नानुमानम् अतच्छब्दात् यथा ब्रह्मणः प्रतिपादकः वैशेषिको हेतुरुक्तो नैवमर्थान्तरस्य वैशेषिको हेतुः प्रतिपादको ऽस्तीत्याह । नानुमानिकं सांख्यस्मृतिपरिकल्पितं प्रधानमिह द्युभ्वाद्यायतनत्वेन प्रतिपत्तव्यम् । कस्मात्, अतच्छब्दात् । तस्याचेतनस्य प्रधानस्य प्रतिपादकः शब्दस्तच्छब्दः, न तच्छब्दो ऽतच्छब्दः । न ह्यत्राचेतनस्य प्रधानस्य प्रतिपादकः कश्चिच्छब्दो ऽस्ति, येनाचेतनं प्रधानं कारणत्वेनायतनत्वेन वावगम्येत । तद्विपरीतस्य चेतनस्य प्रतिपादकशब्दो ऽत्रास्ति- ऽयः सर्वज्ञः सर्ववित्ऽ (मुण्ड।१।१।९) इत्यादिः । अत एव न वायुरपीह द्युभ्वाद्यातनत्वेनाश्रीयते ॥ ३ ॥
nānumānam atacchabdāt yathā brahmaṇaḥ pratipādakaḥ vaiśeṣiko heturukto naivamarthāntarasya vaiśeṣiko hetuḥ pratipādako 'stītyāha / nānumānikaṃ sāṃkhyasmṛtiparikalpitaṃ pradhānamiha dyubhvādyāyatanatvena pratipattavyam / kasmāt, atacchabdāt / tasyācetanasya pradhānasya pratipādakaḥ śabdastacchabdaḥ, na tacchabdo 'tacchabdaḥ / na hyatrācetanasya pradhānasya pratipādakaḥ kaścicchabdo 'sti, yenācetanaṃ pradhānaṃ kāraṇatvenāyatanatvena vāvagamyeta / tadviparītasya cetanasya pratipādakaśabdo 'trāsti- 'yaḥ sarvajñaḥ sarvavit' (muṇḍa.1.1.9) ityādiḥ / ata eva na vāyurapīha dyubhvādyātanatvenāśrīyate // 3 //
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.