*६,३०४* ॥ अथ श्रीमन्न्यायसुधायां नप्रयोजनाधिकरणम् ॥ *६,३०४फ़्।* ॥ ॐ न प्रयोजनवत्त्वात् ॐ ॥ ॐ लोकवत्तु लीलाकैवल्यम् ॐ । यत्प्रयोजनार्थं सृष्टयादिस्तदूनत्वादपूर्णतेत्याक्षेपपरिहारायेदमधिकरणमारभ्यते । तदेतदनुपपन्नमित्याभाति । तथाहि । यद्यत्र कर्तृत्वेन प्रयोजनवत्त्वं प्रसाध्यापूर्णत्वसाधनं पूर्वपक्षिणो विवक्षितं स्यात्तदा प्रथमसूत्रमयुक्तं स्यात् । अपूर्णतासाधकं प्रति प्रयोजनवत्त्वहेतोरसिद्धत्वात् । अथ कर्ता चेत्प्रयोजनवान्स्यात् तथा चापूर्णः स्यादित्यापादनं विवक्षितम् । तदा व्यर्थमेवेदं सूत्रम् । न चापूर्णस्ततो न प्रयोजनवानिति परेणैवाङ्गीकृतत्वात् । अन्यथा विपर्ययापर्यवसानात् । लोकवत्तु लीलाकैवल्यमिति द्वितीयसूत्रं तु पक्षद्वये ऽप्ययुक्तम् । साधनापादनदूषणस्यानुद्भावनादिति । मैवम् । ईश्वरस्य सृष्टयादिना प्रयोजनमस्ति न वा । आद्ये ऽपूर्णत्वं प्रसज्येत । द्वितीये तु कर्तृत्वानुपपत्तिः तस्य प्रयोजनव्याप्तत्वादित्युभयथापीश्वरस्य जगत्सृष्टयादिकर्तृत्वानुपपत्तिरित्यत्र पूर्वपक्षिणो विवक्षितम् । तत्र प्रथमसूत्रेण प्रयोजनाभावपक्षं सयुक्तिकमुपादत्ते । तत्रोक्तदोषपरिहारार्थं द्वितीयं सूत्रम् । यद्वा कर्तृत्वेन प्रयोजनस्य तेन चापूर्णत्वस्य इदं स धनं विवक्षितमुतापादनमिति सिद्धान्ती विकल्प्याद्यमाद्येन निराचष्टे । न कर्तृत्वेन प्रयोजनवत्त्वं साध्यम् । कृतकृत्यत्वेन प्रयोजनाभावस्यैव निश्चितत्वात् । नचासिद्धो हेतुः । अथैष एव परम आनन्दो निरनिष्यो निरवद्य इति श्रुतेः । प्रयोजनवत्त्वेनापूर्णतानुमानं तु गर्भस्रावेणैव ग(लि)तमिति । आद्यस्य दूषणान्तरं वदन्द्वितीयं द्वितीयेन निराकरोतीति । *६,३०८* ननूक्तमत्र लोकवदिति सूत्रेण साधनस्यापादनस्य वा न किञ्चिद्दूषणमुद्भाव्यत इति । मैवम् । बाधादेरुद्भावनादित्याशयवान्द्वितीयसूत्रस्य तात्पर्यमाह सदेति ॥ न प्रयोजनवत्त्वात्
*6,304* // atha śrīmannyāyasudhāyāṃ naprayojanādhikaraṇam // *6,304f.* // oṃ na prayojanavattvāt oṃ // oṃ lokavattu līlākaivalyam oṃ / yatprayojanārthaṃ sṛṣṭayādistadūnatvādapūrṇatetyākṣepaparihārāyedamadhikaraṇamārabhyate / tadetadanupapannamityābhāti / tathāhi / yadyatra kartṛtvena prayojanavattvaṃ prasādhyāpūrṇatvasādhanaṃ pūrvapakṣiṇo vivakṣitaṃ syāttadā prathamasūtramayuktaṃ syāt / apūrṇatāsādhakaṃ prati prayojanavattvahetorasiddhatvāt / atha kartā cetprayojanavānsyāt tathā cāpūrṇaḥ syādityāpādanaṃ vivakṣitam / tadā vyarthamevedaṃ sūtram / na cāpūrṇastato na prayojanavāniti pareṇaivāṅgīkṛtatvāt / anyathā viparyayāparyavasānāt / lokavattu līlākaivalyamiti dvitīyasūtraṃ tu pakṣadvaye 'pyayuktam / sādhanāpādanadūṣaṇasyānudbhāvanāditi / maivam / īśvarasya sṛṣṭayādinā prayojanamasti na vā / ādye 'pūrṇatvaṃ prasajyeta / dvitīye tu kartṛtvānupapattiḥ tasya prayojanavyāptatvādityubhayathāpīśvarasya jagatsṛṣṭayādikartṛtvānupapattirityatra pūrvapakṣiṇo vivakṣitam / tatra prathamasūtreṇa prayojanābhāvapakṣaṃ sayuktikamupādatte / tatroktadoṣaparihārārthaṃ dvitīyaṃ sūtram / yadvā kartṛtvena prayojanasya tena cāpūrṇatvasya idaṃ sa dhanaṃ vivakṣitamutāpādanamiti siddhāntī vikalpyādyamādyena nirācaṣṭe / na kartṛtvena prayojanavattvaṃ sādhyam / kṛtakṛtyatvena prayojanābhāvasyaiva niścitatvāt / nacāsiddho hetuḥ / athaiṣa eva parama ānando niraniṣyo niravadya iti śruteḥ / prayojanavattvenāpūrṇatānumānaṃ tu garbhasrāveṇaiva ga(li)tamiti / ādyasya dūṣaṇāntaraṃ vadandvitīyaṃ dvitīyena nirākarotīti / *6,308* nanūktamatra lokavaditi sūtreṇa sādhanasyāpādanasya vā na kiñciddūṣaṇamudbhāvyata iti / maivam / bādhāderudbhāvanādityāśayavāndvitīyasūtrasya tātparyamāha sadeti // na prayojanavattvāt
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.