क्अ इ,२७।२१-२८।१५ रो इ,९५-९७ इदम् विचार्यते : अयम् रेफः यकारवकाराभ्याम् पूर्वः एव उपदिश्येत ह र य वट् इति परः एव वा यथान्यासम् इति । कः च अत्र विशेषः । रेफस्य परोपदेशे अनुनासिकद्विर्वचनपरसवर्णप्रतिषेधः । रेफस्य परोपदेशे अनुनासिकद्विर्वचनपरसवर्णानाम् प्रतिषेधः वक्तव्यः । अनुनासिकस्य : स्वः नयति , प्रातः नयति इति यरः अनुनासिके अनुनासिकः वा इति अनुनासिकः प्राप्नोति । द्विर्वचनस्य : भद्रह्रदः , मद्रह्रदः इति यरः इति द्विर्वचनम् प्राप्नोति । परसवर्णस्य : कुण्डम् रथेन , वनम् रथेन । अनुस्वारस्य ययि इति परसवर्णः प्राप्नोति । अस्तु तर्हि पूर्वोपदेशः । पूर्वोपदेशे कित्त्वप्रतिषेधः व्यलोपवचनम् च । यदि पूर्वोपदेशः कित्त्वम् प्रतिषेध्यम् । देवित्वा दिदेविषति । रलः व्युपधात् इति कित्त्वम् प्राप्नोति । न एषः दोषः । न एवम् विज्ञायते रलः व्युपधात् इति । किम् तर्हि । रलः अव्व्युपधात् इति । किम् इदम् अव्व्युपधात् इति । अवकारान्तात् व्युव्पधात् अव्व्युपधात् इति । व्यलोपवचनम् च । व्योः च लोपः वक्तव्यः : गौधेरः , पचेरन् यजेरन् । जीवेः रदानुक् : जीरदानुः । वलि इति लोपः न प्राप्नोति । न एषः दोषः । रेफः अपि अत्र निर्दिश्यते । लोपः व्योः वलि इति रेफे च वलि च इति । अथ वा पुनः अस्तु परोपदेशः । ननु च उक्तम् रेफस्य परोपदेशे अनुनासिकद्विर्वचनपरसवर्णप्रतिषेधः इति । अनुनासिकपरसवर्णयोः तावत् प्रतिषेधः न वक्तव्यः । रेफोष्मणाम् सवर्णाः न सन्ति । द्विर्वचने अपि न इमौ रहौ कार्यिणौ द्विर्वचनस्य । किम् तर्हि । निमित्तम् इमौ रहौ द्विर्वचनस्य । तत् यथा । ब्राह्मणाः भोज्यन्ताम् । माठरकौण्डिन्यौ परिवेविष्टाम् इति। न इदानीम् तौ भुञ्जाते ।
KA I,27.21-28.15 Ro I,95-97 idam vicāryate : ayam rephaḥ yakāravakārābhyām pūrvaḥ eva upadiśyeta ha ra ya vaṭ iti paraḥ eva vā yathānyāsam iti . kaḥ ca atra viśeṣaḥ . rephasya paropadeśe anunāsikadvirvacanaparasavarṇapratiṣedhaḥ . rephasya paropadeśe anunāsikadvirvacanaparasavarṇānām pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ . anunāsikasya : svaḥ nayati , prātaḥ nayati iti yaraḥ anunāsike anunāsikaḥ vā iti anunāsikaḥ prāpnoti . dvirvacanasya : bhadrahradaḥ , madrahradaḥ iti yaraḥ iti dvirvacanam prāpnoti . parasavarṇasya : kuṇḍam rathena , vanam rathena . anusvārasya yayi iti parasavarṇaḥ prāpnoti . astu tarhi pūrvopadeśaḥ . pūrvopadeśe kittvapratiṣedhaḥ vyalopavacanam ca . yadi pūrvopadeśaḥ kittvam pratiṣedhyam . devitvā dideviṣati . ralaḥ vyupadhāt iti kittvam prāpnoti . na eṣaḥ doṣaḥ . na evam vijñāyate ralaḥ vyupadhāt iti . kim tarhi . ralaḥ avvyupadhāt iti . kim idam avvyupadhāt iti . avakārāntāt vyuvpadhāt avvyupadhāt iti . vyalopavacanam ca . vyoḥ ca lopaḥ vaktavyaḥ : gaudheraḥ , paceran yajeran . jīveḥ radānuk : jīradānuḥ . vali iti lopaḥ na prāpnoti . na eṣaḥ doṣaḥ . rephaḥ api atra nirdiśyate . lopaḥ vyoḥ vali iti rephe ca vali ca iti . atha vā punaḥ astu paropadeśaḥ . nanu ca uktam rephasya paropadeśe anunāsikadvirvacanaparasavarṇapratiṣedhaḥ iti . anunāsikaparasavarṇayoḥ tāvat pratiṣedhaḥ na vaktavyaḥ . rephoṣmaṇām savarṇāḥ na santi . dvirvacane api na imau rahau kāryiṇau dvirvacanasya . kim tarhi . nimittam imau rahau dvirvacanasya . tat yathā . brāhmaṇāḥ bhojyantām . māṭharakauṇḍinyau pariveviṣṭām iti. na idānīm tau bhuñjāte .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.