इति । तत्र वाक्यार्थपरमार्थविद्भिरेवं पर्यालोच्यताम्, यन्महानुभावानां व्यवहारस्य लक्षणमात्रवृत्तेरन्वयः प्रस्तुते वाक्यार्थे कश्चिचत् विद्यते न वेति । तत्र पूर्वस्मिन् पक्षे तत्र तदलीनत्वात् पृथगभिधेयस्यापि पदार्थान्तरवत् तदवयवत्वेनैव व्यपदेशोन्याय्यः,पाण्यादेरिव शरीरे, न पुनरेवालङ्कारभावो ऽपि इति । द्वितीयस्मिन् पक्षे तदन्वयाभावादेव वाक्यान्तरवर्तिपदार्थवत् तत्र तस्य सत्तैव न संभवति इति न पुनरलङ्कारचर्चा । ननु च रूपकादेरलङ्कारस्यापि तत्रान्वयो विद्यते, ततस्तस्यापि तदन्वितत्वात् अलङ्कारता निवर्तते । सत्यमेतत्, किं तु तदन्वितस्य द्वैविध्यं विद्यते, अपकर्षान्तरवत् प्रस्तुततात्पर्याङ्गभावेन, विभूषणान्तरवत् तदुपशोभाकारित्वमात्रेणैव च । तत्र पूर्वस्मिन् पक्षे युक्तरुक्तैव । तद्विच्छत्तिविधायित्वमात्रे महापुरुषचरितस्य दूषणानीति न दुष्परिहारण्येव । तद्विरुद्धवृत्तेर्वर्णनीयान्तरस्यालङ्कारत्वप्रसङ्गः । अलङ्कारान्तरसंनिधाने तदपेक्षानिबन्धनसंसृष्टिसंकरव्यपदेशयोग्यता, विषयान्तरे ऽप्यलङ्कारान्तरवत् प्रवर्तनं चेति । यदपि समञ्जसोदाहरणबन्धनव्यसनितया पूर्वसूरिभिरत्रादरप्रथनपूर्वकं प्रतिष्ठितम्, तदपि प्रस्तुततात्पर्यपरायत्तवृत्तित्वादेव (सहृदयभाव) नां प्रति मनागपि न पात्रतां प्रतिपद्यते । यथा नेथा कुन्थपृथक् तर्जरत्ता॥। ॥।मस्थापत्तेः विच्छित्ति॥।(?)
iti / tatra vākyārthaparamārthavidbhirevaṃ paryālocyatām, yanmahānubhāvānāṃ vyavahārasya lakṣaṇamātravṛtteranvayaḥ prastute vākyārthe kaścicat vidyate na veti / tatra pūrvasmin pakṣe tatra tadalīnatvāt pṛthagabhidheyasyāpi padārthāntaravat tadavayavatvenaiva vyapadeśonyāyyaḥ,pāṇyāderiva śarīre, na punarevālaṅkārabhāvo 'pi iti / dvitīyasmin pakṣe tadanvayābhāvādeva vākyāntaravartipadārthavat tatra tasya sattaiva na saṃbhavati iti na punaralaṅkāracarcā / nanu ca rūpakāderalaṅkārasyāpi tatrānvayo vidyate, tatastasyāpi tadanvitatvāt alaṅkāratā nivartate / satyametat, kiṃ tu tadanvitasya dvaividhyaṃ vidyate, apakarṣāntaravat prastutatātparyāṅgabhāvena, vibhūṣaṇāntaravat tadupaśobhākāritvamātreṇaiva ca / tatra pūrvasmin pakṣe yuktaruktaiva / tadvicchattividhāyitvamātre mahāpuruṣacaritasya dūṣaṇānīti na duṣparihāraṇyeva / tadviruddhavṛttervarṇanīyāntarasyālaṅkāratvaprasaṅgaḥ / alaṅkārāntarasaṃnidhāne tadapekṣānibandhanasaṃsṛṣṭisaṃkaravyapadeśayogyatā, viṣayāntare 'pyalaṅkārāntaravat pravartanaṃ ceti / yadapi samañjasodāharaṇabandhanavyasanitayā pūrvasūribhiratrādaraprathanapūrvakaṃ pratiṣṭhitam, tadapi prastutatātparyaparāyattavṛttitvādeva (sahṛdayabhāva) nāṃ prati manāgapi na pātratāṃ pratipadyate / yathā nethā kunthapṛthak tarjarattā... ...masthāpatteḥ vicchitti...(?)
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.