कविकेसरी वचनानां मौक्तिकरत्नानामादिवैकटिकः । स्थानास्थानं जानाति कुसुमानां च जीर्णमालाकारः ॥ इति छाया । चिरन्तनैरेतदेवोदाहृतं, तच्चायुक्तमिति पूर्वपक्षतां प्रापितमिदानीं किमेतस्याप्यतिरिक्तत्वमायाति, येन सिद्धान्तसिद्धमनुपादेयतामधितिष्ठति ? युक्तमुक्तम् । किं तु तैर्वाक्यैकदेशवृत्ति क्रियापदं कारकाणि बहूनि स्वसंबन्धितया प्रकाशयदेकं दीपकमित्यभिहितम्, (वयं)पुनस्तान्येव कारकाणि वर्णनीयानां वस्तूनां कमप्यतिशयं प्रकाशयन्ति बहूनि दीपकानीति ब्रूमः । तथा च "स्थानास्थानं जानाति" इत्यस्यायमभिप्रायः । प्रस्तुतवस्तुशोभातिशयावहं कमप्यवकाशविशेषं वेत्तीति । किमुक्तं भवति ? कविकेसरी पदानामुपनिबन्धविदग्धतया कमपि छायातिशयमुत्पादयति, मौक्तिकरत्नानां चादिवैकटिकः, कुसुमानां च जीर्णमालाकार इति । यद्यपि पदानां केसरिप्रभृतीनां च सजातीयापेक्षया परस्परप्रतीयमानवृत्तिसाम्यं समुद्भासते, तथापि प्राधान्याद्दीपकं तात्पर्यपर्यवसितम् । वाक्यार्थेन साम्यं पुनः नात्र परिभासते । यथा वा चन्द्रमऊएहिंणिसा णलिनी कमलेहिं कुसुमगुच्छेहिं लआ । हंसेहिं सारअसोहा कव्वकहा सज्जनेहिं करै गरुरि
kavikesarī vacanānāṃ mauktikaratnānāmādivaikaṭikaḥ / sthānāsthānaṃ jānāti kusumānāṃ ca jīrṇamālākāraḥ // iti chāyā / cirantanairetadevodāhṛtaṃ, taccāyuktamiti pūrvapakṣatāṃ prāpitamidānīṃ kimetasyāpyatiriktatvamāyāti, yena siddhāntasiddhamanupādeyatāmadhitiṣṭhati ? yuktamuktam / kiṃ tu tairvākyaikadeśavṛtti kriyāpadaṃ kārakāṇi bahūni svasaṃbandhitayā prakāśayadekaṃ dīpakamityabhihitam, (vayaṃ)punastānyeva kārakāṇi varṇanīyānāṃ vastūnāṃ kamapyatiśayaṃ prakāśayanti bahūni dīpakānīti brūmaḥ / tathā ca "sthānāsthānaṃ jānāti" ityasyāyamabhiprāyaḥ / prastutavastuśobhātiśayāvahaṃ kamapyavakāśaviśeṣaṃ vettīti / kimuktaṃ bhavati ? kavikesarī padānāmupanibandhavidagdhatayā kamapi chāyātiśayamutpādayati, mauktikaratnānāṃ cādivaikaṭikaḥ, kusumānāṃ ca jīrṇamālākāra iti / yadyapi padānāṃ kesariprabhṛtīnāṃ ca sajātīyāpekṣayā parasparapratīyamānavṛttisāmyaṃ samudbhāsate, tathāpi prādhānyāddīpakaṃ tātparyaparyavasitam / vākyārthena sāmyaṃ punaḥ nātra paribhāsate / yathā vā candramaūehiṃṇisā ṇalinī kamalehiṃ kusumagucchehiṃ laā / haṃsehiṃ sāraasohā kavvakahā sajjanehiṃ karai garuri
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.