Aryasura: Jatakamala 3

चित्तप्रसादोद्गतं पात्रातिशयप्रतिपादितं च नाल्पकं नाम दानम् अस्ति विपाकमहत्त्वात् ॥ तद्यथानुश्रूयते । बोधिसत्त्वभूतः किलायं भगवान् कोशलाधिपतिर् बभूव । तस्योत्साहमन्त्रप्रभावशक्तिसंपत्प्रभृतीनां प्रकर्षिणाम् अपि राजगुणानां विभूतिम् अतिशिश्ये दैवसंपद्गुणशोभा । गुणास् तस्याधिकं रेजुर् दैवसंपद्विभूषणाः । किरणा इव चन्द्रस्य शरदुन्मीलितश्रियः

cittaprasādodgataṃ pātrātiśayapratipāditaṃ ca nālpakaṃ nāma dānam asti vipākamahattvāt // tadyathānuśrūyate / bodhisattvabhūtaḥ kilāyaṃ bhagavān kośalādhipatir babhūva / tasyotsāhamantraprabhāvaśaktisaṃpatprabhṛtīnāṃ prakarṣiṇām api rājaguṇānāṃ vibhūtim atiśiśye daivasaṃpadguṇaśobhā / guṇās tasyādhikaṃ rejur daivasaṃpadvibhūṣaṇāḥ / kiraṇā iva candrasya śaradunmīlitaśriyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्याज दृप्तान् अपि तस्य शत्रून् रक्तेव रेमे तदपाश्रितेषु । इत्य् आस तस्यान्यनराधिपेषु कोपप्रसादानुविधायिनी श्रीः

tatyāja dṛptān api tasya śatrūn rakteva reme tadapāśriteṣu / ity āsa tasyānyanarādhipeṣu kopaprasādānuvidhāyinī śrīḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धर्मात्मकत्वान् न च नाम तस्य परोपतापाशिवम् आस चेतः । भृत्यानुरागस् तु तथा जजृम्भे द्विषत्सु लक्ष्मीर् न यथास्य रेमे

dharmātmakatvān na ca nāma tasya paropatāpāśivam āsa cetaḥ / bhṛtyānurāgas tu tathā jajṛmbhe dviṣatsu lakṣmīr na yathāsya reme

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽनन्तरातीतां स्वां जातिम् अनुसस्मार । तदनुस्मरणाच् च समुपजातसंवेगो विशेषवत्तरं श्रमणब्राह्मणकृपणवनीपकेभ्यः सुखहेतुनिदानं दानम् अदात् । शीलसंवरं चानवरं पोषधनियमं च पर्वदिवसेषु समाददे । अभीक्ष्णं च राजपर्षदि स्वस्मिंश् चान्तःपुरे पुण्यप्रभावोद्भावनाल् लोकं श्रेयसि नियोक्तुकामः प्रतीतहृदयो गाथाद्वयम् इति नियतार्थं बभाषे । न सुगतपरिचर्या विद्यते स्वल्पिकापि प्रतनुफलविभूतिर् यच् छ्रुतं केवलं प्राक् । तद् इदम् अलवणायाः शुष्करूक्षारुणायाः फलविभवमहत्त्वं पश्य कुल्माषपिण्ड्याः

so 'nantarātītāṃ svāṃ jātim anusasmāra / tadanusmaraṇāc ca samupajātasaṃvego viśeṣavattaraṃ śramaṇabrāhmaṇakṛpaṇavanīpakebhyaḥ sukhahetunidānaṃ dānam adāt / śīlasaṃvaraṃ cānavaraṃ poṣadhaniyamaṃ ca parvadivaseṣu samādade / abhīkṣṇaṃ ca rājaparṣadi svasmiṃś cāntaḥpure puṇyaprabhāvodbhāvanāl lokaṃ śreyasi niyoktukāmaḥ pratītahṛdayo gāthādvayam iti niyatārthaṃ babhāṣe / na sugataparicaryā vidyate svalpikāpi pratanuphalavibhūtir yac chrutaṃ kevalaṃ prāk / tad idam alavaṇāyāḥ śuṣkarūkṣāruṇāyāḥ phalavibhavamahattvaṃ paśya kulmāṣapiṇḍyāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रथतुरगविचित्रं मत्तनागेन्द्रलीलं बलम् अकृशम् इदं मे मेदिनी केवला च । बहु धनम् अनुरक्ता श्रीर् उदाराश् च दाराः फलसमुदयशोभां पश्य कुल्माषपिण्ड्याः

rathaturagavicitraṃ mattanāgendralīlaṃ balam akṛśam idaṃ me medinī kevalā ca / bahu dhanam anuraktā śrīr udārāś ca dārāḥ phalasamudayaśobhāṃ paśya kulmāṣapiṇḍyāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तम् अमात्या ब्राह्मणवृद्धाः पौरमुख्याश् च कौतूहलापूर्णमनसो ऽपि न प्रसहन्ते स्म पर्यनुयोक्तुं किम् अभिसमीक्ष्य महाराजो गाथाद्वयम् इदम् अभीक्ष्णं भाषत इति ॥ अथ तस्य राज्ञो वाल्लभ्याद् अव्याहततरविश्रम्भप्रणयप्रसादा देवी समुत्पन्नकौतूहला संकथाप्रस्तावागतं पर्षदि पर्यपृच्छद् एनम् । नियतम् इति नरेन्द्र भाषसे हृदयगतां मुदम् उद्गिरन्न् इव । भवति मम कुतूहलाकुलं हृदयम् इदं कथितेन तेन ते

tam amātyā brāhmaṇavṛddhāḥ pauramukhyāś ca kautūhalāpūrṇamanaso 'pi na prasahante sma paryanuyoktuṃ kim abhisamīkṣya mahārājo gāthādvayam idam abhīkṣṇaṃ bhāṣata iti // atha tasya rājño vāllabhyād avyāhatataraviśrambhapraṇayaprasādā devī samutpannakautūhalā saṃkathāprastāvāgataṃ parṣadi paryapṛcchad enam / niyatam iti narendra bhāṣase hṛdayagatāṃ mudam udgirann iva / bhavati mama kutūhalākulaṃ hṛdayam idaṃ kathitena tena te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् अर्हति श्रोतुम् अयं जनो यदि प्रचक्ष्व तत् किं न्व् इति भाषसे नृप । रहस्यम् एवं च न कीर्त्यते क्व चित् प्रकाशम् अस्माच् च मयापि पृच्छ्यते

tad arhati śrotum ayaṃ jano yadi pracakṣva tat kiṃ nv iti bhāṣase nṛpa / rahasyam evaṃ ca na kīrtyate kva cit prakāśam asmāc ca mayāpi pṛcchyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ स राजा प्रीत्यतिस्निग्धया दृष्ट्या समवेक्ष्य देवीं स्मितप्रविकसितवदन उवाच ॥ अविभाव्यनिमित्तार्थं श्रुत्वोद्गारम् इमं मम । न केवलं तवैवात्र कौतूहलचलं मनः

atha sa rājā prītyatisnigdhayā dṛṣṭyā samavekṣya devīṃ smitapravikasitavadana uvāca // avibhāvyanimittārthaṃ śrutvodgāram imaṃ mama / na kevalaṃ tavaivātra kautūhalacalaṃ manaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समग्रम् अप्य् एतद् अमात्यमण्डलं कुतूहलाघूर्णितलोलमानसम् । पुरं च सान्तःपुरम् अत्र तेन मे निशम्यतां येन मयैवम् उच्यते

samagram apy etad amātyamaṇḍalaṃ kutūhalāghūrṇitalolamānasam / puraṃ ca sāntaḥpuram atra tena me niśamyatāṃ yena mayaivam ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वप्नप्रबुद्ध इव जातिम् अनुस्मरामि यस्याम् इहैव नगरे भृतको ऽहम् आसम् । शीलान्वितो ऽपि धनमात्रसमुच्छ्रितेभ्यः कर्माभिराधनसमार्जितदीनवृत्तिः

svapnaprabuddha iva jātim anusmarāmi yasyām ihaiva nagare bhṛtako 'ham āsam / śīlānvito 'pi dhanamātrasamucchritebhyaḥ karmābhirādhanasamārjitadīnavṛttiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽहं भृतिं परिभवश्रमदैन्यशालां त्राणाशया स्वयम् अवृत्तिभयाद् विविक्षुः । भिक्षार्थिनश् च चतुरः श्रमणान् अपश्यं वश्येन्द्रियान् अनुगतान् इव भिक्षुलक्ष्म्या

so 'haṃ bhṛtiṃ paribhavaśramadainyaśālāṃ trāṇāśayā svayam avṛttibhayād vivikṣuḥ / bhikṣārthinaś ca caturaḥ śramaṇān apaśyaṃ vaśyendriyān anugatān iva bhikṣulakṣmyā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेभ्यः प्रसादमृदुना मनसा प्रणम्य कुल्माषमात्रकम् अदां प्रयतः स्वगेहे । तस्याङ्कुरोदय इवैष यद् अन्यराजचूडाप्रभाश् चरणरेणुषु मे निषिक्ताः

tebhyaḥ prasādamṛdunā manasā praṇamya kulmāṣamātrakam adāṃ prayataḥ svagehe / tasyāṅkurodaya ivaiṣa yad anyarājacūḍāprabhāś caraṇareṇuṣu me niṣiktāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् एतद् अभिसंधाय मयैवं देवि कथ्यते । पुण्यैर् न च लभे तृप्तिम् अर्हतां दर्शनेन च

tad etad abhisaṃdhāya mayaivaṃ devi kathyate / puṇyair na ca labhe tṛptim arhatāṃ darśanena ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ देवी प्रहर्षविस्मयविशालतराक्षी सबहुमानम् उदीक्षमाणा राजानम् उवाच । उपपन्नरूपः पुण्यानाम् अयम् एवंविधो विपाकाभ्युदयविशेषः । पुण्यफलप्रत्यक्षिणश् च महाराजस्य यद् अयं पुण्येष्व् आदरः । तद् एवम् एव पापप्रवृत्तिविमुखः पितेव प्रजानां सम्यक्परिपालनसुमुखः पुण्यगुणार्जनाभिमुखः । यशःश्रिया दानसमृद्धया ज्वलन् प्रतिष्ठिताज्ञः प्रतिराजमूर्धसु । समीरणाकुञ्चितसागराम्बरां चिरं महीं धर्मनयेन पालय

atha devī praharṣavismayaviśālatarākṣī sabahumānam udīkṣamāṇā rājānam uvāca / upapannarūpaḥ puṇyānām ayam evaṃvidho vipākābhyudayaviśeṣaḥ / puṇyaphalapratyakṣiṇaś ca mahārājasya yad ayaṃ puṇyeṣv ādaraḥ / tad evam eva pāpapravṛttivimukhaḥ piteva prajānāṃ samyakparipālanasumukhaḥ puṇyaguṇārjanābhimukhaḥ / yaśaḥśriyā dānasamṛddhayā jvalan pratiṣṭhitājñaḥ pratirājamūrdhasu / samīraṇākuñcitasāgarāmbarāṃ ciraṃ mahīṃ dharmanayena pālaya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजोवाच । किं ह्य् एतद् देवि न स्यात् । सो ऽहं तम् एव पुनर् आश्रयितुं यतिष्ये श्रेयःपथं समभिलक्षितरम्यचिह्नम् । लोकः प्रदित्सति हि दानफलं निशम्य दास्याम्य् अहं किम् इति नात्मगतं निशाम्य

rājovāca / kiṃ hy etad devi na syāt / so 'haṃ tam eva punar āśrayituṃ yatiṣye śreyaḥpathaṃ samabhilakṣitaramyacihnam / lokaḥ praditsati hi dānaphalaṃ niśamya dāsyāmy ahaṃ kim iti nātmagataṃ niśāmya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ स राजा देवीं देवीम् इव श्रिया ज्वलन्तीम् अतिस्निग्धम् अवेक्ष्य श्रीसंपत्तिहेतुकुतूहलहृदयः पुनर् उवाच । चन्द्रलेखेव ताराणां स्त्रीणां मध्ये विराजसे । अकृथाः किं नु कल्याणि कर्मातिमधुरोदयम्

atha sa rājā devīṃ devīm iva śriyā jvalantīm atisnigdham avekṣya śrīsaṃpattihetukutūhalahṛdayaḥ punar uvāca / candralekheva tārāṇāṃ strīṇāṃ madhye virājase / akṛthāḥ kiṃ nu kalyāṇi karmātimadhurodayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देव्य् उवाच । अस्ति देव किं चिद् अहम् अपि पूर्वजन्मवृत्तम् अनुस्मरामीति। कथय कथयेदानीम् इति च सादरं राज्ञा पर्यनुयुक्तोवाच । बाल्ये ऽनुभूतम् इव तत् समनुस्मरामि दासी सती यद् अहम् उद्धृतभक्तम् एकम् । क्षीणास्रवाय मुनये विनयेन दत्त्वा सुप्तेव तत्र समवापम् इह प्रबोधम्

devy uvāca / asti deva kiṃ cid aham api pūrvajanmavṛttam anusmarāmīti/ kathaya kathayedānīm iti ca sādaraṃ rājñā paryanuyuktovāca / bālye 'nubhūtam iva tat samanusmarāmi dāsī satī yad aham uddhṛtabhaktam ekam / kṣīṇāsravāya munaye vinayena dattvā supteva tatra samavāpam iha prabodham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतत् स्मरामि कुशलं नरदेव येन त्वन्नाथताम् उपगतास्मि समं पृथिव्या । क्षीणास्रवेषु न कृतं तनु नाम किं चिद् इत्य् उक्तवान् असि यथैव मुनिस् तथैव

etat smarāmi kuśalaṃ naradeva yena tvannāthatām upagatāsmi samaṃ pṛthivyā / kṣīṇāsraveṣu na kṛtaṃ tanu nāma kiṃ cid ity uktavān asi yathaiva munis tathaiva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ स राजा पुण्यफलप्रदर्शनात् पुण्येषु समुत्पादितबहुमानाम् अभिप्रसन्नमनसं परिषदं विस्मयैकाग्राम् अवेत्य नियतम् ईदृशं किं चित् समनुशशास । अल्पस्यापि शुभस्य विस्तरम् इमं दृष्ट्वा विपाकश्रियः स्यात् को नाम न दानशीलविधिना पुण्यक्रियातत्परः । नैवं द्रष्टुम् अपि क्षमः स पुरुषः पर्याप्तवित्तो ऽपि सन् यः कार्पण्यतमिस्रयावृतमतिर् नाप्नोति दानैर् यशः

atha sa rājā puṇyaphalapradarśanāt puṇyeṣu samutpāditabahumānām abhiprasannamanasaṃ pariṣadaṃ vismayaikāgrām avetya niyatam īdṛśaṃ kiṃ cit samanuśaśāsa / alpasyāpi śubhasya vistaram imaṃ dṛṣṭvā vipākaśriyaḥ syāt ko nāma na dānaśīlavidhinā puṇyakriyātatparaḥ / naivaṃ draṣṭum api kṣamaḥ sa puruṣaḥ paryāptavitto 'pi san yaḥ kārpaṇyatamisrayāvṛtamatir nāpnoti dānair yaśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्यक्तव्यं विवशेन यन् न च तथा कस्मै चिद् अर्थाय यत् तन् न्यायेन धनं त्यजन् यदि गुणं कं चित् समुद्भावयेत् । को ऽसौ तत्र भजेत मत्सरपथं जानन् गुणानां रसं प्रीत्याद्या विविधाश् च कीर्त्यनुसृता दानप्रतिष्ठा गुणाः

tyaktavyaṃ vivaśena yan na ca tathā kasmai cid arthāya yat tan nyāyena dhanaṃ tyajan yadi guṇaṃ kaṃ cit samudbhāvayet / ko 'sau tatra bhajeta matsarapathaṃ jānan guṇānāṃ rasaṃ prītyādyā vividhāś ca kīrtyanusṛtā dānapratiṣṭhā guṇāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दानं नाम महानिधानम् अनुगं चौराद्यसाधारणं दानं मत्सरलोभदोषरजसः प्रक्षालनं चेतसः । संसाराध्वपरिश्रमापनयनं दानं सुखं वाहनं दानं नैकसुखोपधानसुमुखं सन्मित्रम् आत्यन्तिकम्

dānaṃ nāma mahānidhānam anugaṃ caurādyasādhāraṇaṃ dānaṃ matsaralobhadoṣarajasaḥ prakṣālanaṃ cetasaḥ / saṃsārādhvapariśramāpanayanaṃ dānaṃ sukhaṃ vāhanaṃ dānaṃ naikasukhopadhānasumukhaṃ sanmitram ātyantikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विभवसमुदयं वा दीप्तम् आज्ञागुणं वा त्रिदशपुरनिवासं रूपशोभागुणं वा । यद् अभिलषति सर्वं तत् समाप्नोति दानाद् इति परिगणितार्थः को न दानानि दद्यात्

vibhavasamudayaṃ vā dīptam ājñāguṇaṃ vā tridaśapuranivāsaṃ rūpaśobhāguṇaṃ vā / yad abhilaṣati sarvaṃ tat samāpnoti dānād iti parigaṇitārthaḥ ko na dānāni dadyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सारादानं दानम् आहुर् धनानाम् ऐश्वर्याणां दानम् आहुर् निदानम् । दानं श्रीमत् सज्जनत्वावदानं नाल्पप्रज्ञैः पांसुदानं सुदानम्

sārādānaṃ dānam āhur dhanānām aiśvaryāṇāṃ dānam āhur nidānam / dānaṃ śrīmat sajjanatvāvadānaṃ nālpaprajñaiḥ pāṃsudānaṃ sudānam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.