मन्त्रादिवद्वाविरोधः अथवा नैवात्र विरोधः शङ्कितव्यः । कथमन्यशाखागतेषूद्गीथादिष्वन्यशाखाविहिता प्रत्यया भवेयुरिति । मन्त्रादिवविरोधोपपत्तेः । तथाहि मन्त्राणां कर्मणां गुणानां च शाखान्तरोत्पन्नानामपि शाखान्तर उपसंग्रहो दृश्यते । येषामपि हि शाखिनां कुटरुरसीत्यश्मादानमन्त्रो नाम्नातस्तेषामप्यसौ विनियोगो दृश्यते कुक्कुटरसीत्यश्मादानमन्त्रो नाम्नातस्तेषामप्यसौ विनियोगो दृश्यते कुक्कुटो ऽसीत्यश्मादानमादत्ते कुदरुरसीति वेति । येषामपि समिदादयः प्रयाजडा नाम्नातस्तेषामपि तेषु गुणविधिराम्नायते - ऋतवो वै प्रयाजाः समानत्र होतव्याः इति । तथा येषामपि अजो ऽग्नीषोमीयः इति जातिविशेषोपदेशो नास्ति तेषामपि तद्विषयो मन्त्रवर्ण उपलभ्यते - छागस्य वपाया मेदसो ऽनुर्ब्रूहि इति । तथा वेदान्तरोत्पन्नानामपि ऽअग्नेर्वेर्हेत्रं वेरध्वरम्ऽ इत्येवमादिमन्त्राणां वेदान्तरे परिग्रहो दृष्टः । तथाबह्वृचपठितस्य सूक्तस्य यो जात एव प्रथमो मनस्वान् (ऋसं २।६।७) इत्यस्य अध्वर्यवे सजनीयं शस्यम् इत्यत्र परिग्रहो दृष्टः । तस्माद्यथाश्रयाणां कर्माङ्गानां सर्वत्रानुवृत्तिरेवमाश्रितानामपि प्रत्ययानामित्यविरोधः ॥ ५६ ॥ ३२ भूमज्यायस्त्वाधिकरणम् । सू। ५७
mantrādivadvāvirodhaḥ athavā naivātra virodhaḥ śaṅkitavyaḥ / kathamanyaśākhāgateṣūdgīthādiṣvanyaśākhāvihitā pratyayā bhaveyuriti / mantrādivavirodhopapatteḥ / tathāhi mantrāṇāṃ karmaṇāṃ guṇānāṃ ca śākhāntarotpannānāmapi śākhāntara upasaṃgraho dṛśyate / yeṣāmapi hi śākhināṃ kuṭarurasītyaśmādānamantro nāmnātasteṣāmapyasau viniyogo dṛśyate kukkuṭarasītyaśmādānamantro nāmnātasteṣāmapyasau viniyogo dṛśyate kukkuṭo 'sītyaśmādānamādatte kudarurasīti veti / yeṣāmapi samidādayaḥ prayājaḍā nāmnātasteṣāmapi teṣu guṇavidhirāmnāyate - ṛtavo vai prayājāḥ samānatra hotavyāḥ iti / tathā yeṣāmapi ajo 'gnīṣomīyaḥ iti jātiviśeṣopadeśo nāsti teṣāmapi tadviṣayo mantravarṇa upalabhyate - chāgasya vapāyā medaso 'nurbrūhi iti / tathā vedāntarotpannānāmapi 'agnerverhetraṃ veradhvaram' ityevamādimantrāṇāṃ vedāntare parigraho dṛṣṭaḥ / tathābahvṛcapaṭhitasya sūktasya yo jāta eva prathamo manasvān (ṛ.saṃ 2.6.7) ityasya adhvaryave sajanīyaṃ śasyam ityatra parigraho dṛṣṭaḥ / tasmādyathāśrayāṇāṃ karmāṅgānāṃ sarvatrānuvṛttirevamāśritānāmapi pratyayānāmityavirodhaḥ // 56 // 32 bhūmajyāyastvādhikaraṇam / sū. 57
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.