Yajnavalkya-Smrti (plain text) 1

अन्नम् आदाय तृप्ताः स्थ शेषं चैवानुमान्य च । तद् अन्नं विकिरेद् भूमौ दद्याच् चापः सकृत् सकृत्

annam ādāya tṛptāḥ stha śeṣaṃ caivānumānya ca / tad annaṃ vikired bhūmau dadyāc cāpaḥ sakṛt sakṛt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वम् अन्नम् उपादाय सतिलं दक्षिणामुखः । उच्छिष्टसंनिधौ पिण्डान् दद्याद् वै पितृयज्ञवत्

sarvam annam upādāya satilaṃ dakṣiṇāmukhaḥ / ucchiṣṭasaṃnidhau piṇḍān dadyād vai pitṛyajñavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मातामहानाम् अप्य् एवं दद्याद् आचमनं ततः । स्वस्तिवाच्यं ततः कुर्याद् अक्षय्योदकम् एव च

mātāmahānām apy evaṃ dadyād ācamanaṃ tataḥ / svastivācyaṃ tataḥ kuryād akṣayyodakam eva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दत्त्वा तु दक्षिणां शक्त्या स्वधाकारम् उदाहरेत् । वाच्यताम् इत्य् अनुज्ञातः प्रकृतेभ्यः स्वधोच्यताम्

dattvā tu dakṣiṇāṃ śaktyā svadhākāram udāharet / vācyatām ity anujñātaḥ prakṛtebhyaḥ svadhocyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रूयुर् अस्तु स्वधेत्य् उक्ते भूमौ सिञ्चेत् ततो जलम् । विश्वे देवाश् च प्रीयन्तां विप्रैश् चोक्त इदं जपेत्

brūyur astu svadhety ukte bhūmau siñcet tato jalam / viśve devāś ca prīyantāṃ vipraiś cokta idaṃ japet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दातारो नो ऽभिवर्धन्तां वेदाः संततिर् एव च । श्रद्धा च नो मा व्यगमद् बहु देयं च नो ऽस्त्व् इति

dātāro no 'bhivardhantāṃ vedāḥ saṃtatir eva ca / śraddhā ca no mā vyagamad bahu deyaṃ ca no 'stv iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्त्वोक्त्वा प्रिया वाचः प्रणिपत्य विसर्जयेत् । वाजे वाज इति प्रीतः पितृपूर्वं विसर्जनम्

ity uktvoktvā priyā vācaḥ praṇipatya visarjayet / vāje vāja iti prītaḥ pitṛpūrvaṃ visarjanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्मिंस् तु संस्रवाः पूर्वम् अर्घ्यपात्रे निवेशिताः । पितृपात्रं तदुत्तानं कृत्वा विप्रान् विसर्जयेत्

yasmiṃs tu saṃsravāḥ pūrvam arghyapātre niveśitāḥ / pitṛpātraṃ taduttānaṃ kṛtvā viprān visarjayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रदक्षिणम् अनुव्रज्य भुञ्जीत पितृसेवितम् । ब्रह्मचारी भवेत् तां तु रजनीं ब्राह्मणैः सह

pradakṣiṇam anuvrajya bhuñjīta pitṛsevitam / brahmacārī bhavet tāṃ tu rajanīṃ brāhmaṇaiḥ saha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं प्रदक्षिणावृत्को वृद्धौ नान्दीमुखान् पितॄन् । यजेत दधि कर्कन्धु- मिश्रान् पिण्डान् यवैः क्रियाः

evaṃ pradakṣiṇāvṛtko vṛddhau nāndīmukhān pitṝn / yajeta dadhi karkandhu- miśrān piṇḍān yavaiḥ kriyāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकोद्दिष्टं देवहीनम् एकार्घ्यैकपवित्रकम् । आवाहनाग्नौकरण- रहितं ह्य् अपसव्यवत्

ekoddiṣṭaṃ devahīnam ekārghyaikapavitrakam / āvāhanāgnaukaraṇa- rahitaṃ hy apasavyavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपतिष्ठताम् अक्षय्य- स्थाने विप्रविसर्जने । अभिरम्यताम् इति वदेद् ब्रूयुस् ते ऽभिरताः स्म ह

upatiṣṭhatām akṣayya- sthāne vipravisarjane / abhiramyatām iti vaded brūyus te 'bhiratāḥ sma ha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गन्धोदकतिलैर् युक्तं कुर्यात् पात्रचतुष्टयम् । अर्घ्यार्थं पितृपात्रेषु प्रेतपात्रं प्रसेचयेत्

gandhodakatilair yuktaṃ kuryāt pātracatuṣṭayam / arghyārthaṃ pitṛpātreṣu pretapātraṃ prasecayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ये समाना इति द्वाभ्यां शेषं पूर्ववद् आचरेत् । एतत् सपिण्डीकरणम् एकोद्दिष्टं स्त्रिया अपि

ye samānā iti dvābhyāṃ śeṣaṃ pūrvavad ācaret / etat sapiṇḍīkaraṇam ekoddiṣṭaṃ striyā api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्वाक्सपिण्डीकरणं यस्य संवत्सराद् भवेत् । तस्याप्य् अन्नं सोदकुम्भं दद्यात् संवत्सरं द्विजे

arvāksapiṇḍīkaraṇaṃ yasya saṃvatsarād bhavet / tasyāpy annaṃ sodakumbhaṃ dadyāt saṃvatsaraṃ dvije

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृते ऽहनि प्रकर्तव्यं प्रतिमासं तु वत्सरम् । प्रतिसंवत्सरं चैवम् आद्यम् एकादशे ऽहनि

mṛte 'hani prakartavyaṃ pratimāsaṃ tu vatsaram / pratisaṃvatsaraṃ caivam ādyam ekādaśe 'hani

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पिण्डांस् तु गोऽजविप्रेभ्यो दद्याद् अग्नौ जले ऽपि वा । प्रक्षिपेत् सत्सु विप्रेषु द्विजोच्छिष्टं न मार्जयेत्

piṇḍāṃs tu go'javiprebhyo dadyād agnau jale 'pi vā / prakṣipet satsu vipreṣu dvijocchiṣṭaṃ na mārjayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हविष्यान्नेन वै मासं पायसेन तु वत्सरम् । मात्स्यहारिणकौरभ- शाकुनच्छागपार्षतैः

haviṣyānnena vai māsaṃ pāyasena tu vatsaram / mātsyahāriṇakaurabha- śākunacchāgapārṣataiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऐणरौरववाराह- शाशैर् मांसैर् यथाक्रमम् । मासवृद्ध्याभितृप्यन्ति दत्तैर् इह पितामहाः

aiṇarauravavārāha- śāśair māṃsair yathākramam / māsavṛddhyābhitṛpyanti dattair iha pitāmahāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

खड्दामिषं महाशल्कं मधु मुन्यन्नम् एव वा । लौहामिषं महाशाकं मांसं वार्ध्रीणसस्य च

khaḍdāmiṣaṃ mahāśalkaṃ madhu munyannam eva vā / lauhāmiṣaṃ mahāśākaṃ māṃsaṃ vārdhrīṇasasya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद् ददाति गयास्थश् च सर्वम् आनन्त्यम् अश्नुते । तथा वर्षात्रयोदश्यां मघासु च विशेषतः

yad dadāti gayāsthaś ca sarvam ānantyam aśnute / tathā varṣātrayodaśyāṃ maghāsu ca viśeṣataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कन्यां कन्यावेदिनश् च पशून् वै सत्सुतान् अपि । द्यूतं कृषिं वाणिज्यां च द्विशफैकशफांस् तथा

kanyāṃ kanyāvedinaś ca paśūn vai satsutān api / dyūtaṃ kṛṣiṃ vāṇijyāṃ ca dviśaphaikaśaphāṃs tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मवर्चस्विनः पुत्रान् स्वर्णरूप्ये सकुप्यके । ज्ञातिश्रैष्ठ्यं सर्वकामान् आप्नोति श्राद्धदः सदा

brahmavarcasvinaḥ putrān svarṇarūpye sakupyake / jñātiśraiṣṭhyaṃ sarvakāmān āpnoti śrāddhadaḥ sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतिपत्प्रभृतिष्व् एकां वर्जयित्वा चतुर्दशीम् । शस्त्रेण तु हता ये वै तेभ्यस् तत्र प्रदीयते

pratipatprabhṛtiṣv ekāṃ varjayitvā caturdaśīm / śastreṇa tu hatā ye vai tebhyas tatra pradīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वर्गं ह्य् अपत्यम् ओजश् च शौर्यं क्षेत्रं बलं तथा । पुत्रं श्रैष्ठ्यं च सौभाग्यं समृद्धिं मुख्यतां शुभम्

svargaṃ hy apatyam ojaś ca śauryaṃ kṣetraṃ balaṃ tathā / putraṃ śraiṣṭhyaṃ ca saubhāgyaṃ samṛddhiṃ mukhyatāṃ śubham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रवृत्तचक्रतां चैव वाणिज्यप्रभृतीन् अपि । अरोगित्वं यशो वीत- शोकतां परमां गतिम्

pravṛttacakratāṃ caiva vāṇijyaprabhṛtīn api / arogitvaṃ yaśo vīta- śokatāṃ paramāṃ gatim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धनं वेदान् भिषक्सिद्धिं कुप्यं गा अप्य् अजाविकम् । अश्वान् आयुश् च विधिवद् यः श्राद्धं संप्रयच्छति

dhanaṃ vedān bhiṣaksiddhiṃ kupyaṃ gā apy ajāvikam / aśvān āyuś ca vidhivad yaḥ śrāddhaṃ saṃprayacchati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृत्तिकादिभरण्यन्तं स कामान् आप्नुयाद् इमान् । आस्तिकः श्रद्दधानश् च व्यपेतमदमत्सरः

kṛttikādibharaṇyantaṃ sa kāmān āpnuyād imān / āstikaḥ śraddadhānaś ca vyapetamadamatsaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वसुरुद्रादितिसुताः पितरः श्राद्धदेवताः । प्रीणयन्ति मनुष्याणां पितॄन् श्राद्धेन तर्पिताः

vasurudrāditisutāḥ pitaraḥ śrāddhadevatāḥ / prīṇayanti manuṣyāṇāṃ pitṝn śrāddhena tarpitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आयुः प्रजां धनं विद्यां स्वर्गं मोक्षं सुखानि च । प्रयच्छन्ति तथा राज्यं प्रीता नॄणां पितामहाः

āyuḥ prajāṃ dhanaṃ vidyāṃ svargaṃ mokṣaṃ sukhāni ca / prayacchanti tathā rājyaṃ prītā nṝṇāṃ pitāmahāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विनायकः कर्मविघ्न- सिद्ध्यर्थं विनियोजितः । गणानाम् आधिपत्ये च रुद्रेण ब्रह्मणा तथा

vināyakaḥ karmavighna- siddhyarthaṃ viniyojitaḥ / gaṇānām ādhipatye ca rudreṇa brahmaṇā tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेनोपसृष्टो यस् तस्य लक्षणानि निबोधत । स्वप्ने ऽवगाहते ऽत्यर्थं जलं मुण्डांश् च पश्यति

tenopasṛṣṭo yas tasya lakṣaṇāni nibodhata / svapne 'vagāhate 'tyarthaṃ jalaṃ muṇḍāṃś ca paśyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

काषायवाससश् चैव क्रव्यादांश् चाधिरोहति । अन्त्यजैर् गर्दभैर् उष्ट्रैः सहैकत्रावतिष्ठते

kāṣāyavāsasaś caiva kravyādāṃś cādhirohati / antyajair gardabhair uṣṭraiḥ sahaikatrāvatiṣṭhate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्रजन्न् अपि तथात्मानं मन्यते ऽनुगतं परैः । विमना विफलारम्भः संसीदत्य् अनिमित्ततः

vrajann api tathātmānaṃ manyate 'nugataṃ paraiḥ / vimanā viphalārambhaḥ saṃsīdaty animittataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेनोपसृष्टो लभते न राज्यं राजनन्दनः । कुमारी च न भर्तारम् अपत्यं गर्भम् अङ्गना

tenopasṛṣṭo labhate na rājyaṃ rājanandanaḥ / kumārī ca na bhartāram apatyaṃ garbham aṅganā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आचार्यत्वं श्रोत्रियश् च न शिष्यो ऽध्ययनं तथा । वणिग्लाभं न चाप्नोति कृषिं चापि कृषीवलः

ācāryatvaṃ śrotriyaś ca na śiṣyo 'dhyayanaṃ tathā / vaṇiglābhaṃ na cāpnoti kṛṣiṃ cāpi kṛṣīvalaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्नपनं तस्य कर्तव्यं पुण्ये ऽह्नि विधिपूर्वकम् । गौरसर्षपकल्केन साज्येनोत्सादितस्य च

snapanaṃ tasya kartavyaṃ puṇye 'hni vidhipūrvakam / gaurasarṣapakalkena sājyenotsāditasya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वाउषधैः सर्वगन्धैर् विलिप्तशिरसस् तथा । भद्रासनोपविष्टस्य स्वस्तिवाच्या द्विजाः शुभाः

sarvāuṣadhaiḥ sarvagandhair viliptaśirasas tathā / bhadrāsanopaviṣṭasya svastivācyā dvijāḥ śubhāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अश्वस्थानाद् गजस्थानाद् वल्मीकात् संगमाद् ह्रदात् । मृत्तिकां रोचनां गन्धान् गुग्गुलुं चाप्सु निक्षिपेत्

aśvasthānād gajasthānād valmīkāt saṃgamād hradāt / mṛttikāṃ rocanāṃ gandhān gugguluṃ cāpsu nikṣipet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

या आहृता ह्य् एकवर्णैश् चतुर्भिः कलशैर् ह्रदात् । चर्मण्य् आनडुहे रक्ते स्थाप्यं भद्रासनं ततः

yā āhṛtā hy ekavarṇaiś caturbhiḥ kalaśair hradāt / carmaṇy ānaḍuhe rakte sthāpyaṃ bhadrāsanaṃ tataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सहस्राक्षं शतधारम् ऋषिभिः पावनं कृतम् । तेन त्वाम् अभिषिञ्चामि पावमान्यः पुनन्तु ते

sahasrākṣaṃ śatadhāram ṛṣibhiḥ pāvanaṃ kṛtam / tena tvām abhiṣiñcāmi pāvamānyaḥ punantu te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भगं ते वरुणो राजा भगं सूर्यो बृहस्पतिः । भगम् इन्द्रश् च वायुश् च भगं सप्तर्षयो ददुः

bhagaṃ te varuṇo rājā bhagaṃ sūryo bṛhaspatiḥ / bhagam indraś ca vāyuś ca bhagaṃ saptarṣayo daduḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत् ते केशेषु दौर्भाग्यं सीमन्ते यच् च मूर्धनि । ललाटे कर्णयोर् अक्ष्णोर् आपस् तद् घ्नन्तु सर्वदा

yat te keśeṣu daurbhāgyaṃ sīmante yac ca mūrdhani / lalāṭe karṇayor akṣṇor āpas tad ghnantu sarvadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्नातस्य सार्षपं तैलं स्रुवेणौदुम्बरेण तु । जुहुयान् मूर्धनि कुशान् सव्येन परिगृह्य च

snātasya sārṣapaṃ tailaṃ sruveṇaudumbareṇa tu / juhuyān mūrdhani kuśān savyena parigṛhya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मितश् च सम्मितश् चैव तथा शालकटङ्कटौ । कूश्माण्डो राजपुत्रश् चेत्य् अन्ते स्वाहासमन्वितैः

mitaś ca sammitaś caiva tathā śālakaṭaṅkaṭau / kūśmāṇḍo rājaputraś cety ante svāhāsamanvitaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नामभिर् बलिमन्त्रैश् च नमस्कारसमन्वितैः । दद्याच् चतुष्पथे शूर्पे कुशान् आस्तीर्य सर्वतः

nāmabhir balimantraiś ca namaskārasamanvitaiḥ / dadyāc catuṣpathe śūrpe kuśān āstīrya sarvataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृताकृतांस् तण्डुलांश् च पललौदनम् एव च । मत्स्यान् पक्वांस् तथैवामान् मांसम् एतावद् एव तु

kṛtākṛtāṃs taṇḍulāṃś ca palalaudanam eva ca / matsyān pakvāṃs tathaivāmān māṃsam etāvad eva tu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुष्पं चित्रं सुगन्धं च सुरां च त्रिविधाम् अपि । मूलकं पूरिकापूपांस् तथैवोण्डेरकस्रजः

puṣpaṃ citraṃ sugandhaṃ ca surāṃ ca trividhām api / mūlakaṃ pūrikāpūpāṃs tathaivoṇḍerakasrajaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दध्य् अन्नं पायसं चैव गुडपिष्टं समोदकम् । एतान् सर्वान् समाहृत्य भूमौ कृत्वा ततः शिरः

dadhy annaṃ pāyasaṃ caiva guḍapiṣṭaṃ samodakam / etān sarvān samāhṛtya bhūmau kṛtvā tataḥ śiraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विनायकस्य जननीम् उपतिष्ठेत् ततो ऽम्बिकाम् । दूर्वासर्षपपुष्पाणां दत्त्वार्घ्यं पूर्णम् अञ्जलिम्

vināyakasya jananīm upatiṣṭhet tato 'mbikām / dūrvāsarṣapapuṣpāṇāṃ dattvārghyaṃ pūrṇam añjalim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रूपं देहि यशो देहि भगं भवति देहि मे । पुत्रान् देहि धनं देहि सर्वकामांश् च देहि मे

rūpaṃ dehi yaśo dehi bhagaṃ bhavati dehi me / putrān dehi dhanaṃ dehi sarvakāmāṃś ca dehi me

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः शुक्लाम्बरधरः शुक्लमाल्यानुलेपनः । ब्राह्मणान् भोजयेद् दद्याद् वस्त्रयुग्मं गुरोर् अपि

tataḥ śuklāmbaradharaḥ śuklamālyānulepanaḥ / brāhmaṇān bhojayed dadyād vastrayugmaṃ guror api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं विनायकं पूज्य ग्रहांश् चैव विधानतः । कर्मणां फलम् आप्नोति श्रियं चाप्नोत्य् अनुत्तमाम्

evaṃ vināyakaṃ pūjya grahāṃś caiva vidhānataḥ / karmaṇāṃ phalam āpnoti śriyaṃ cāpnoty anuttamām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आदित्यस्य सदा पूजां तिलकं स्वामिनस् तथा । महागणपतेश् चैव कुर्वन् सिद्धिम् अवाप्नुयात्

ādityasya sadā pūjāṃ tilakaṃ svāminas tathā / mahāgaṇapateś caiva kurvan siddhim avāpnuyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रीकामः शान्तिकामो वा ग्रहयज्ञं समाचरेत् । वृष्ट्यायुःपुष्टिकामो वा तथैवाभिचरन्न् अपि

śrīkāmaḥ śāntikāmo vā grahayajñaṃ samācaret / vṛṣṭyāyuḥpuṣṭikāmo vā tathaivābhicarann api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूर्यः सोमो महीपुत्रः सोमपुत्रो बृहस्पतिः । शुक्रः शनैश्चरो राहुः केतुश् चेति ग्रहाः स्मृताः

sūryaḥ somo mahīputraḥ somaputro bṛhaspatiḥ / śukraḥ śanaiścaro rāhuḥ ketuś ceti grahāḥ smṛtāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ताम्रकात् स्फटिकाद् रक्त- चन्दनात् स्वर्णकाद् उभौ । राजताद् अयसः सीसात् कांस्यात् कार्या ग्रहाः क्रमात्

tāmrakāt sphaṭikād rakta- candanāt svarṇakād ubhau / rājatād ayasaḥ sīsāt kāṃsyāt kāryā grahāḥ kramāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्ववर्णैर् वा पटे लेख्या गन्धैर् मण्डलकेषु वा । यथावर्णं प्रदेयानि वासांसि कुसुमानि च

svavarṇair vā paṭe lekhyā gandhair maṇḍalakeṣu vā / yathāvarṇaṃ pradeyāni vāsāṃsi kusumāni ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गन्धाश् च बलयश् चैव धूपो देयश् च गुग्गुलुः । कर्तव्या मन्त्रवन्तश् च चरवः प्रतिदैवतम्

gandhāś ca balayaś caiva dhūpo deyaś ca gugguluḥ / kartavyā mantravantaś ca caravaḥ pratidaivatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आकृष्णेन इमं देवा अग्निर् मूर्धा दिवः ककुत् । उद्बुध्यस्वेति च ऋचो यथासंख्यं प्रकीर्तिताः

ākṛṣṇena imaṃ devā agnir mūrdhā divaḥ kakut / udbudhyasveti ca ṛco yathāsaṃkhyaṃ prakīrtitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बृहस्पते ऽति यद् अर्यस् तथैवान्नात् परिस्रुतः । शं नो देवीस् तथा काण्डात् केतुं कृण्वन्न् इमांस् तथा

bṛhaspate 'ti yad aryas tathaivānnāt parisrutaḥ / śaṃ no devīs tathā kāṇḍāt ketuṃ kṛṇvann imāṃs tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्कः पलाशः खदिर अपामार्गो ऽथ पिप्पलः । उदुम्बरः शमी दूर्वा कुशाश् च समिधः क्रमात्

arkaḥ palāśaḥ khadira apāmārgo 'tha pippalaḥ / udumbaraḥ śamī dūrvā kuśāś ca samidhaḥ kramāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकैकस्य त्व् अष्टशतम् अष्टाविंशतिर् एव वा । होतव्या मधुसर्पिर्भ्यां दध्ना क्षीरेण वा युताः

ekaikasya tv aṣṭaśatam aṣṭāviṃśatir eva vā / hotavyā madhusarpirbhyāṃ dadhnā kṣīreṇa vā yutāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुडौदनं पायसं च हविष्यं क्षीरषाष्टिकम् । दध्योदनं हविश् चूर्णं मांसं चित्रान्नम् एव च

guḍaudanaṃ pāyasaṃ ca haviṣyaṃ kṣīraṣāṣṭikam / dadhyodanaṃ haviś cūrṇaṃ māṃsaṃ citrānnam eva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दद्याद् ग्रहक्रमाद् एवं द्विजेभ्यो भोजनं बुधः । शक्तितो वा यथालाभं सत्कृत्य विधिपूर्वकम्

dadyād grahakramād evaṃ dvijebhyo bhojanaṃ budhaḥ / śaktito vā yathālābhaṃ satkṛtya vidhipūrvakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धेनुः शङ्खस् तथानड्वान् हेम वासो हयः क्रमात् । कृष्णा गौर् आयसं छाग एता वै दक्षिणाः स्मृताः

dhenuḥ śaṅkhas tathānaḍvān hema vāso hayaḥ kramāt / kṛṣṇā gaur āyasaṃ chāga etā vai dakṣiṇāḥ smṛtāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यश् च यस्य यदा दुःस्थः स तं यत्नेन पूजयेत् । ब्रह्मणैषां वरो दत्तः पूजिताः पूजयिष्यथ

yaś ca yasya yadā duḥsthaḥ sa taṃ yatnena pūjayet / brahmaṇaiṣāṃ varo dattaḥ pūjitāḥ pūjayiṣyatha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ग्रहाधीना नरेन्द्राणाम् उच्छ्रायाः पतनानि च । भावाभावौ च जगतस् तस्मात् पूज्यतमा ग्रहाः

grahādhīnā narendrāṇām ucchrāyāḥ patanāni ca / bhāvābhāvau ca jagatas tasmāt pūjyatamā grahāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महोत्साहः स्थूललक्षः कृतज्ञो वृद्धसेवकः । विनीतः सत्त्वसंपन्नः कुलीनः सत्यवाक् शुचिः

mahotsāhaḥ sthūlalakṣaḥ kṛtajño vṛddhasevakaḥ / vinītaḥ sattvasaṃpannaḥ kulīnaḥ satyavāk śuciḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अदीर्घसूत्रः स्मृतिमान् अक्षुद्रो ऽपरुषस् तथा । धार्मिको ऽव्यसनश् चैव प्राज्ञः शूरो रहस्यवित्

adīrghasūtraḥ smṛtimān akṣudro 'paruṣas tathā / dhārmiko 'vyasanaś caiva prājñaḥ śūro rahasyavit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वरन्ध्रगोप्तान्वीक्षिक्यां दण्डनीत्यां तथैव च । विनीतस् त्व् अथ वार्तायां त्रय्यां चैव नराधिपः

svarandhragoptānvīkṣikyāṃ daṇḍanītyāṃ tathaiva ca / vinītas tv atha vārtāyāṃ trayyāṃ caiva narādhipaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स मन्त्रिणः प्रकुर्वीत प्राज्ञान् मौलान् स्थिरान् शुचीन् । तैः सार्धं चिन्तयेद् राज्यं विप्रेणाथ ततः स्वयम्

sa mantriṇaḥ prakurvīta prājñān maulān sthirān śucīn / taiḥ sārdhaṃ cintayed rājyaṃ vipreṇātha tataḥ svayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुरोहितं प्रकुर्वीत दैवज्ञम् उदितोदितम् । दण्डनीत्यां च कुशलम् अथर्वाङ्गिरसे तथा

purohitaṃ prakurvīta daivajñam uditoditam / daṇḍanītyāṃ ca kuśalam atharvāṅgirase tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रौतस्मार्तक्रियाहेतोर् वृणुयाद् एव च र्त्विजः । यज्ञांश् चैव प्रकुर्वीत विधिवद् भूरिदक्षिणान्

śrautasmārtakriyāhetor vṛṇuyād eva ca rtvijaḥ / yajñāṃś caiva prakurvīta vidhivad bhūridakṣiṇān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भोगांश् च दद्याद् विप्रेभ्यो वसूनि विविधानि च । अक्षयो ऽयं निधी राज्ञां यद् विप्रेषूपपादितम्

bhogāṃś ca dadyād viprebhyo vasūni vividhāni ca / akṣayo 'yaṃ nidhī rājñāṃ yad vipreṣūpapāditam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्कन्नम् अव्यथं चैव प्रायश्चित्तैर् अदूषितम् । अग्नेः सकाशाद् विप्राग्नौ हुतं श्रेष्ठम् इहोच्यते

askannam avyathaṃ caiva prāyaścittair adūṣitam / agneḥ sakāśād viprāgnau hutaṃ śreṣṭham ihocyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अलब्धम् ईहेद् धर्मेण लब्धं यत्नेन पालयेत् । पालितं वर्धयेन् नीत्या वृद्धं पात्रेषु निक्षिपेत्

alabdham īhed dharmeṇa labdhaṃ yatnena pālayet / pālitaṃ vardhayen nītyā vṛddhaṃ pātreṣu nikṣipet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दत्त्वा भूमिं निबन्धं वा कृत्वा लेख्यं तु कारयेत् । आगामिभद्रनृपति- परिज्ञानाय पार्थिवः

dattvā bhūmiṃ nibandhaṃ vā kṛtvā lekhyaṃ tu kārayet / āgāmibhadranṛpati- parijñānāya pārthivaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पटे वा ताम्रपट्टे वा स्वमुद्रोपरिचिह्नितम् । अभिलेख्यात्मनो वंश्यान् आत्मानं च महीपतिः

paṭe vā tāmrapaṭṭe vā svamudroparicihnitam / abhilekhyātmano vaṃśyān ātmānaṃ ca mahīpatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतिग्रहपरीमाणं दानच्छेदोपवर्णनम् । स्वहस्तकालसंपन्नं शासनं कारयेत् स्थिरम्

pratigrahaparīmāṇaṃ dānacchedopavarṇanam / svahastakālasaṃpannaṃ śāsanaṃ kārayet sthiram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रम्यं पशव्यम् आजीव्यं जाङ्गलं देशम् आवसेत् । तत्र दुर्गाणि कुर्वीत जनकोशात्मगुप्तये

ramyaṃ paśavyam ājīvyaṃ jāṅgalaṃ deśam āvaset / tatra durgāṇi kurvīta janakośātmaguptaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र तत्र च निष्णातान् अध्यक्षान् कुशलान् शुचीन् । प्रकुर्याद् आयकर्मान्त- व्ययकर्मसु चोद्यतान्

tatra tatra ca niṣṇātān adhyakṣān kuśalān śucīn / prakuryād āyakarmānta- vyayakarmasu codyatān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नातः परतरो धर्मो नृपाणां यद् रणार्जितम् । विप्रेभ्यो दीयते द्रव्यं प्रजाभ्यश् चाभयं सदा

nātaḥ parataro dharmo nṛpāṇāṃ yad raṇārjitam / viprebhyo dīyate dravyaṃ prajābhyaś cābhayaṃ sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

य आहवेषु वध्यन्ते भूम्यर्थम् अपराङ्मुखाः । अकूटैर् आयुधैर् यान्ति ते स्वर्गं योगिनो यथा

ya āhaveṣu vadhyante bhūmyartham aparāṅmukhāḥ / akūṭair āyudhair yānti te svargaṃ yogino yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पदानि क्रतुतुल्यानि भग्नेष्व् अविनिवर्तिनाम् । राजा सुकृतम् आदत्ते हतानां विपलायिनाम्

padāni kratutulyāni bhagneṣv avinivartinām / rājā sukṛtam ādatte hatānāṃ vipalāyinām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तवाहंवादिनं क्लीबं निर्हेतिं परसंगतम् । न हन्याद् विनिवृत्तं च युद्धप्रेक्षणकादिकम्

tavāhaṃvādinaṃ klībaṃ nirhetiṃ parasaṃgatam / na hanyād vinivṛttaṃ ca yuddhaprekṣaṇakādikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृतरक्षः समुत्थाय पश्येद् आयव्ययौ स्वयम् । व्यवहारांस् ततो दृष्ट्वा स्नात्वा भुञ्जीत कामतः

kṛtarakṣaḥ samutthāya paśyed āyavyayau svayam / vyavahārāṃs tato dṛṣṭvā snātvā bhuñjīta kāmataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हिरण्यं व्यापृतानीतं भाण्डागारेषु निक्षिपेत् । पश्येच् चारांस् ततो दूतान् प्रेषयेन् मन्त्रिसंगतः

hiraṇyaṃ vyāpṛtānītaṃ bhāṇḍāgāreṣu nikṣipet / paśyec cārāṃs tato dūtān preṣayen mantrisaṃgataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः स्वैरविहारी स्यान् मन्त्रिभिर् वा समागतः । बलानां दर्शनं कृत्वा सेनान्या सह चिन्तयेत्

tataḥ svairavihārī syān mantribhir vā samāgataḥ / balānāṃ darśanaṃ kṛtvā senānyā saha cintayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संध्याम् उपास्य शृणुयाच् चाराणां गूढभाषितम् । गीतनृत्यैश् च भुञ्जीत पठेत् स्वाध्यायम् एव च

saṃdhyām upāsya śṛṇuyāc cārāṇāṃ gūḍhabhāṣitam / gītanṛtyaiś ca bhuñjīta paṭhet svādhyāyam eva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संविशेत् तूर्यघोषेण प्रतिबुध्येत् तथैव च । शास्त्राणि चिन्तयेद् बुद्ध्या सर्वकर्तव्यतास् तथा

saṃviśet tūryaghoṣeṇa pratibudhyet tathaiva ca / śāstrāṇi cintayed buddhyā sarvakartavyatās tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रेषयेच् च ततश् चारान् स्वेष्व् अन्येषु च सादरान् । ऋत्विक्पुरोहिताचार्यैर् आशीर्भिर् अभिनन्दितः

preṣayec ca tataś cārān sveṣv anyeṣu ca sādarān / ṛtvikpurohitācāryair āśīrbhir abhinanditaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्ट्वा ज्योतिर्विदो वैद्यान् दद्याद् गां काञ्चनं महीम् । नैवेशिकानि च ततः श्रोत्रियेभ्यो गृहाणि च

dṛṣṭvā jyotirvido vaidyān dadyād gāṃ kāñcanaṃ mahīm / naiveśikāni ca tataḥ śrotriyebhyo gṛhāṇi ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्राह्मणेषु क्षमी स्निग्धेष्व् अजिह्मः क्रोधनो ऽरिषु । स्याद् राजा भृत्यवर्गेषु प्रजासु च यथा पिता

brāhmaṇeṣu kṣamī snigdheṣv ajihmaḥ krodhano 'riṣu / syād rājā bhṛtyavargeṣu prajāsu ca yathā pitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुण्यात् षड्भागम् आदत्ते न्यायेन परिपालयन् । सर्वदानाधिकं यस्मात् प्रजानां परिपालनम्

puṇyāt ṣaḍbhāgam ādatte nyāyena paripālayan / sarvadānādhikaṃ yasmāt prajānāṃ paripālanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चाटतस्करदुर्वृत्त- महासाहसिकादिभिः । पीड्यमानाः प्रजा रक्षेत् कायस्थैश् च विशेषतः

cāṭataskaradurvṛtta- mahāsāhasikādibhiḥ / pīḍyamānāḥ prajā rakṣet kāyasthaiś ca viśeṣataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अरक्ष्यमाणाः कुर्वन्ति यत्किंचित् किल्बिषं प्रजाः । तस्मात् तु नृपतेर् अर्धं यस्माद् गृह्णात्य् असौ करान्

arakṣyamāṇāḥ kurvanti yatkiṃcit kilbiṣaṃ prajāḥ / tasmāt tu nṛpater ardhaṃ yasmād gṛhṇāty asau karān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ये राष्ट्राधिकृतास् तेषां चारैर् ज्ञात्वा विचेष्टितम् । साधून् सम्मानयेद् राजा विपरीतांश् च घातयेत्

ye rāṣṭrādhikṛtās teṣāṃ cārair jñātvā viceṣṭitam / sādhūn sammānayed rājā viparītāṃś ca ghātayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्कोचजीविनो द्रव्य- हीनान् कृत्वा विवासयेत् । सद्दानमानसत्कारान् श्रोत्रियान् वासयेत् सदा

utkocajīvino dravya- hīnān kṛtvā vivāsayet / saddānamānasatkārān śrotriyān vāsayet sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्यायेन नृपो राष्ट्रात् स्वकोशं यो ऽभिवर्धयेत् । सो ऽचिराद् विगतश्रीको नाशम् एति सबान्धवः

anyāyena nṛpo rāṣṭrāt svakośaṃ yo 'bhivardhayet / so 'cirād vigataśrīko nāśam eti sabāndhavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रजापीडनसंतापात् समुद्भूतो हुताशनः । राज्ञः कुलं श्रियं प्राणांश् चादग्ध्वा न निवर्तते

prajāpīḍanasaṃtāpāt samudbhūto hutāśanaḥ / rājñaḥ kulaṃ śriyaṃ prāṇāṃś cādagdhvā na nivartate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

य एव नृपतेर् धर्मः स्वराष्ट्रपरिपालने । तम् एव कृत्स्नम् आप्नोति परराष्ट्रं वशं नयन्

ya eva nṛpater dharmaḥ svarāṣṭraparipālane / tam eva kṛtsnam āpnoti pararāṣṭraṃ vaśaṃ nayan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्मिन् देशे य आचारो व्यवहारः कुलस्थितिः । तथैव परिपाल्यो ऽसौ यदा वशम् उपागतः

yasmin deśe ya ācāro vyavahāraḥ kulasthitiḥ / tathaiva paripālyo 'sau yadā vaśam upāgataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन्त्रमूलं यतो राज्यं तस्मान् मन्त्रं सुरक्षितम् । कुर्याद् यथास्य न विदुः कर्मणाम् आफलोदयात्

mantramūlaṃ yato rājyaṃ tasmān mantraṃ surakṣitam / kuryād yathāsya na viduḥ karmaṇām āphalodayāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अरिर् मित्रम् उदासीनो ऽनन्तरस् तत्परः परः । क्रमशो मण्डलं चिन्त्यं सामादिभिर् उपक्रमैः

arir mitram udāsīno 'nantaras tatparaḥ paraḥ / kramaśo maṇḍalaṃ cintyaṃ sāmādibhir upakramaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपायाः साम दानं च भेदो दण्डस् तथैव च । सम्यक्प्रयुक्ताः सिध्येयुर् दण्डस् त्व् अगतिका गतिः

upāyāḥ sāma dānaṃ ca bhedo daṇḍas tathaiva ca / samyakprayuktāḥ sidhyeyur daṇḍas tv agatikā gatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संधिं च विग्रहं यानम् आसनं संश्रयं तथा । द्वैधीभावं गुणान् एतान् यथावत् परिकल्पयेत्

saṃdhiṃ ca vigrahaṃ yānam āsanaṃ saṃśrayaṃ tathā / dvaidhībhāvaṃ guṇān etān yathāvat parikalpayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदा सस्यगुणोपेतं परराष्ट्रं तदा व्रजेत् । परश् च हीन आत्मा च हृष्टवाहनपूरुषः

yadā sasyaguṇopetaṃ pararāṣṭraṃ tadā vrajet / paraś ca hīna ātmā ca hṛṣṭavāhanapūruṣaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दैवे पुरुषकारे च कर्मसिद्धिर् व्यवस्थिता । तत्र दैवम् अभिव्यक्तं पौरुषं पौर्वदेहिकम्

daive puruṣakāre ca karmasiddhir vyavasthitā / tatra daivam abhivyaktaṃ pauruṣaṃ paurvadehikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केचिद् दैवात् स्वभावाद् वा कालात् पुरुषकारतः । संयोगे केचिद् इच्छन्ति फलं कुशलबुद्धयः

kecid daivāt svabhāvād vā kālāt puruṣakārataḥ / saṃyoge kecid icchanti phalaṃ kuśalabuddhayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा ह्य् एकेन चक्रेण रथस्य न गतिर् भवेत् । एवं पुरुषकारेण विना दैवं न सिध्यति

yathā hy ekena cakreṇa rathasya na gatir bhavet / evaṃ puruṣakāreṇa vinā daivaṃ na sidhyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हिरण्यभूमिलाभेभ्यो मित्रलब्धिर् वरा यतः । अतो यतेत तत्प्राप्त्यै रक्षेत् सत्यं समाहितः

hiraṇyabhūmilābhebhyo mitralabdhir varā yataḥ / ato yateta tatprāptyai rakṣet satyaṃ samāhitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वाम्य् अमात्या जनो दुर्गं कोशो दण्डस् तथैव च । मित्राण्य् एताः प्रकृतयो राज्यं सप्ताङ्गम् उच्यते

svāmy amātyā jano durgaṃ kośo daṇḍas tathaiva ca / mitrāṇy etāḥ prakṛtayo rājyaṃ saptāṅgam ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् अवाप्य नृपो दण्डं दुर्वृत्तेषु निपातयेत् । धर्मो हि दण्डरूपेण ब्रह्मणा निर्मितः पुरा

tad avāpya nṛpo daṇḍaṃ durvṛtteṣu nipātayet / dharmo hi daṇḍarūpeṇa brahmaṇā nirmitaḥ purā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स नेतुं न्यायतो ऽशक्यो लुब्धेनाकृतबुद्धिना । सत्यसंधेन शुचिना सुसहायेन धीमता

sa netuṃ nyāyato 'śakyo lubdhenākṛtabuddhinā / satyasaṃdhena śucinā susahāyena dhīmatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथाशास्त्रं प्रयुक्तः सन् सदेवासुरमानवम् । जगद् आनन्दयेत् सर्वम् अन्यथा तत् प्रकोपयेत्

yathāśāstraṃ prayuktaḥ san sadevāsuramānavam / jagad ānandayet sarvam anyathā tat prakopayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अधर्मदण्डनं स्वर्ग- कीर्तिलोकविनाशनम् । सम्यक् तु दण्डनं राज्ञः स्वर्गकीर्तिजयावहम्

adharmadaṇḍanaṃ svarga- kīrtilokavināśanam / samyak tu daṇḍanaṃ rājñaḥ svargakīrtijayāvaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपि भ्राता सुतो ऽर्घ्यो वा श्वशुरो मातुलो ऽपि वा । नादण्ड्यो नाम राज्ञो ऽस्ति धर्माद् विचलितः स्वकात्

api bhrātā suto 'rghyo vā śvaśuro mātulo 'pi vā / nādaṇḍyo nāma rājño 'sti dharmād vicalitaḥ svakāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यो दण्ड्यान् दण्डयेद् राजा सम्यग् वध्यांश् च घातयेत् । इष्टं स्यात् क्रतुभिस् तेन समाप्तवरदक्षिणैः

yo daṇḍyān daṇḍayed rājā samyag vadhyāṃś ca ghātayet / iṣṭaṃ syāt kratubhis tena samāptavaradakṣiṇaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति संचिन्त्य नृपतिः क्रतुतुल्यफलं पृथक् । व्यवहारान् स्वयं पश्येत् सभ्यैः परिवृतो ऽन्वहम्

iti saṃcintya nṛpatiḥ kratutulyaphalaṃ pṛthak / vyavahārān svayaṃ paśyet sabhyaiḥ parivṛto 'nvaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.