अथातो बालामयप्रतिषेधं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः। इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः॥
athāto bālāmayapratiṣedhaṃ nāmādhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ| iti ha smāhurātreyādayo maharṣayaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Library·Vāgbhaṭa: Aṣṭāṅga-saṅgraha·6·6.2
Vāgbhaṭa: Aṣṭāṅga-saṅgraha 6.2
त्रिविधो हि बालः प्रागुक्तस्तत्र क्षीरपस्य क्षीरमदुष्टं प्रयुञ्जीत। अन्नादस्य हितमन्नम्। उभयवृत्तेरुभयम्॥
trividho hi bālaḥ prāguktastatra kṣīrapasya kṣīramaduṣṭaṃ prayuñjīta| annādasya hitamannam| ubhayavṛtterubhayam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षीरं हि यथोक्तैर्दोषकोपनैराहारविहारैर्धात्र्या व्यापन्नं विविधामयोदयाय बालस्य प्रकल्पते॥
kṣīraṃ hi yathoktairdoṣakopanairāhāravihārairdhātryā vyāpannaṃ vividhāmayodayāya bālasya prakalpate||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र श्यावारुणवर्णं तिक्तकषायानुरसं विशदं रूक्षमलक्ष्यगन्धं फेनिलमतृप्तिकरमाध्मानमूत्रवर्चोविबन्धकृत् कर्शनमप्सु विसर्पति विच्छिन्नं च प्लवते वातदुष्टम्॥
tatra śyāvāruṇavarṇaṃ tiktakaṣāyānurasaṃ viśadaṃ rūkṣamalakṣyagandhaṃ phenilamatṛptikaramādhmānamūtravarcovibandhakṛt karśanamapsu visarpati vicchinnaṃ ca plavate vātaduṣṭam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृष्णनीलताम्रावभासं तिक्ताम्लकटुकानुरसं कुणपरुधिरगन्धि भृशोष्णमप्सु पीतराजिमद्विदाहकरं च पित्तदुष्टम्॥
kṛṣṇanīlatāmrāvabhāsaṃ tiktāmlakaṭukānurasaṃ kuṇaparudhiragandhi bhṛśoṣṇamapsu pītarājimadvidāhakaraṃ ca pittaduṣṭam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्यर्थशुक्लमधुरं लवणानुरसं घृततैलवसामज्जगन्धि पिच्छिलं बहलं तन्तुमत् गुरु सलिलेऽवसीदति निद्राबहुलं च श्लेष्मदुष्टम्॥
atyarthaśuklamadhuraṃ lavaṇānurasaṃ ghṛtatailavasāmajjagandhi picchilaṃ bahalaṃ tantumat guru salile'vasīdati nidrābahulaṃ ca śleṣmaduṣṭam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदुपयुज्यमानं यथास्वलिङ्गान् व्याधीनभिनिर्वर्तयति॥
tadupayujyamānaṃ yathāsvaliṅgān vyādhīnabhinirvartayati||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स यं प्रदेशमभीक्ष्णं स्पृशति स्पर्शं च न क्षमते तत्र रुजमुपलक्षयेत्॥
sa yaṃ pradeśamabhīkṣṇaṃ spṛśati sparśaṃ ca na kṣamate tatra rujamupalakṣayet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निमीलिताक्षतया मूर्ध्नि रुजम्। जिह्वौष्ठदंशश्वासमुष्टिवन्धोर्ध्वेक्षणैर्हृदये। विण्मूत्रच्छर्द्याध्मानान्त्रकूजनस्तनदंशवेष्टनपृष्ठविनमनजठरोन्नमनैर्जठरे। मूत्रसङ्गतृण्मूर्च्छोत्रासदिग्वीक्षणखल्लीहस्तपादस्तम्भकुब्जीभवनकेशलुञ्चनैर्बस्तौ गुह्ये च सर्वत्र च स्वभा वातिरिक्तरोदनेन मुखविकूणनेन च॥
nimīlitākṣatayā mūrdhni rujam| jihvauṣṭhadaṃśaśvāsamuṣṭivandhordhvekṣaṇairhṛdaye| viṇmūtracchardyādhmānāntrakūjanastanadaṃśaveṣṭanapṛṣṭhavinamanajaṭharonnamanairjaṭhare| mūtrasaṅgatṛṇmūrcchotrāsadigvīkṣaṇakhallīhastapādastambhakubjībhavanakeśaluñcanairbastau guhye ca sarvatra ca svabhā vātiriktarodanena mukhavikūṇanena ca||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ यथामयं यथादोषं च धात्र्याः शमनशोधनानि प्रयुञ्जीत॥
atha yathāmayaṃ yathādoṣaṃ ca dhātryāḥ śamanaśodhanāni prayuñjīta||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र वातदूषिते स्तन्ये देवदारुसरलकटुरोहिणीवचाकुष्ठपाठाभार्ङ्गीमागधिकावृश्चिकालीचित्रकाजमोदशुण्ठीमरीचानां क्वाथं दशमूलक्वाथं वा त्रिरात्रं पाययित्वा वातव्याधिविहितानां सर्पिषामन्यतमं निगदमदिरानुपानं दद्याद्वातहरद्रव्यसिद्धं वा। ततः स्निग्धां मृदु विरेच्य बस्तिकर्मणोपचरेत्। वातघ्नैश्चाभ्यङ्गस्वेदोपदेहोन्मर्दनैः। सरलरास्नाजमोदादेवदारुचूर्णं सर्पिषा बालमवलेहयेत्। एवंविधैरेव च विपक्वं सशर्करं सर्पिः॥
tatra vātadūṣite stanye devadārusaralakaṭurohiṇīvacākuṣṭhapāṭhābhārṅgīmāgadhikāvṛścikālīcitrakājamodaśuṇṭhīmarīcānāṃ kvāthaṃ daśamūlakvāthaṃ vā trirātraṃ pāyayitvā vātavyādhivihitānāṃ sarpiṣāmanyatamaṃ nigadamadirānupānaṃ dadyādvātaharadravyasiddhaṃ vā| tataḥ snigdhāṃ mṛdu virecya bastikarmaṇopacaret| vātaghnaiścābhyaṅgasvedopadehonmardanaiḥ| saralarāsnājamodādevadārucūrṇaṃ sarpiṣā bālamavalehayet| evaṃvidhaireva ca vipakvaṃ saśarkaraṃ sarpiḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपि च। तिक्तानुरसं स्तन्यं मुद्गमाषपलाशाभ्यां काकोलीयुगलेन च शोधयेत्। प्रियङ्गुधातकीपुष्पपद्मकदेवदारुक्षौद्रैर्वा। कषायानुरसं हिङ्गुसैन्धववता घृतेन। फेनिलं विच्छिन्नं प्लवमानं च बिल्वाग्निमन्थशृतेन पयसा हविषा च। सूप्यपर्णी काकोलीबृहत्यवल्गुजफलैर्वा॥
api ca| tiktānurasaṃ stanyaṃ mudgamāṣapalāśābhyāṃ kākolīyugalena ca śodhayet| priyaṅgudhātakīpuṣpapadmakadevadārukṣaudrairvā| kaṣāyānurasaṃ hiṅgusaindhavavatā ghṛtena| phenilaṃ vicchinnaṃ plavamānaṃ ca bilvāgnimanthaśṛtena payasā haviṣā ca| sūpyaparṇī kākolībṛhatyavalgujaphalairvā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पित्तेऽमृतापटोलपत्रसारिवाशतावरीनिम्बचन्दनक्वाथं धात्री बालश्च पिबेत्। त्रिफलाभूनिम्बकटुकामुस्तक्वाथं वा। जीवकर्षभकद्विकाकोलीमधुककट्फलकर्कटशृङ्गीक्वाथं वा। सक्षौद्रं पटोलादिं पद्मकादिं वा। सारिवादिं न्यग्रोधादिं वा। एभिरेव च द्रव्यैः सर्पीषि पित्तघ्नानि च विरेचनानि शीतांश्चाभ्यङ्गप्रदेहसेकान् कुर्यात्॥
pitte'mṛtāpaṭolapatrasārivāśatāvarīnimbacandanakvāthaṃ dhātrī bālaśca pibet| triphalābhūnimbakaṭukāmustakvāthaṃ vā| jīvakarṣabhakadvikākolīmadhukakaṭphalakarkaṭaśṛṅgīkvāthaṃ vā| sakṣaudraṃ paṭolādiṃ padmakādiṃ vā| sārivādiṃ nyagrodhādiṃ vā| ebhireva ca dravyaiḥ sarpīṣi pittaghnāni ca virecanāni śītāṃścābhyaṅgapradehasekān kuryāt||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपि च। ताम्रावभासं पयो हृदयमुद्वेष्टयति। तत्प्रियङ्गुमुस्ताशाबरलोद्ध्रैः शोधयेत्। अम्लानुरसमम्लपित्तकरम्। तत् द्राक्षामधुकपयस्याश्रीपर्णीभिः। कटुकानुरसं छर्द्यतीसारकासश्वासकरम्। तत् काकोलीविदारीभ्यां मधुपर्ण्या च। भृशोष्णमनामदाहज्वरकरं विरेचनं च तच्चन्दनोत्पलकमलैः॥
api ca| tāmrāvabhāsaṃ payo hṛdayamudveṣṭayati| tatpriyaṅgumustāśābaraloddhraiḥ śodhayet| amlānurasamamlapittakaram| tat drākṣāmadhukapayasyāśrīparṇībhiḥ| kaṭukānurasaṃ chardyatīsārakāsaśvāsakaram| tat kākolīvidārībhyāṃ madhuparṇyā ca| bhṛśoṣṇamanāmadāhajvarakaraṃ virecanaṃ ca taccandanotpalakamalaiḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कफे तु सैन्धवपिप्पलीयुक्तं सर्पिर्बालं पाययेत्। सैन्धवमधुकसंसृष्टं वा मदनपुष्पकल्केन च सक्षौद्रेण स्तनं बालस्य चोष्ठमालिम्पेत्। तेन सुखं वमति। धात्रीं तु तीक्ष्णैर्वामयेत्। ततः कृतसंसर्जनां पञ्चमूलघनवचातिविषाक्वाथं पाययेत्। तगरसुरदारुसुरेन्द्रयवपृथ्वीकावृश्चिकालीक्वाथं वा। आरग्वधादिं मुस्तादिं वा। रूक्षोष्णांश्च नस्यधूमगण्डूषप्रदेहपरिषेकान् शीलयेत्। अविरुद्धं चान्नपानं योजयेत्॥
kaphe tu saindhavapippalīyuktaṃ sarpirbālaṃ pāyayet| saindhavamadhukasaṃsṛṣṭaṃ vā madanapuṣpakalkena ca sakṣaudreṇa stanaṃ bālasya coṣṭhamālimpet| tena sukhaṃ vamati| dhātrīṃ tu tīkṣṇairvāmayet| tataḥ kṛtasaṃsarjanāṃ pañcamūlaghanavacātiviṣākvāthaṃ pāyayet| tagarasuradārusurendrayavapṛthvīkāvṛścikālīkvāthaṃ vā| āragvadhādiṃ mustādiṃ vā| rūkṣoṣṇāṃśca nasyadhūmagaṇḍūṣapradehapariṣekān śīlayet| aviruddhaṃ cānnapānaṃ yojayet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपि च। लवणानुरसं विसर्पकोठकण्डूकरम्। तत् पिचुमन्दपटोलीक्षीरीवृक्षैः शोधयेत्। तन्तुमद्दौर्बल्यश्वासकासकरम्। तत् पिप्पलीनागरचूर्णेन समधुघृतेन। गुरु सदनात्मकं प्रतिश्यायसिङ्घाणकक्षीरालसककरम्। तत् पाठाव्योषकल्केन पञ्चकोलचूर्णेन वा क्षौद्रघृताप्लुतेन। दोषोपक्रमणीयं चेक्षेत॥
api ca| lavaṇānurasaṃ visarpakoṭhakaṇḍūkaram| tat picumandapaṭolīkṣīrīvṛkṣaiḥ śodhayet| tantumaddaurbalyaśvāsakāsakaram| tat pippalīnāgaracūrṇena samadhughṛtena| guru sadanātmakaṃ pratiśyāyasiṅghāṇakakṣīrālasakakaram| tat pāṭhāvyoṣakalkena pañcakolacūrṇena vā kṣaudraghṛtāplutena| doṣopakramaṇīyaṃ cekṣeta||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदा पुनर्धात्री सन्निपातप्रकोपनान्यासेवेत तदस्यास्त्रयो मला युगपद्वक्षोऽभिप्रपन्नाः क्षीरवहा रसायनीः समनुसृत्य सङ्गीर्णलिङ्गं स्तन्यमावहन्ति। तच्चेदविज्ञानात् सततमप्रत्यवेक्षणात् प्रमादाद्वा मातुः कुमारः पिबति ततः स तेन सलिलोपममच्छं विच्छिन्नमामं दुर्गन्धि नानावर्णवेदनं फेनिलमतिसार्यते। पीतश्वेतमूत्रताविष्टम्भतृष्णाज्वरच्छर्दिविजृम्भिकाशुष्कोद्गारारुचिभ्रमाङ्गभङ्गविक्षेपकूजनघ्राणाक्षिमुखपाकदृष्ट्युपप्लवस्वरसादादयश्चास्य प्रादुर्भवन्ति। तं क्षीरालसकमत्ययं चाचक्षते॥
yadā punardhātrī sannipātaprakopanānyāseveta tadasyāstrayo malā yugapadvakṣo'bhiprapannāḥ kṣīravahā rasāyanīḥ samanusṛtya saṅgīrṇaliṅgaṃ stanyamāvahanti| taccedavijñānāt satatamapratyavekṣaṇāt pramādādvā mātuḥ kumāraḥ pibati tataḥ sa tena salilopamamacchaṃ vicchinnamāmaṃ durgandhi nānāvarṇavedanaṃ phenilamatisāryate| pītaśvetamūtratāviṣṭambhatṛṣṇājvaracchardivijṛmbhikāśuṣkodgārārucibhramāṅgabhaṅgavikṣepakūjanaghrāṇākṣimukhapākadṛṣṭyupaplavasvarasādādayaścāsya prādurbhavanti| taṃ kṣīrālasakamatyayaṃ cācakṣate||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र धात्रीं बालं च पूर्वमेवाशु वामयेत्। विहितसंसर्गयोश्च मुस्तापाठातिविषाकुष्ठकटुकानां क्वाथं पानाय दद्यात्। रास्नाजमोदाप्रियङ्गुभद्रदारूणां वा। पाठातेजोवतीपुनर्नववृश्चिकालीनां वा। भूनिम्बामृताकुटजफलसारिवाणां वा। वचाहरिद्रादिगणयोर्वा। पाठादिमहाकषायस्य वा। जम्ब्वाम्रतिन्दुककपित्थपत्राणां वा। बिल्वभङ्गस्य वा। अनुबन्धे च यथाव्याधि प्रतिकुर्वीत॥
tatra dhātrīṃ bālaṃ ca pūrvamevāśu vāmayet| vihitasaṃsargayośca mustāpāṭhātiviṣākuṣṭhakaṭukānāṃ kvāthaṃ pānāya dadyāt| rāsnājamodāpriyaṅgubhadradārūṇāṃ vā| pāṭhātejovatīpunarnavavṛścikālīnāṃ vā| bhūnimbāmṛtākuṭajaphalasārivāṇāṃ vā| vacāharidrādigaṇayorvā| pāṭhādimahākaṣāyasya vā| jambvāmratindukakapitthapatrāṇāṃ vā| bilvabhaṅgasya vā| anubandhe ca yathāvyādhi pratikurvīta||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दन्तोद्भेदश्च सर्वरोगायतनम्। विशेषेण तु तन्मूला ज्वरशिरोभितापतृष्णाभ्रमाभिष्यन्दकुकूणकपोथकीवमथुकासश्वासातीसारविसर्पाः॥
dantodbhedaśca sarvarogāyatanam| viśeṣeṇa tu tanmūlā jvaraśirobhitāpatṛṣṇābhramābhiṣyandakukūṇakapothakīvamathukāsaśvāsātīsāravisarpāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स दीर्घायुषोऽष्टमान्मासात् परतो वा प्रवर्तते। इतरेषां तु चतुर्थात्। तेह्यतिबाल्ये दन्तोत्पादवेदनयातिपीडिता न सम्यक् सम्पूर्णधातुबला भवन्ति॥
sa dīrghāyuṣo'ṣṭamānmāsāt parato vā pravartate| itareṣāṃ tu caturthāt| tehyatibālye dantotpādavedanayātipīḍitā na samyak sampūrṇadhātubalā bhavanti||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रास्थिमज्जानौ दन्तोत्पत्तिहेतू। तदा च तयोरसम्पूर्णवीर्यत्वात् पुनः कालान्तरेण दन्तानां पतनमापूर्यमाणधातुत्वाच्च पुनरुत्थानमत एव च वृद्धानां न पुनर्दन्तोत्पत्तिः॥
tatrāsthimajjānau dantotpattihetū| tadā ca tayorasampūrṇavīryatvāt punaḥ kālāntareṇa dantānāṃ patanamāpūryamāṇadhātutvācca punarutthānamata eva ca vṛddhānāṃ na punardantotpattiḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बलान्निपतितानां तु सहसा तदधिष्ठानगतधातुबीजभ्रंशात् सन्ततिव्युच्छेदाच्छोणितातिप्रवृत्याभिघाताच्च निस्सारितत्वात्। सिराणां पुनरनुत्पादः एतेन रोगच्युता अपि प्रायशो व्याख्याताः॥
balānnipatitānāṃ tu sahasā tadadhiṣṭhānagatadhātubījabhraṃśāt santativyucchedācchoṇitātipravṛtyābhighātācca nissāritatvāt| sirāṇāṃ punaranutpādaḥ etena rogacyutā api prāyaśo vyākhyātāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तौ तु धातू कालक्रमेण पच्यमानौ यदा दन्ताशयमनुप्रपद्येते तदास्य किञ्चिदुत्सेधेनोर्ध्वाधोदन्तमांससङ्घट्टनादङ्गहर्षो जायते। तद्गतेन च श्लेष्मणा कण्डूस्तया चूचुकं दश्यते। यद्यदालभते तत्तदास्यमानयति। मारुतश्चास्य दन्तमूलेषु मूर्छति। ततः स कफानुविद्धोऽस्थिमज्जस्थितः सर्वतो विसरन् सह पित्तेन धातून् मलांश्च दूषयन् विविधान्यथोदितानुपद्रवानभिनिर्वर्तयति॥
tau tu dhātū kālakrameṇa pacyamānau yadā dantāśayamanuprapadyete tadāsya kiñcidutsedhenordhvādhodantamāṃsasaṅghaṭṭanādaṅgaharṣo jāyate| tadgatena ca śleṣmaṇā kaṇḍūstayā cūcukaṃ daśyate| yadyadālabhate tattadāsyamānayati| mārutaścāsya dantamūleṣu mūrchati| tataḥ sa kaphānuviddho'sthimajjasthitaḥ sarvato visaran saha pittena dhātūn malāṃśca dūṣayan vividhānyathoditānupadravānabhinirvartayati||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदा पुनर्दन्तमांसाश्रयी केवलो विकृतः प्रबलोऽनिलः सपित्तो वास्थिमज्जानौ शोषयति तदा द्विजानामसम्भव एवेति। भवन्ति चात्र॥
yadā punardantamāṃsāśrayī kevalo vikṛtaḥ prabalo'nilaḥ sapitto vāsthimajjānau śoṣayati tadā dvijānāmasambhava eveti| bhavanti cātra||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पृष्ठभङ्गे बिडालानां बर्हिणां च शिखोद्गमे। दन्तोद्भेदे च बालानां न हि किञ्चिन्न दूयते॥
pṛṣṭhabhaṅge biḍālānāṃ barhiṇāṃ ca śikhodgame| dantodbhede ca bālānāṃ na hi kiñcinna dūyate||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथादोषं यथारोगं यथोद्रेकं यथाबलम्। विभज्य देशकालादींस्तत्र योज्यं भिषग्जितम्॥
yathādoṣaṃ yathārogaṃ yathodrekaṃ yathābalam| vibhajya deśakālādīṃstatra yojyaṃ bhiṣagjitam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त एव दोषा दूष्याश्च ज्वराद्या व्याधयश्च यत्। अतस्तदेव भैषज्यं मात्रा त्वस्य कनीयसी। सौकुमार्याल्पकायत्वात् सर्वान्नानुपसेवनात्॥
ta eva doṣā dūṣyāśca jvarādyā vyādhayaśca yat| atastadeva bhaiṣajyaṃ mātrā tvasya kanīyasī| saukumāryālpakāyatvāt sarvānnānupasevanāt||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्निग्धा एव सदा बाला घृतक्षीरनिषेवणात्। सद्यस्तान् वमनं तस्मात् पाययेन्मतिमान्मृदु॥
snigdhā eva sadā bālā ghṛtakṣīraniṣevaṇāt| sadyastān vamanaṃ tasmāt pāyayenmatimānmṛdu||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बस्तिं साध्ये विरेकेण मर्शेन प्रतिमर्शनम्। युञ्ज्याद्विरेचनादींस्तु धात्र्या एव यथोचितान्॥
bastiṃ sādhye virekeṇa marśena pratimarśanam| yuñjyādvirecanādīṃstu dhātryā eva yathocitān||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मूर्वाव्योषवराकोलजम्बूत्वग्दारुसर्षपाः। सपाठा मधुना लीढाः स्तन्यदोषहराः परम्॥
mūrvāvyoṣavarākolajambūtvagdārusarṣapāḥ| sapāṭhā madhunā līḍhāḥ stanyadoṣaharāḥ param||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इक्षुमूलकशेर्वाख्ययष्ट्याह्वैस्तनु शुध्यति। सान्द्रं तु क्षौद्रकाश्मर्यगुडूचीतण्डुलाम्बुभिः॥
ikṣumūlakaśervākhyayaṣṭyāhvaistanu śudhyati| sāndraṃ tu kṣaudrakāśmaryaguḍūcītaṇḍulāmbubhiḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शृतैर्वा सुरसश्वेतसर्षपाबृहतीद्वयैः। ग्रथितं पद्मकोशीरफलिनीश्वेतचन्दनैः॥
śṛtairvā surasaśvetasarṣapābṛhatīdvayaiḥ| grathitaṃ padmakośīraphalinīśvetacandanaiḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दन्तपालीं समधुना चूर्णेन प्रतिसारयेत्। पिप्पल्या धातकीपुष्पधात्रीफलकृतेन वा॥
dantapālīṃ samadhunā cūrṇena pratisārayet| pippalyā dhātakīpuṣpadhātrīphalakṛtena vā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वाध्रीणसकपोतोत्थरजस्तद्वच्च योजितम्। लावतित्तिरिवल्लूररजः पुष्परसद्रुतम्॥
vādhrīṇasakapotottharajastadvacca yojitam| lāvatittirivallūrarajaḥ puṣparasadrutam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्रुतं करोति बालानां दन्तकेसरवन्मुखम्। वचाद्विबृहतीपाठाकटुकातिविषाघनैः। मधुरैश्च घृतं सिद्धं सिद्धं दशनजन्मनि॥
drutaṃ karoti bālānāṃ dantakesaravanmukham| vacādvibṛhatīpāṭhākaṭukātiviṣāghanaiḥ| madhuraiśca ghṛtaṃ siddhaṃ siddhaṃ daśanajanmani||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भद्रदारु घनं यष्टी समङ्गा ससितोपला। वातज्वरपरीताङ्गः पिबेदन्तरपानकम्॥
bhadradāru ghanaṃ yaṣṭī samaṅgā sasitopalā| vātajvaraparītāṅgaḥ pibedantarapānakam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुराह्वघनयष्ट्याह्वपयस्यांशुमतीद्वयम्। नागरं मरिचं भार्ङ्गी वृश्चिकाली शतावरी॥
surāhvaghanayaṣṭyāhvapayasyāṃśumatīdvayam| nāgaraṃ maricaṃ bhārṅgī vṛścikālī śatāvarī||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
घृतं तत्क्वाथदुग्धाभ्यां सिद्धं हन्त्यनिलज्वरम्। बालस्य पानाभ्यङ्गाभ्यामेभिश्चोन्मर्दनं हितम्॥
ghṛtaṃ tatkvāthadugdhābhyāṃ siddhaṃ hantyanilajvaram| bālasya pānābhyaṅgābhyāmebhiśconmardanaṃ hitam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हरिद्राकुष्ठषङ्ग्रन्थाशतपुष्पाहरेणुभिः। भार्ङ्ग्येलासुषवीरास्नावर्षाभूनतसर्षपैः॥
haridrākuṣṭhaṣaṅgranthāśatapuṣpāhareṇubhiḥ| bhārṅgyelāsuṣavīrāsnāvarṣābhūnatasarṣapaiḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अक्षांशैः साम्बुसौवीरैर्मस्तुपिष्टैर्मरुज्ज्वरे। तैलप्रस्थं सुरामण्डतुल्यमभ्यञ्जनं पचेत्॥
akṣāṃśaiḥ sāmbusauvīrairmastupiṣṭairmarujjvare| tailaprasthaṃ surāmaṇḍatulyamabhyañjanaṃ pacet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लाजनीलोत्पलकणामधुकाञ्जनशर्करम्। पित्तज्वरमतीसारं मधुलीढं निवर्तयेत्॥
lājanīlotpalakaṇāmadhukāñjanaśarkaram| pittajvaramatīsāraṃ madhulīḍhaṃ nivartayet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लाजद्विपिप्पलीक्वाथः शर्करामधुसंयुतः। पीतो ज्वरमतीसारं तृष्णां छर्दिं च नाशयेत्॥
lājadvipippalīkvāthaḥ śarkarāmadhusaṃyutaḥ| pīto jvaramatīsāraṃ tṛṣṇāṃ chardiṃ ca nāśayet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आमातिसारे रक्ते च कल्कितां गजपिप्पलीम्। पाययेच्छर्करोपेतां चूर्णं वा देवदारुजम्॥
āmātisāre rakte ca kalkitāṃ gajapippalīm| pāyayeccharkaropetāṃ cūrṇaṃ vā devadārujam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिरोभितापे सघृतैः शिरः शीतैः प्रलेपयेत्। पत्रैः कपित्थचाङ्गेरीबदरीकाकमाचिजैः॥
śirobhitāpe saghṛtaiḥ śiraḥ śītaiḥ pralepayet| patraiḥ kapitthacāṅgerībadarīkākamācijaiḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिरोरुक्च्छर्द्यतीसारनाशनं मूर्धलेपनम्। गवादनीं दाडिमं च तृड्वान् कोष्णाम्भसा पिबेत्॥
śirorukcchardyatīsāranāśanaṃ mūrdhalepanam| gavādanīṃ dāḍimaṃ ca tṛḍvān koṣṇāmbhasā pibet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुर्यात् कुकूणपोथक्योर्यथोक्तं स्वं स्वमौषधम्। मनश्शिलाशङ्खनाभिः पिप्पल्यो मधुयष्टिका॥
kuryāt kukūṇapothakyoryathoktaṃ svaṃ svamauṣadham| manaśśilāśaṅkhanābhiḥ pippalyo madhuyaṣṭikā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षौद्रेण घृष्टा गुलिका शिशोः सर्वाक्षिरोगजित्। पिप्पलीतण्डुलैर्मुद्गैः सुमनःकोरकैर्यवैः। नीलोत्पलस्य पत्रैश्च श्रेष्ठा वर्तिः शतोन्मितैः॥
kṣaudreṇa ghṛṣṭā gulikā śiśoḥ sarvākṣirogajit| pippalītaṇḍulairmudgaiḥ sumanaḥkorakairyavaiḥ| nīlotpalasya patraiśca śreṣṭhā vartiḥ śatonmitaiḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रियङ्ग्वञ्जनमुस्तानां चूर्णस्तण्डुलवारिणा। तृष्णातीसारवमथून् हन्ति पीतः समाक्षिकः॥
priyaṅgvañjanamustānāṃ cūrṇastaṇḍulavāriṇā| tṛṣṇātīsāravamathūn hanti pītaḥ samākṣikaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पटोलनिम्बकुटजसप्तपर्णं सदीप्यकम्। देवदारुविडङ्गानि सरलो माक्षिकं घृतम्॥
paṭolanimbakuṭajasaptaparṇaṃ sadīpyakam| devadāruviḍaṅgāni saralo mākṣikaṃ ghṛtam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लीढं ज्वरमतीसारं कासं पाण्ड्वामयं वमिम्। हन्याच्च मातृकादोषान् रोगानन्यांश्च तद्विधान्॥
līḍhaṃ jvaramatīsāraṃ kāsaṃ pāṇḍvāmayaṃ vamim| hanyācca mātṛkādoṣān rogānanyāṃśca tadvidhān||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मधुकव्योषषड्ग्रन्थाग्रन्थिकास्पृष्टरोदिकाः। क्षीरिणां च प्रवालानि पाठा च विपचेत् घृतम्। तत् पीतं समधु श्लेष्मज्वरघ्नं दीपनं परम्॥
madhukavyoṣaṣaḍgranthāgranthikāspṛṣṭarodikāḥ| kṣīriṇāṃ ca pravālāni pāṭhā ca vipacet ghṛtam| tat pītaṃ samadhu śleṣmajvaraghnaṃ dīpanaṃ param||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रास्नैलानततर्कारीमधुशिग्रुसुराह्वयैः। सबिल्वकुष्ठवरणरेणुकामिसिभिः कृतः॥
rāsnailānatatarkārīmadhuśigrusurāhvayaiḥ| sabilvakuṣṭhavaraṇareṇukāmisibhiḥ kṛtaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्लेष्मज्वरहरो लेपस्तैलमभ्यञ्जनं च तैः। मण्डलानि तु साज्येन गजमूत्रेण लेपयेत्॥
śleṣmajvaraharo lepastailamabhyañjanaṃ ca taiḥ| maṇḍalāni tu sājyena gajamūtreṇa lepayet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रजनी दारु सरलश्रेयसी बृहतीद्वयम्। पृश्निपर्णी शताह्वा च लीढं माक्षिकसर्पिषा। ग्रहणीदीपनं श्रेष्ठं मारुतस्यानुलोमनम्॥
rajanī dāru saralaśreyasī bṛhatīdvayam| pṛśniparṇī śatāhvā ca līḍhaṃ mākṣikasarpiṣā| grahaṇīdīpanaṃ śreṣṭhaṃ mārutasyānulomanam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतीसारज्वरश्वासकामलापाण्डुकासजित्। बालस्य सर्वरोगेषु पूजितं बलवर्णदम्॥
atīsārajvaraśvāsakāmalāpāṇḍukāsajit| bālasya sarvarogeṣu pūjitaṃ balavarṇadam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बिल्वपेशीगजकणाधातकीलोध्रवालकम्। हन्ति लीढमतीसारं शिशोः क्षौद्रद्रुतं द्रुतम्॥
bilvapeśīgajakaṇādhātakīlodhravālakam| hanti līḍhamatīsāraṃ śiśoḥ kṣaudradrutaṃ drutam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिफलाधातकीपुष्पपद्मबिल्वशलाटुभिः। सक्ट्वङ्गैर्घृतं सिद्धमुदरामयनाशनम्॥ अस2.58। पथ्यासौवर्चलक्षारवेल्लव्योषाग्निहिङ्गुभिः। तिक्तया च घृतं सिद्धं समक्षीरं व्यपोहति। शूलानाहगुदभ्रंशश्वासकासविलम्बिकाः॥
triphalādhātakīpuṣpapadmabilvaśalāṭubhiḥ| sakṭvaṅgairghṛtaṃ siddhamudarāmayanāśanam|| asa2.58| pathyāsauvarcalakṣāravellavyoṣāgnihiṅgubhiḥ| tiktayā ca ghṛtaṃ siddhaṃ samakṣīraṃ vyapohati| śūlānāhagudabhraṃśaśvāsakāsavilambikāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समङ्गाधातकीलोध्रकुटन्नटबलाद्वयैः। महासहाक्षुद्रसहामुद्गबिल्वशलाटुभिः॥
samaṅgādhātakīlodhrakuṭannaṭabalādvayaiḥ| mahāsahākṣudrasahāmudgabilvaśalāṭubhiḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सकार्पासीफलैस्तोये साधितैः साधितं घृतम्। क्षारमस्तुयुतं हन्ति शीघ्रं दन्तोद्भवोद्भवान्। विविधानामयानेतद्वृद्धकाश्यपनिर्मितम्॥
sakārpāsīphalaistoye sādhitaiḥ sādhitaṃ ghṛtam| kṣāramastuyutaṃ hanti śīghraṃ dantodbhavodbhavān| vividhānāmayānetadvṛddhakāśyapanirmitam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दन्तोद्भेदोत्थरोगेषु न बालमतियन्त्रयेत्। स्वयमाप्युपशाम्यन्ति जातदन्तस्य यत् गदाः॥
dantodbhedottharogeṣu na bālamatiyantrayet| svayamāpyupaśāmyanti jātadantasya yat gadāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यावन्मासस्य यो जातस्तावद्वर्षस्य स द्विजः। पतति प्रायशोऽष्टानां तेषां पूर्वेषु सम्भवः॥
yāvanmāsasya yo jātastāvadvarṣasya sa dvijaḥ| patati prāyaśo'ṣṭānāṃ teṣāṃ pūrveṣu sambhavaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्यहःस्वप्नशीताम्बुश्लैष्मिकस्तन्यसेविनः। शिशोः कफेन रुद्धेषु स्रोतस्सु रसवाहिषु॥
atyahaḥsvapnaśītāmbuślaiṣmikastanyasevinaḥ| śiśoḥ kaphena ruddheṣu srotassu rasavāhiṣu||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अरोचकः प्रतिश्यायो ज्वरः कासश्च जायते। कुमारः शुष्यति ततः स्निग्धशुक्लमुखेक्षणः॥
arocakaḥ pratiśyāyo jvaraḥ kāsaśca jāyate| kumāraḥ śuṣyati tataḥ snigdhaśuklamukhekṣaṇaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सैन्धवव्योषशाअर्ङ्गेष्ट्Aअपाठागिरिकदम्बकान्। शुष्यतो मधुसर्पिर्भ्यामरुच्यादिषु योजयेत्॥
saindhavavyoṣaśāarṅgeṣṭAapāṭhāgirikadambakān| śuṣyato madhusarpirbhyāmarucyādiṣu yojayet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अशोकरोहिणीयुक्तं पञ्चकोलं च चूर्णितम्। बदरीधातकीधात्रीचूर्णं वा सर्पिषा द्रुतम्॥
aśokarohiṇīyuktaṃ pañcakolaṃ ca cūrṇitam| badarīdhātakīdhātrīcūrṇaṃ vā sarpiṣā drutam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अश्वलिण्डरसक्षौद्रयुक्तां वा मधुयष्टिकाम्। द्विवार्ताकीफलरसं केवलं वाश्वविड्रसम्॥
aśvaliṇḍarasakṣaudrayuktāṃ vā madhuyaṣṭikām| dvivārtākīphalarasaṃ kevalaṃ vāśvaviḍrasam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मधुना वा घनव्योषपाठा मूर्वा शतावरी। सपयस्या पृथक्पर्णी घृतं वा माक्षिकान्वितम्। स्थिरामरतरुव्योषद्विपुनर्नवसाधितम्॥
madhunā vā ghanavyoṣapāṭhā mūrvā śatāvarī| sapayasyā pṛthakparṇī ghṛtaṃ vā mākṣikānvitam| sthirāmarataruvyoṣadvipunarnavasādhitam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थिरावचाद्विबृहतीकाकोलीपिप्पलीनतैः। निचुलोत्पलवर्षाभूभार्ङ्गीमुस्तैश्च कार्षिकैः॥
sthirāvacādvibṛhatīkākolīpippalīnataiḥ| niculotpalavarṣābhūbhārṅgīmustaiśca kārṣikaiḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सिद्धं प्रस्थार्धमाज्यस्य स्रोतसां शोधनं परम्। सिंह्यश्वगन्धासुरसकणागर्भं च तद्गुणम्॥
siddhaṃ prasthārdhamājyasya srotasāṃ śodhanaṃ param| siṃhyaśvagandhāsurasakaṇāgarbhaṃ ca tadguṇam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यष्ट्याह्वपिप्पलीलोध्रपद्मकोत्पलचन्दनैः। तालीससारिवाभ्यां च साधितं शोषजित् घृतम्॥
yaṣṭyāhvapippalīlodhrapadmakotpalacandanaiḥ| tālīsasārivābhyāṃ ca sādhitaṃ śoṣajit ghṛtam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रास्नामधूलिकाभार्ङ्गीपिप्पलीदेवदारुभिः। अश्वगन्धाद्विकाकोली शृङ्ग्यर्षभकजीवैकः॥
rāsnāmadhūlikābhārṅgīpippalīdevadārubhiḥ| aśvagandhādvikākolī śṛṅgyarṣabhakajīvaikaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूप्यपर्णीविडङ्गैश्च कल्कितैः साधितं घृतम्। शशोत्तमाङ्गनिर्यूहे शुष्यतः पुष्टिकृत् परम्॥
sūpyaparṇīviḍaṅgaiśca kalkitaiḥ sādhitaṃ ghṛtam| śaśottamāṅganiryūhe śuṣyataḥ puṣṭikṛt param||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वचावयस्थातगरकायस्थाचोरकैः शृतम्। बस्तमूत्रसुराभ्यां च तैलमभ्यञ्जने हितम्॥
vacāvayasthātagarakāyasthācorakaiḥ śṛtam| bastamūtrasurābhyāṃ ca tailamabhyañjane hitam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वे बले तुम्बुरुच्छल्ली वचा गिरिकदम्बकः। सुरापिष्टः प्रदेहः स्यादधःकाये विशुष्यताम्॥
dve bale tumburucchallī vacā girikadambakaḥ| surāpiṣṭaḥ pradehaḥ syādadhaḥkāye viśuṣyatām||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सिंहस्कन्दीसिंहवल्लीकरमर्दीत्रिकण्टकैः। भङ्गैः क्वाथः कुमाराणां शुष्यतां परिषेचनम्॥
siṃhaskandīsiṃhavallīkaramardītrikaṇṭakaiḥ| bhaṅgaiḥ kvāthaḥ kumārāṇāṃ śuṣyatāṃ pariṣecanam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साशोकरोहिणीं कृष्णां मध्वाज्येन लिहन्जयेत्। शिशुः शोषं शरीरस्य ससितच्छागदुग्धभुक्॥
sāśokarohiṇīṃ kṛṣṇāṃ madhvājyena lihanjayet| śiśuḥ śoṣaṃ śarīrasya sasitacchāgadugdhabhuk||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुष्ककासे कुमारस्य धात्र्याः स्तन्यविशोधनः। माषयूषः प्रयोक्तव्यः सकृष्णो घृतभर्जितः॥
śuṣkakāse kumārasya dhātryāḥ stanyaviśodhanaḥ| māṣayūṣaḥ prayoktavyaḥ sakṛṣṇo ghṛtabharjitaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मधुनातिविषाशृङ्गीपिप्पलीर्लेहयेच्छिशुम्। एकांवातिविषां कासज्वरच्छर्दिरुपद्रुतम्॥
madhunātiviṣāśṛṅgīpippalīrlehayecchiśum| ekāṃvātiviṣāṃ kāsajvaracchardirupadrutam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कासतृट्च्छर्द्यतीसारैरर्दितं लाजतर्पणम्। लाजतालीसपत्रं वा बीजानि कमलस्य वा॥
kāsatṛṭcchardyatīsārairarditaṃ lājatarpaṇam| lājatālīsapatraṃ vā bījāni kamalasya vā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लोध्रप्रियङ्गुकल्कं वा पाययेत्तण्डुलाम्भसा। शर्करामधुसंयुक्तं लाजकुस्तुम्बरीरजः॥
lodhrapriyaṅgukalkaṃ vā pāyayettaṇḍulāmbhasā| śarkarāmadhusaṃyuktaṃ lājakustumbarīrajaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बृहतीफलमूलत्वक्पिप्पलीग्रन्थिकैः कृतः। तवक्षीरीयुतैः क्वाथो मधुना हन्ति शीलितः॥
bṛhatīphalamūlatvakpippalīgranthikaiḥ kṛtaḥ| tavakṣīrīyutaiḥ kvātho madhunā hanti śīlitaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
छर्दिमूर्छाज्वरश्वासकासातीसारपीनसान्। पञ्चकोलद्विवार्ताकीमूलभार्ङ्गीतुगाह्वयाः॥
chardimūrchājvaraśvāsakāsātīsārapīnasān| pañcakoladvivārtākīmūlabhārṅgītugāhvayāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षौद्राज्यलीढाः श्वसनकासपीनसरुक्च्छिदः। श्यामातिमुक्तातर्कारीकुसुमक्वाथसाधितम्। यष्टीगर्भं घृतं तृष्णाहिध्माश्वासास्रपित्तनुत्॥
kṣaudrājyalīḍhāḥ śvasanakāsapīnasarukcchidaḥ| śyāmātimuktātarkārīkusumakvāthasādhitam| yaṣṭīgarbhaṃ ghṛtaṃ tṛṣṇāhidhmāśvāsāsrapittanut||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पीतं पीतं वमति यः स्तन्यं तं मधुसर्पिषा। द्विवार्ताकीफलरसं पञ्चकोलं च लेहयेत्॥
pītaṃ pītaṃ vamati yaḥ stanyaṃ taṃ madhusarpiṣā| dvivārtākīphalarasaṃ pañcakolaṃ ca lehayet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पिप्पलीपञ्चलवणं कृमिजित् पारिभद्रकम्। तद्वल्लिह्यात्तथा व्योषं मषीं वा रोमचर्मणाम्। लाभतःशल्यकश्वाविड्गोधर्ष्यशिखिजन्मनाम्॥
pippalīpañcalavaṇaṃ kṛmijit pāribhadrakam| tadvallihyāttathā vyoṣaṃ maṣīṃ vā romacarmaṇām| lābhataḥśalyakaśvāviḍgodharṣyaśikhijanmanām||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
खदिरार्जुनतालीसकुष्ठचन्दनजे रसे। सक्षीरं साधितं सर्पिर्वमथुं विनियच्छति॥
khadirārjunatālīsakuṣṭhacandanaje rase| sakṣīraṃ sādhitaṃ sarpirvamathuṃ viniyacchati||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षीरीप्रवालमधुकदर्भमूलबिसोत्पलैः। तृष्णादाहज्वरहरः कषायः ससितामधुः॥
kṣīrīpravālamadhukadarbhamūlabisotpalaiḥ| tṛṣṇādāhajvaraharaḥ kaṣāyaḥ sasitāmadhuḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शर्करादाडिमकणानागकेसरजीवकम्। लिहन् कुमारः क्षौद्रेण तृट्च्छर्दिभ्यां विमुच्याते॥
śarkarādāḍimakaṇānāgakesarajīvakam| lihan kumāraḥ kṣaudreṇa tṛṭcchardibhyāṃ vimucyāte||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लाजैः सचन्दनोशीरयष्टीमधुकपद्मकैः। लिप्तो धौतः स्तनः पीतो भ्रमतृड्दाहमोहहा॥
lājaiḥ sacandanośīrayaṣṭīmadhukapadmakaiḥ| lipto dhautaḥ stanaḥ pīto bhramatṛḍdāhamohahā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्नेहलवणं पीत्वा संस्कृतं लावजं रसम्। सशर्करं विजयते बालो लङ्घनजान् गदान्॥
asnehalavaṇaṃ pītvā saṃskṛtaṃ lāvajaṃ rasam| saśarkaraṃ vijayate bālo laṅghanajān gadān||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विसर्पस्तु शिशोः प्राणनाशनो बस्तिशीर्षजः। पद्मवर्णो महापद्मनामा दोषत्रयोद्भवः॥
visarpastu śiśoḥ prāṇanāśano bastiśīrṣajaḥ| padmavarṇo mahāpadmanāmā doṣatrayodbhavaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शाखाभ्यां हृदयं याति हृदयाद्वा गुदं व्रजेत्। सदन्तो जायते यस्तु दन्ताः प्राग्यस्य चोत्तराः॥
śākhābhyāṃ hṛdayaṃ yāti hṛdayādvā gudaṃ vrajet| sadanto jāyate yastu dantāḥ prāgyasya cottarāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुर्वीत तस्मिन्नुत्पाते शान्तिं तं च द्विजतये। दद्यात् सदक्षिणं बालं नैगमेषं च पूजयेत्॥
kurvīta tasminnutpāte śāntiṃ taṃ ca dvijataye| dadyāt sadakṣiṇaṃ bālaṃ naigameṣaṃ ca pūjayet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वत्सस्य मधुलाजानामापूर्यप्राङ्मुखो मुखम्। चुम्बेत्कुमारस्त्रीन् वारान् प्रायश्चित्तमिदं परम्॥
vatsasya madhulājānāmāpūryaprāṅmukho mukham| cumbetkumārastrīn vārān prāyaścittamidaṃ param||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नावमारोहयेत् बालं स्नातं स्कन्धं गजस्य वा। भोजयेत् ब्राह्मणांश्चात्र पायसं मधुसर्पिषा॥
nāvamārohayet bālaṃ snātaṃ skandhaṃ gajasya vā| bhojayet brāhmaṇāṃścātra pāyasaṃ madhusarpiṣā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मातुः कुमारो गर्भिण्याः स्तन्यं प्रायोऽपिबन्नपि। कासाग्निसादवमथुतन्द्राकार्श्यारुचिभ्रमैः॥
mātuḥ kumāro garbhiṇyāḥ stanyaṃ prāyo'pibannapi| kāsāgnisādavamathutandrākārśyārucibhramaiḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
युज्यते कोष्ठवृध्या च तमाहुः पारिगर्भिकम्। रोगं परिभवाख्यं च युञ्ज्यात्तत्राग्निदीपनम्॥
yujyate koṣṭhavṛdhyā ca tamāhuḥ pārigarbhikam| rogaṃ paribhavākhyaṃ ca yuñjyāttatrāgnidīpanam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पिप्पलीपिप्पलीमूलकटुकादेवदारुभिः। क्षारद्वयबिडाजाजीबिल्वमध्याग्निदीप्यकैः॥
pippalīpippalīmūlakaṭukādevadārubhiḥ| kṣāradvayabiḍājājībilvamadhyāgnidīpyakaiḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दधिसौवीरकसुरामण्डैश्च विपचेत् घृतम्। हन्ति प्रयुक्तं तत् काले रोगान् पारिभवाश्रयान्॥
dadhisauvīrakasurāmaṇḍaiśca vipacet ghṛtam| hanti prayuktaṃ tat kāle rogān pāribhavāśrayān||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्नेनोपहितं स्तन्यं पिबतो विहितात् परम्। इमानेव गदान् कुर्यात् कुर्यात्तेष्वेतदेव च॥
annenopahitaṃ stanyaṃ pibato vihitāt param| imāneva gadān kuryāt kuryātteṣvetadeva ca||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पीतं पीतं च यः स्तन्यं सवातमतिसर्यते। तस्याप्येतत् परं पथ्यं दीपनं बलवर्णकृत्॥
pītaṃ pītaṃ ca yaḥ stanyaṃ savātamatisaryate| tasyāpyetat paraṃ pathyaṃ dīpanaṃ balavarṇakṛt||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्युद्रिक्तक्षुधं बालं परिभूतं तु लेहयेत्। विदारीयवगोधूमकणाचूर्णं घृताप्लुतम्॥
atyudriktakṣudhaṃ bālaṃ paribhūtaṃ tu lehayet| vidārīyavagodhūmakaṇācūrṇaṃ ghṛtāplutam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाययेदनु च क्षीरं शृतं समधुशर्करम्। अक्षमज्जाद्विकाकोलीयष्टीमधुकमोरटैः॥
pāyayedanu ca kṣīraṃ śṛtaṃ samadhuśarkaram| akṣamajjādvikākolīyaṣṭīmadhukamoraṭaiḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रपयेत् क्षीरमाज्यं वा बीजैरिक्षुरकस्य च। तत् प्रयोज्यं गुरु स्निग्धं यच्चात्यग्नौ पुरेरितम्॥
śrapayet kṣīramājyaṃ vā bījairikṣurakasya ca| tat prayojyaṃ guru snigdhaṃ yaccātyagnau pureritam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्ववायसबिडालानामुच्छिष्टेन जलेन च। स्नापयेत्तं नचेदेवं क्षुत्तस्य प्रशमं वरजेत्॥
śvavāyasabiḍālānāmucchiṣṭena jalena ca| snāpayettaṃ nacedevaṃ kṣuttasya praśamaṃ varajet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षीरिपादपमूलस्थं विधिना स्नापितं ततः। वस्त्ररत्नाद्यलङ्कारैः कुमारं भूषयेत् सितैः॥
kṣīripādapamūlasthaṃ vidhinā snāpitaṃ tataḥ| vastraratnādyalaṅkāraiḥ kumāraṃ bhūṣayet sitaiḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वृक्षं चानु ततः कुर्यात् भूषणव्यत्ययं तयोः। एतदायुःप्रदं धन्यं स्नपनं सर्वरोगजित्॥
vṛkṣaṃ cānu tataḥ kuryāt bhūṣaṇavyatyayaṃ tayoḥ| etadāyuḥpradaṃ dhanyaṃ snapanaṃ sarvarogajit||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जटीभूतकचाक्ष्यादिपक्ष्माणमतिलोलुपम्। गोमूत्रगन्धिं स्नपयेतीर्थे गव्यशकृद्रसैः॥
jaṭībhūtakacākṣyādipakṣmāṇamatilolupam| gomūtragandhiṃ snapayetīrthe gavyaśakṛdrasaiḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वचापुष्पशिलाकुष्ठवयस्थाहिङ्गुकट्फलैः। सबस्तमूत्रमदिरैस्तैलमभ्यञ्जनं पचेत्॥
vacāpuṣpaśilākuṣṭhavayasthāhiṅgukaṭphalaiḥ| sabastamūtramadiraistailamabhyañjanaṃ pacet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बलाविदारीत्रिकटुककुष्ठोशीरकुचन्दनैः। सिद्धं पीतं हविर्हन्ति तं विकारमशेषतः॥
balāvidārītrikaṭukakuṣṭhośīrakucandanaiḥ| siddhaṃ pītaṃ havirhanti taṃ vikāramaśeṣataḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिरः पृष्ठं ततो मुष्कौ ततः पादौ च यो रुजेत्। हस्ताभ्यामुत्थितो वायुः सपर्वानुप्लवः स्मृतः॥
śiraḥ pṛṣṭhaṃ tato muṣkau tataḥ pādau ca yo rujet| hastābhyāmutthito vāyuḥ saparvānuplavaḥ smṛtaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गौरीवचासदापुष्पीहयगन्धाकटुत्रयैः। सक्ट्फलद्विवार्ताकीवयस्थाहिङ्गुरोहिषैः॥
gaurīvacāsadāpuṣpīhayagandhākaṭutrayaiḥ| sakṭphaladvivārtākīvayasthāhiṅgurohiṣaiḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बस्तमूत्रसुरायुक्तैः साधितं तस्य योजयेत्। तैलमभ्यञ्जने शेषं वातव्याधिवदाचरेत्॥
bastamūtrasurāyuktaiḥ sādhitaṃ tasya yojayet| tailamabhyañjane śeṣaṃ vātavyādhivadācaret||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तालुमांसे कफः क्रुद्धः कुरुते तालुकण्टकम्। तेन तालुप्रदेशस्य निम्नता मूर्ध्नि जायते॥
tālumāṃse kaphaḥ kruddhaḥ kurute tālukaṇṭakam| tena tālupradeśasya nimnatā mūrdhni jāyate||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ताल्पातः स्तनद्वेषः कृच्छ्रात् पानं शकृद्द्रवम्। तृडास्यकण्ड्वक्षिरुजा ग्रीवादुर्धरता वमिः॥
tālpātaḥ stanadveṣaḥ kṛcchrāt pānaṃ śakṛddravam| tṛḍāsyakaṇḍvakṣirujā grīvādurdharatā vamiḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रोत्क्षिप्य यवक्षारक्षौद्राभ्यां प्रतिसारयेत्। तालु तद्वत् कृअणाशुण्ठीगोशकृद्रससैन्धवैः॥
tatrotkṣipya yavakṣārakṣaudrābhyāṃ pratisārayet| tālu tadvat kṛaṇāśuṇṭhīgośakṛdrasasaindhavaiḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शृङ्गिवेरनिशाकुष्ठं कल्कितं वटपल्लवैः। बध्वा गोशकृता लिप्तं कुकूले स्वेदयेत्ततः॥
śṛṅgiveraniśākuṣṭhaṃ kalkitaṃ vaṭapallavaiḥ| badhvā gośakṛtā liptaṃ kukūle svedayettataḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रसेन लिम्पेत्ताल्वास्यं नेत्रे च परिषेचयेत्। हरीतकीवचाकुष्ठकल्कं माक्षिकसंयुतम्। पीत्वा कुमारः स्तन्येन मुच्यते तालुकण्टकात्॥
rasena limpettālvāsyaṃ netre ca pariṣecayet| harītakīvacākuṣṭhakalkaṃ mākṣikasaṃyutam| pītvā kumāraḥ stanyena mucyate tālukaṇṭakāt||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मस्तुलुङ्गक्षयाद्यस्य वायुस्ताल्वस्थि नामयेत्। तस्य तृड्दैन्ययुक्तस्य सर्पिर्मधुरकैः शृतम्। पानाभ्यञ्जनयोर्योज्यमुद्वेगश्चहिमाम्बुना॥
mastuluṅgakṣayādyasya vāyustālvasthi nāmayet| tasya tṛḍdainyayuktasya sarpirmadhurakaiḥ śṛtam| pānābhyañjanayoryojyamudvegaścahimāmbunā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मलोपलेपात् स्वेदाद्वा गुदे रक्तकफोद्भवः। ताम्रो व्रणोऽन्तः कण्डूमान् जायते भूर्युपद्रवः॥
malopalepāt svedādvā gude raktakaphodbhavaḥ| tāmro vraṇo'ntaḥ kaṇḍūmān jāyate bhūryupadravaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.