इति । अत्र विद्युद्वलयस्य कक्ष्यात्वेन, बलाकानां तन्मालात्वेन रूपणं विद्यते; पयोमुचां पुनर्दन्तिभावेन नास्तीत्येक (देश) विवर्तिरूपकमलङ्कारः । तदत्यर्थं युक्तियुक्तम् । यस्मादलङ्कारणस्यालङ्कार्यशोभातिशयोत्पादनमेव प्रयोजनं नान्यत्किञ्चिदिति । तदुक्तरूपकप्रिकारापेक्षया किञ्चिद्विलक्षणमेतेन यदि संपाद्यते तदेतस्य रूपकप्रकारान्तरत्वोपपत्तिः स्यात् । तदेतदास्तां तावत् ;प्रत्युत कक्ष्यादिरूपणोचितमुख्यवस्तुविषये विघटमानत्वादलङ्कारदोषत्वं दुर्निवारतामवम्बते । तस्मादन्यथैवैतदस्माभिः समाधीयते । रूपकालङ्कारस्य परमार्थस्तावदयं, यत्प्रसिद्धसौन्दर्यातिशयपदार्थसौकुमार्यनिबन्धनं वर्णनीयस्य वस्तुनः साम्यसमुल्लिखितं स्वरूपसमर्पणग्रहणसामर्थ्यमविसंवादि । तेन मुखमिन्दुरित्यत्र मुखमेवेन्दुःसंपद्यते तेन रूपेण विवर्तते । तदेवमयमलङ्कारः (पदपूर्वार्धवक्रतानिबन्धनः प) दार्थमात्रवृत्ति) "अलङ्कारोपसंस्कार-"इत्यादिना पर्यायवक्रभावान्तर्भावात् वाक्यवक्रभावविचारावसरे वक्तव्यतामेव कदाचिन्नाधिगच्छेदिति । द्वैविध्यमस्योपपादयति---(समस्तवस्तुविषयं एकदेशविवर्ति चेति) सर्वे वाक्योपयोगिनः पदार्थाः (प्रत्येकं) विभूष्यतया विषया यस्येति प्रत्येकं यथायोगमेतस्मिन्नुपनिबध्यमाने समस्ते ऽपि वर्तन्तेरूपान्तरेणावतिष्ठन्ति । यथा मृदुतनुलतावसन्तः सुन्दरवदनेन्दुबिम्बसितपक्षः । मन्मथमातङ्गमदो जयत्यहो तरुणतारम्भः
iti / atra vidyudvalayasya kakṣyātvena, balākānāṃ tanmālātvena rūpaṇaṃ vidyate; payomucāṃ punardantibhāvena nāstītyeka (deśa) vivartirūpakamalaṅkāraḥ / tadatyarthaṃ yuktiyuktam / yasmādalaṅkāraṇasyālaṅkāryaśobhātiśayotpādanameva prayojanaṃ nānyatkiñciditi / taduktarūpakaprikārāpekṣayā kiñcidvilakṣaṇametena yadi saṃpādyate tadetasya rūpakaprakārāntaratvopapattiḥ syāt / tadetadāstāṃ tāvat ;pratyuta kakṣyādirūpaṇocitamukhyavastuviṣaye vighaṭamānatvādalaṅkāradoṣatvaṃ durnivāratāmavambate / tasmādanyathaivaitadasmābhiḥ samādhīyate / rūpakālaṅkārasya paramārthastāvadayaṃ, yatprasiddhasaundaryātiśayapadārthasaukumāryanibandhanaṃ varṇanīyasya vastunaḥ sāmyasamullikhitaṃ svarūpasamarpaṇagrahaṇasāmarthyamavisaṃvādi / tena mukhamindurityatra mukhamevenduḥsaṃpadyate tena rūpeṇa vivartate / tadevamayamalaṅkāraḥ (padapūrvārdhavakratānibandhanaḥ pa) dārthamātravṛtti) "alaṅkāropasaṃskāra-"ityādinā paryāyavakrabhāvāntarbhāvāt vākyavakrabhāvavicārāvasare vaktavyatāmeva kadācinnādhigacchediti / dvaividhyamasyopapādayati---(samastavastuviṣayaṃ ekadeśavivarti ceti) sarve vākyopayoginaḥ padārthāḥ (pratyekaṃ) vibhūṣyatayā viṣayā yasyeti pratyekaṃ yathāyogametasminnupanibadhyamāne samaste 'pi vartanterūpāntareṇāvatiṣṭhanti / yathā mṛdutanulatāvasantaḥ sundaravadanendubimbasitapakṣaḥ / manmathamātaṅgamado jayatyaho taruṇatārambhaḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.