अङ्गावबद्धास्तु न शाखासु हि प्रतिवेदम् समाप्ता प्रासङ्गिकी कथा, संप्रति तु प्रकृतामेवानुवर्तामहे - ऽओम्त्येतदक्षरमुद्गीथमुपासीतऽ (छा। १।१।१) ऽलोकेषु पञ्चविधं सामोपासीतऽ (छा। २।१।१), ऽउक्थमुक्थमिति वै प्रजा वदन्ति तदिदमेवोक्थम्ऽ, ऽइयमेव पृथिवीऽ, ऽअयं वाव लोक एषो ऽग्निश्चितःऽ इत्येवमाद्या य उद्गीथादिकर्माङ्गावबद्धाः प्रत्ययाः प्रतिवेदं शाखाभेदेषु विहितास्ते तत्तच्छाखागतेष्वेवोद्गीथादिषु भवेयुरथवा सर्वशाखागतेष्विति विशयः । प्रतिशाखं न स्वरादिबेदादुद्गीथादिषु विधीयेरन्निति । कुतः - संनिधानात् । ऽउद्गीथमुपासीतऽ (छा। १।१।१) इति हि सामान्यविहितानां विश्षाकाङ्क्षायां संनिकृष्टेनैव स्वशाखागतेन विशेषणाकाङ्क्षादिनिवृत्तेः । तदतिलङ्घनेन शाखान्तरविहितविशेषोपादाने कारणं नास्ति । तस्मात्प्रतिशाखं व्यवस्थेति । एवं प्राप्ते ब्रवीत्यङ्गावबद्धास्त्विति । तुशब्दः पक्षं व्यवर्तयति । नैते प्रतिवेदं स्वशाखास्वेव व्यवतिष्ठेरन् । अपितु सर्वशाखास्वनुवर्तेरन् । कुतः - उद्गीथादिश्रुत्यविशेषात् । स्वशाखाव्यवस्थायां ह्युद्गीथमुपासीतेति साम्न्यश्रुतिरविशेषप्रवृत्ता सती संनिधानवशेन विशेषे व्यवस्थाप्यमाना पीडिता स्यात् । नचैतन्न्याय्यम् । संनिधानात्तु श्रुतिर्बलीयसी । नच सामान्याश्रयः प्रत्ययो नोपपद्यते । तस्मात्स्वरादिभेदे सत्यप्युद्गीथत्वाद्यविशेषात्सर्वशाखागतेष्वेवोद्गीथादिष्वेवञ्जातीयकाः प्रत्ययाः स्युः ॥ ५५ ॥
aṅgāvabaddhāstu na śākhāsu hi prativedam samāptā prāsaṅgikī kathā, saṃprati tu prakṛtāmevānuvartāmahe - 'omtyetadakṣaramudgīthamupāsīta' (chā. 1.1.1) 'lokeṣu pañcavidhaṃ sāmopāsīta' (chā. 2.1.1), 'ukthamukthamiti vai prajā vadanti tadidamevoktham', 'iyameva pṛthivī', 'ayaṃ vāva loka eṣo 'gniścitaḥ' ityevamādyā ya udgīthādikarmāṅgāvabaddhāḥ pratyayāḥ prativedaṃ śākhābhedeṣu vihitāste tattacchākhāgateṣvevodgīthādiṣu bhaveyurathavā sarvaśākhāgateṣviti viśayaḥ / pratiśākhaṃ na svarādibedādudgīthādiṣu vidhīyeranniti / kutaḥ - saṃnidhānāt / 'udgīthamupāsīta' (chā. 1.1.1) iti hi sāmānyavihitānāṃ viśṣākāṅkṣāyāṃ saṃnikṛṣṭenaiva svaśākhāgatena viśeṣaṇākāṅkṣādinivṛtteḥ / tadatilaṅghanena śākhāntaravihitaviśeṣopādāne kāraṇaṃ nāsti / tasmātpratiśākhaṃ vyavastheti / evaṃ prāpte bravītyaṅgāvabaddhāstviti / tuśabdaḥ pakṣaṃ vyavartayati / naite prativedaṃ svaśākhāsveva vyavatiṣṭheran / apitu sarvaśākhāsvanuvarteran / kutaḥ - udgīthādiśrutyaviśeṣāt / svaśākhāvyavasthāyāṃ hyudgīthamupāsīteti sāmnyaśrutiraviśeṣapravṛttā satī saṃnidhānavaśena viśeṣe vyavasthāpyamānā pīḍitā syāt / nacaitannyāyyam / saṃnidhānāttu śrutirbalīyasī / naca sāmānyāśrayaḥ pratyayo nopapadyate / tasmātsvarādibhede satyapyudgīthatvādyaviśeṣātsarvaśākhāgateṣvevodgīthādiṣvevañjātīyakāḥ pratyayāḥ syuḥ // 55 //
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.