विकल्पो ऽविशिष्टफलत्वात् स्थिते विद्याभेदे विचार्यते किमासामिच्छया समुच्चयो विकल्पो वा स्यात्, अथवा विकल्प एव नियमेनेति । तत्र स्थितत्वात्तावद्विद्याभेदस्य न समुच्चयनियमे किञ्चित्कारणमस्ति । ननु भिन्नानामप्यग्निहोत्रदर्शपूर्णमासादीनां समुच्चयनियमो दृश्यते । नैष दोषः । नित्यताश्रुतिर्हि तत्र कारणं नैवं विद्यानां काचिन्नित्यताश्रुतिरस्ति । तस्मान्न समुच्चयनियमः । नापि विकल्पनियमः । विद्यान्तराधिकृतस्य विद्यान्तराप्रतिषेधात् । पारिशेष्याद्याथाकाम्यमापद्यते । नन्वविशिष्टफलत्वादासां विकल्पो न्याय्यः । तथाहि - मनोमयः प्राणशरीरः (छा। ३।१४।२) ऽकं ब्रह्म खं ब्रह्मऽ (छा।४।१०५) ऽसत्यकामः सत्यसंकल्पःऽ (छा। ८ १।५) इत्येवमाद्यास्तुल्यवदीश्वरप्राप्तिफला लक्ष्यन्ते । नैष दोषः । समानफलेष्वपि स्वर्गादिसाधनेषु कर्मसु यताकाम्यदर्शनात् । तस्माद्यथाकाम्यप्राप्तावुच्यते विकल्प एवासां भवितुमर्हति न समुच्चयः । कस्मात् । अविशिष्टफलत्वात् । अविशिष्टं ह्यासां फलमुपास्यविषयसाक्षात्करणम् । एकेन चोपासनेन साक्षात्कृ उपास्ये विषय ईश्वरादौ द्वितीयमनर्थकम् । अपि चासंभवः । साक्षात्करणस्य समुच्चयपक्षे चित्तविक्षेपहेतुत्वात् । साक्षात्करणसाद्यं च विद्याफलं दर्शयन्ति श्रुतयः - ऽयस्य स्यादद्धा न विचिकित्सास्तिऽ (छा। ३।१४।४) इति ऽदेवो भूत्वा देवानप्येतिऽ (बृ। ४।१।२) इति चैवमाद्याः । तस्मादविशिष्टफलानां विद्यानामन्यतमामादाय तत्परः स्याद्यावदुपास्यविषयसाक्षात्करमेन तत्फलं प्राप्तमिति ॥ ५९ ॥ ३५ काम्याधिकरणम् । सू। ६०
vikalpo 'viśiṣṭaphalatvāt sthite vidyābhede vicāryate kimāsāmicchayā samuccayo vikalpo vā syāt, athavā vikalpa eva niyameneti / tatra sthitatvāttāvadvidyābhedasya na samuccayaniyame kiñcitkāraṇamasti / nanu bhinnānāmapyagnihotradarśapūrṇamāsādīnāṃ samuccayaniyamo dṛśyate / naiṣa doṣaḥ / nityatāśrutirhi tatra kāraṇaṃ naivaṃ vidyānāṃ kācinnityatāśrutirasti / tasmānna samuccayaniyamaḥ / nāpi vikalpaniyamaḥ / vidyāntarādhikṛtasya vidyāntarāpratiṣedhāt / pāriśeṣyādyāthākāmyamāpadyate / nanvaviśiṣṭaphalatvādāsāṃ vikalpo nyāyyaḥ / tathāhi - manomayaḥ prāṇaśarīraḥ (chā. 3.14.2) 'kaṃ brahma khaṃ brahma' (chā.4.105) 'satyakāmaḥ satyasaṃkalpaḥ' (chā. 8 1.5) ityevamādyāstulyavadīśvaraprāptiphalā lakṣyante / naiṣa doṣaḥ / samānaphaleṣvapi svargādisādhaneṣu karmasu yatākāmyadarśanāt / tasmādyathākāmyaprāptāvucyate vikalpa evāsāṃ bhavitumarhati na samuccayaḥ / kasmāt / aviśiṣṭaphalatvāt / aviśiṣṭaṃ hyāsāṃ phalamupāsyaviṣayasākṣātkaraṇam / ekena copāsanena sākṣātkṛ upāsye viṣaya īśvarādau dvitīyamanarthakam / api cāsaṃbhavaḥ / sākṣātkaraṇasya samuccayapakṣe cittavikṣepahetutvāt / sākṣātkaraṇasādyaṃ ca vidyāphalaṃ darśayanti śrutayaḥ - 'yasya syādaddhā na vicikitsāsti' (chā. 3.14.4) iti 'devo bhūtvā devānapyeti' (bṛ. 4.1.2) iti caivamādyāḥ / tasmādaviśiṣṭaphalānāṃ vidyānāmanyatamāmādāya tatparaḥ syādyāvadupāsyaviṣayasākṣātkaramena tatphalaṃ prāptamiti // 59 // 35 kāmyādhikaraṇam / sū. 60
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.