अक्षरम् अम्बरान्तधृतेः ऽकस्मिन्नु खल्वाकाश ओतश्च प्रोतश्चेति । स होवाचैतद्वै तदक्षरं गार्गि ब्राह्मणा अभिवदन्त्यस्थूलमनणुऽ (बृ। ३।८।७,८)इत्यादि श्रूयते । तत्र संशयः- किमक्षरशब्देन वर्ण उच्यते किंवा परमेश्वर इति । तत्राक्षरसमाम्नाय इत्यादावक्षरशब्दस्य वर्णे प्रसिद्धत्वात् प्रसिद्ध्यतिक्रमस्य चायुक्तत्वात् ऽओङ्कार एवेदं सर्वम्ऽ (छा। २।२३।३) इत्यादौ च श्रुत्यन्तरे वर्णस्याप्युपास्यत्वेन सर्वात्मकत्वावधारणात्, वर्ण एवाक्षरशब्द इति, एवं प्राप्त उच्यते- पर एवात्माक्षरशब्दवाच्यः । कस्मात् । अम्बरान्तधृतेः- पृथिव्यादेराकाशान्तस्य विकारजातस्य धारणात् । तत्र हि पृथिव्यादेः समस्तविकारजातस्य कालत्रयविभक्तस्य ऽआकाश एव तदोतं च प्रोतं चऽ इत्याकाशे प्रतिष्ठितत्वमुक्त्वा ऽकस्मिन्नु खल्वाकाश ओतश्च प्रोतश्चऽ इत्यनेन प्रश्नेनेदमक्षरमवतारितम् । तथाचोपसंहृतम्- ऽएतस्मिन्नु खल्वक्षरे गार्ग्याकाश ओतश्च प्रोतश्चऽ इति । नचेयमम्बरान्तधृतिर्ब्रह्मणो ऽन्यत्र संभवति । यदपि ऽओङ्कार एवेदं सर्वम्ऽ इति तदपि ब्रह्मप्रतिपत्तिसाधनत्वात्स्तुत्यर्थं द्रष्टव्यम् । तस्मान्न क्षरत्यश्नुते चेति नित्यत्वाव्यापितत्वाभ्यामक्षरं परमेव ब्रह्म ॥ १० ॥ ऽस्यादेतत् कार्यस्य चेत्कारणाधीनत्वमम्बरान्तधृतिरभ्युपगम्यते, प्रधानकारणवादिनो ऽपीयमुपपद्यते । कथमम्बरान्तधृतेर्ब्रह्मत्वप्रतिपत्तिःऽ । अत उत्तरं पठति- ---------------------- फ़्न्: ऽरूढिर्योगमपहरतिऽ इति न्यायेनाह- प्रसिद्धीति ।
akṣaram ambarāntadhṛteḥ 'kasminnu khalvākāśa otaśca protaśceti / sa hovācaitadvai tadakṣaraṃ gārgi brāhmaṇā abhivadantyasthūlamanaṇu' (bṛ. 3.8.7,8)ityādi śrūyate / tatra saṃśayaḥ- kimakṣaraśabdena varṇa ucyate kiṃvā parameśvara iti / tatrākṣarasamāmnāya ityādāvakṣaraśabdasya varṇe prasiddhatvāt prasiddhyatikramasya cāyuktatvāt 'oṅkāra evedaṃ sarvam' (chā. 2.23.3) ityādau ca śrutyantare varṇasyāpyupāsyatvena sarvātmakatvāvadhāraṇāt, varṇa evākṣaraśabda iti, evaṃ prāpta ucyate- para evātmākṣaraśabdavācyaḥ / kasmāt / ambarāntadhṛteḥ- pṛthivyāderākāśāntasya vikārajātasya dhāraṇāt / tatra hi pṛthivyādeḥ samastavikārajātasya kālatrayavibhaktasya 'ākāśa eva tadotaṃ ca protaṃ ca' ityākāśe pratiṣṭhitatvamuktvā 'kasminnu khalvākāśa otaśca protaśca' ityanena praśnenedamakṣaramavatāritam / tathācopasaṃhṛtam- 'etasminnu khalvakṣare gārgyākāśa otaśca protaśca' iti / naceyamambarāntadhṛtirbrahmaṇo 'nyatra saṃbhavati / yadapi 'oṅkāra evedaṃ sarvam' iti tadapi brahmapratipattisādhanatvātstutyarthaṃ draṣṭavyam / tasmānna kṣaratyaśnute ceti nityatvāvyāpitatvābhyāmakṣaraṃ parameva brahma // 10 // 'syādetat kāryasya cetkāraṇādhīnatvamambarāntadhṛtirabhyupagamyate, pradhānakāraṇavādino 'pīyamupapadyate / kathamambarāntadhṛterbrahmatvapratipattiḥ' / ata uttaraṃ paṭhati- ---------------------- FN: 'rūḍhiryogamapaharati' iti nyāyenāha- prasiddhīti /
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.