadidamatra tātparyam---yathā citrasya kimapi phalakādyupakaraṇakalāpavyatireki sakalaprakṛtapadārthajīvitāyamānaṃ citrakarakauśalaṃ pṛthakatvena mukhyatayodbhāsate, tathaiva vākyasya mārgādiprakṛtapadārthasārthavyatireki kavikauśalalakṣaṇaṃ kimapi sahṛdayahṛdayasaṃvedyaṃ sakalaprastutapadārthasphuritabhūtaṃ vakratvamujjṛmbate / tathā ca, bhāvasvabhāvasaukumāryavarṇane śṛṅgārādirasasvarūpasamunmīlane vā vividhavibhūṣaṇavinyāsavicchittiviracane ca yaḥ paraḥ paripoṣātiśayastadvidāhlādakāritāyāḥ kāraṇam / padavākyaikadeśavṛttirvā yaḥ kaścidvakratāprakārastasya kavikauśalameva nibandhanatayā vyavatiṣṭhate / yasmādākalpānāmeva tāvanmātrasvarūpaniyataniṣṭhatayā vyavasthitānāṃ rasasvabhāvālaṅkaraṇavakratāprakārāṇāṃ navanavollekhavilakṣaṇaṃ cetanacamatkārakāri kimapi svarūpāntarametasmādeva samujjṛmbhate / yenedamabhidhīyate--- āsaṃsāraṃ kaipuṅgavehiṃ paḍidiahagahiasāro vi / ajjavi abhinnamuddo vva jaai vāāṃ paripphando
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.