इति पाठे न किञ्चिदत्रातिरिच्यते । अथ (वस्तुस्वभावरसादि-) प्रतिपादकवाक्योपारूढपदार्थसार्थस्वरूपमलङ्कार्यं रसस्वरूपानुप्रवेशेन विगलितस्वपरिस्पन्दानां द्रव्याणाम् इव कथमलङ्करणं भवतीत्येतदपि चिन्त्यमेव । किञ्च तथाभ्युपगमे ऽपि प्रधानगुणभावविपर्यासः पर्यवस्यतीति न किञ्चिदेतत् । अत्रैव (दूषणान्तरमु) पक्रमते---शब्दार्थासङ्गतेरपि । शब्दार्थासङ्गतेरपि । शब्दार्थयोरभिधानाभिधेययोरसमन्वयाच्च रसवदलङ्कारोपपत्तिर्नास्ति । अत्र च रसो विद्यते (तिष्ठ) ति यस्येति मतुप्प्रत्यये विहिते तस्यालङ्कार इति षष्ठिसमासः क्रियते, रसवांश्चासावलङ्कारश्चेति विशेषणसमासो वा । तत्र पूर्वस्मिन् पक्षे---रसव्यतिरिक्तं किमन्यत् पदार्थान्तरं विद्यते यस्यासावलङ्कारः । काव्यमेवेति चेत्, तत्रापि तद्व्यतिरिक्तः को ऽसौ पदार्थो यत्र रसवदलङ्कारव्यपदेशः सावकाशतां प्रतिपद्यते ? विशेषातिरिक्तः पदार्थो न कश्चित् परिदृश्यते यस्तद्वानलङ्कार इति व्यवस्थितिमासादयति । तदेवमुक्तलक्षणे मार्गे रसवदलङ्कारस्य शब्दार्थसङ्गतिर्न काचिदस्ति । यदि वा निदर्शनान्तरविषयतया समासद्वितये ऽपि शब्दार्थसङ्गतियोजना विधीयते, यथा तन्वी मेघजलार्द्रपल्लवतया धौताधरेवाश्रुभिः शून्येवाभरणैः स्वकालविरहाद् विश्रान्तपुष्पोद्गमा । चिन्तामौनमिवास्थिता मधुकृतां शब्दैर्विना लक्ष्यते चण्डी मामवधूय पादपतितं जातानुतापेव सा
iti pāṭhe na kiñcidatrātiricyate / atha (vastusvabhāvarasādi-) pratipādakavākyopārūḍhapadārthasārthasvarūpamalaṅkāryaṃ rasasvarūpānupraveśena vigalitasvaparispandānāṃ dravyāṇām iva kathamalaṅkaraṇaṃ bhavatītyetadapi cintyameva / kiñca tathābhyupagame 'pi pradhānaguṇabhāvaviparyāsaḥ paryavasyatīti na kiñcidetat / atraiva (dūṣaṇāntaramu) pakramate---śabdārthāsaṅgaterapi / śabdārthāsaṅgaterapi / śabdārthayorabhidhānābhidheyayorasamanvayācca rasavadalaṅkāropapattirnāsti / atra ca raso vidyate (tiṣṭha) ti yasyeti matuppratyaye vihite tasyālaṅkāra iti ṣaṣṭhisamāsaḥ kriyate, rasavāṃścāsāvalaṅkāraśceti viśeṣaṇasamāso vā / tatra pūrvasmin pakṣe---rasavyatiriktaṃ kimanyat padārthāntaraṃ vidyate yasyāsāvalaṅkāraḥ / kāvyameveti cet, tatrāpi tadvyatiriktaḥ ko 'sau padārtho yatra rasavadalaṅkāravyapadeśaḥ sāvakāśatāṃ pratipadyate ? viśeṣātiriktaḥ padārtho na kaścit paridṛśyate yastadvānalaṅkāra iti vyavasthitimāsādayati / tadevamuktalakṣaṇe mārge rasavadalaṅkārasya śabdārthasaṅgatirna kācidasti / yadi vā nidarśanāntaraviṣayatayā samāsadvitaye 'pi śabdārthasaṅgatiyojanā vidhīyate, yathā tanvī meghajalārdrapallavatayā dhautādharevāśrubhiḥ śūnyevābharaṇaiḥ svakālavirahād viśrāntapuṣpodgamā / cintāmaunamivāsthitā madhukṛtāṃ śabdairvinā lakṣyate caṇḍī māmavadhūya pādapatitaṃ jātānutāpeva sā
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.