Chāndogya Upaniṣad 2

समस्तस्य खलु साम्न उपासनं साधु । यत् खलु साधु तत् सामेत्य् आचक्षते । यद् असाधु तद् असामेति

samastasya khalu sāmna upāsanaṃ sādhu | yat khalu sādhu tat sāmety ācakṣate | yad asādhu tad asāmeti

तद् उताप्य् आहुः । साम्नैनम् उपागाद् इति साधुनैनम् उपागाद् इत्य् एव तद् आहुः । असाम्नैनम् उपागाद् इत्य् एव तद् आहुः

tad utāpy āhuḥ | sāmnainam upāgād iti sādhunainam upāgād ity eva tad āhuḥ | asāmnainam upāgād ity eva tad āhuḥ

अथोताप्य् आहुः । साम नो बतेति यत् साधु भवति साधु बतेत्य् एव तद् आहुः । असाम नो बतेति यद् असाधु भवत्य् असाधु बतेत्य् एव तद् आहुः

athotāpy āhuḥ | sāma no bateti yat sādhu bhavati sādhu batety eva tad āhuḥ | asāma no bateti yad asādhu bhavaty asādhu batety eva tad āhuḥ

स य एतद् एवं विद्वान् साधु सामेत्य् उपास्ते ऽभ्याशो ह यद् एनं साधवो धर्मा आ च गच्छेयुर् उप च नमेयुः

sa ya etad evaṃ vidvān sādhu sāmety upāste 'bhyāśo ha yad enaṃ sādhavo dharmā ā ca gaccheyur upa ca nameyuḥ

लोकेषु पञ्चविधं सामोपासीत । पृथिवी हिङ्कारः । अग्निः प्रस्तावः । अन्तरिक्षम् उद्गीथः । आदित्यः प्रतिहारः । द्यौर् निधनम् । इत्य् ऊर्ध्वेषु

lokeṣu pañcavidhaṃ sāmopāsīta | pṛthivī hiṅkāraḥ | agniḥ prastāvaḥ | antarikṣam udgīthaḥ | ādityaḥ pratihāraḥ | dyaur nidhanam | ity ūrdhveṣu

अथावृत्तेषु । द्यौर् हिङ्कारः । आदित्यः प्रस्तावः । अन्तरिक्षम् उद्गीथः । अग्निः प्रतिहारः । पृथिवी निधनम्

athāvṛtteṣu | dyaur hiṅkāraḥ | ādityaḥ prastāvaḥ | antarikṣam udgīthaḥ | agniḥ pratihāraḥ | pṛthivī nidhanam

कल्पन्ते हास्मै लोका ऊर्ध्वाश् चावृत्तश् च य एतद् एवं विद्वांल् लोकेषु पञ्चविधं सामोपास्ते

kalpante hāsmai lokā ūrdhvāś cāvṛttaś ca ya etad evaṃ vidvāṃl lokeṣu pañcavidhaṃ sāmopāste

वृष्टौ पञ्चविधं सामोपासीत । पुरोवातो हिङ्कारः । मेघो जायते स प्रस्तावः । वर्षति स उद्गीथः । विद्योतते स्तनयति स प्रतिहारः

vṛṣṭau pañcavidhaṃ sāmopāsīta | purovāto hiṅkāraḥ | megho jāyate sa prastāvaḥ | varṣati sa udgīthaḥ | vidyotate stanayati sa pratihāraḥ

उद्गृह्णाति तन् निधनं वर्षयति ह य एतद् एवं विद्वान् वृष्टौ पञ्चविधं सामोपास्ते

udgṛhṇāti tan nidhanaṃ varṣayati ha ya etad evaṃ vidvān vṛṣṭau pañcavidhaṃ sāmopāste

सर्वास्व् अप्सु पञ्चविधं सामोपासीत । मेघो यत् संप्लवते स हिङ्कारः । यद् वर्षति स प्रस्तावः । याः प्राच्यः स्यन्दन्ते स उद्गीथः । याः प्रतीच्यः स प्रतिहारः । समुद्रो निधनम्

sarvāsv apsu pañcavidhaṃ sāmopāsīta | megho yat saṃplavate sa hiṅkāraḥ | yad varṣati sa prastāvaḥ | yāḥ prācyaḥ syandante sa udgīthaḥ | yāḥ pratīcyaḥ sa pratihāraḥ | samudro nidhanam

न हाप्सु प्रैत्य् अप्सुमान् भवति य एतद् एवं विद्वान् सर्वास्व् अप्सु पञ्चविधं सामोपास्ते

na hāpsu praity apsumān bhavati ya etad evaṃ vidvān sarvāsv apsu pañcavidhaṃ sāmopāste

ऋतुषु पञ्चविधं सामोपासीत । वसन्तो हिङ्कारः । ग्रीष्मः प्रस्तावः । वर्षा उद्गीथः । शरत् प्रतिहारः । हेमन्तो निधनम्

ṛtuṣu pañcavidhaṃ sāmopāsīta | vasanto hiṅkāraḥ | grīṣmaḥ prastāvaḥ | varṣā udgīthaḥ | śarat pratihāraḥ | hemanto nidhanam

कल्पन्ते हास्मा ऋतव ऋतुमान् भवति य एतद् एवं विद्वान् ऋतुषु पञ्चविधं सामोपास्ते

kalpante hāsmā ṛtava ṛtumān bhavati ya etad evaṃ vidvān ṛtuṣu pañcavidhaṃ sāmopāste

पशुषु पञ्चविधं सामोपासीत । अजा हिङ्कारः । अवयः प्रस्तावः । गाव उद्गीथः । अश्वः प्रतिहारः । पुरुषो निधनम्

paśuṣu pañcavidhaṃ sāmopāsīta | ajā hiṅkāraḥ | avayaḥ prastāvaḥ | gāva udgīthaḥ | aśvaḥ pratihāraḥ | puruṣo nidhanam

भवन्ति हास्य पशवः पशुमान् भवति य एतद् एवं विद्वान् पशुषु पञ्चविधं सामोपास्ते

bhavanti hāsya paśavaḥ paśumān bhavati ya etad evaṃ vidvān paśuṣu pañcavidhaṃ sāmopāste

प्राणेषु पञ्चविधं परोवरीयः सामोपासीत । प्राणो हिङ्कारः । वाक् प्रस्तावः । चक्षुर् उद्गीथः । श्रोत्रं प्रतिहारः । मनो निधनम् । परोवरीयांसि वा एतानि

prāṇeṣu pañcavidhaṃ parovarīyaḥ sāmopāsīta | prāṇo hiṅkāraḥ | vāk prastāvaḥ | cakṣur udgīthaḥ | śrotraṃ pratihāraḥ | mano nidhanam | parovarīyāṃsi vā etāni

परोवरीयो हास्य भवति परोवरीयसो ह लोकाञ् जयति य एतद् एवं विद्वान् प्राणेषु पञ्चविधं परोवरीयः सामोपास्ते । इति तु पञ्चविधस्य

parovarīyo hāsya bhavati parovarīyaso ha lokāñ jayati ya etad evaṃ vidvān prāṇeṣu pañcavidhaṃ parovarīyaḥ sāmopāste | iti tu pañcavidhasya

अथ सप्तविधस्य । वाचि सप्तविधम् सामोपासीत । यत् किंच वाचो हुम् इति स हिङ्कारः । यत् प्रेति स प्रस्तावः । यद् एति स आदिः

atha saptavidhasya | vāci saptavidh.am sāmopāsīta | yat kiṃca vāco hum iti sa hiṅkāraḥ | yat preti sa prastāvaḥ | yad eti sa ādiḥ

यद् उद् इति स उद्गीथः । यत् प्रतीति स प्रतिहारः । यद् उपेति स उपद्रवः । यन् नीति तन् निधनम्

yad ud iti sa udgīthaḥ | yat pratīti sa pratihāraḥ | yad upeti sa upadravaḥ | yan nīti tan nidhanam

दुग्धे ऽस्मै वाग् दोहं यो वाचो दोहः । अन्नवान् अन्नादो भवति । य एतद् एवं विद्वान् वाचि सप्तविधं सामोपास्ते

dugdhe 'smai vāg dohaṃ yo vāco dohaḥ | annavān annādo bhavati | ya etad evaṃ vidvān vāci saptavidhaṃ sāmopāste

अथ खल्व् अमुम् आदित्यं सप्तविधं सामोपासीत । सर्वदा समस् तेन साम । मां प्रति मां प्रतीति सर्वेण समस् तेन साम

atha khalv amum ādityaṃ saptavidhaṃ sāmopāsīta | sarvadā samas tena sāma | māṃ prati māṃ pratīti sarveṇa samas tena sāma

तस्मिन्न् इमानि सर्वाणि भूतान्य् अन्वायत्तानीति विद्यात् । तस्य यत् पुरोदयात् स हिङ्कारः । तद् अस्य पशवो ऽन्वायत्ताः । तस्मात् ते हिङ्कुर्वन्ति । हिङ्कारभाजिनो ह्य् एतस्य साम्नः

tasminn imāni sarvāṇi bhūtāny anvāyattānīti vidyāt | tasya yat purodayāt sa hiṅkāraḥ | tad asya paśavo 'nvāyattāḥ | tasmāt te hiṅkurvanti | hiṅkārabhājino hy etasya sāmnaḥ

अथ यत् प्रथमोदिते स प्रस्तावः । तद् अस्य मनुष्या अन्वायत्ताः । तस्मात् ते प्रस्तुतिकामाः प्रशंसाकामाः । प्रस्तावभाजिनो ह्य् एतस्य साम्नः

atha yat prathamodite sa prastāvaḥ | tad asya manuṣyā anvāyattāḥ | tasmāt te prastutikāmāḥ praśaṃsākāmāḥ | prastāvabhājino hy etasya sāmnaḥ

अथ यत् संगववेलायां स आदिः । तद् अस्य वयांस्य् अन्वायत्तानि । तस्मात् तान्य् अन्तरिक्षे ऽनारम्भणान्य् आदायात्मानं परिपतन्ति । आदिभाजीनि ह्य् एतस्य साम्नः

atha yat saṃgavavelāyāṃ sa ādiḥ | tad asya vayāṃsy anvāyattāni | tasmāt tāny antarikṣe 'nārambhaṇāny ādāyātmānaṃ paripatanti | ādibhājīni hy etasya sāmnaḥ

अथ यत् संप्रति मध्यंदिने स उद्गीथः । तद् अस्य देवा अन्वायत्ताः । तस्मात् ते सत्तमाः प्राजापत्यानाम् । उद्गीथभाजिनो ह्य् एतस्य साम्नः

atha yat saṃprati madhyaṃdine sa udgīthaḥ | tad asya devā anvāyattāḥ | tasmāt te sattamāḥ prājāpatyānām | udgīthabhājino hy etasya sāmnaḥ

अथ यद् ऊर्ध्वं मध्यंदिनात् प्राग् अपराह्णात् स प्रतिहारः । तद् अस्य गर्भा अन्वायत्ताः । तस्मात् ते प्रतिहृता नावपद्यन्ते । प्रतिहारभाजिनो ह्य् एतस्य साम्नः

atha yad ūrdhvaṃ madhyaṃdināt prāg aparāhṇāt sa pratihāraḥ | tad asya garbhā anvāyattāḥ | tasmāt te pratihṛtā nāvapadyante | pratihārabhājino hy etasya sāmnaḥ

अथ यद् ऊर्ध्वम् अपराह्णात् प्राग् अस्तम् अयात् स उपद्रवः । तद् अस्यारण्या अन्वायत्ताः । तस्मात् ते पुरुषं दृष्ट्वा कक्षं श्वभ्रम् इत्य् उपद्रवन्ति । उपद्रवभाजिनो ह्य् एतस्य साम्नः

atha yad ūrdhvam aparāhṇāt prāg astam ayāt sa upadravaḥ | tad asyāraṇyā anvāyattāḥ | tasmāt te puruṣaṃ dṛṣṭvā kakṣaṃ śvabhram ity upadravanti | upadravabhājino hy etasya sāmnaḥ

अथ यत् प्रथमास्तमिते तन् निधनम् । तद् अस्य पितरो ऽन्वायत्ताः । तस्मात् तान् निदधति । निधनभाजिनो ह्य् एतस्य साम्नः । एवं खल्व् अमुम् आदित्यं सप्तविधं सामोपास्ते

atha yat prathamāstamite tan nidhanam | tad asya pitaro 'nvāyattāḥ | tasmāt tān nidadhati | nidhanabhājino hy etasya sāmnaḥ | evaṃ khalv amum ādityaṃ saptavidhaṃ sāmopāste

अथ खल्व् आत्मसंमितम् अतिमृत्यु सप्तविधं सामोपासीत । हिङ्कार इति त्र्यक्षरम् । प्रस्ताव इति त्र्यक्षरम् । तत् समम्

atha khalv ātmasaṃmitam atimṛtyu saptavidhaṃ sāmopāsīta | hiṅkāra iti tryakṣaram | prastāva iti tryakṣaram | tat samam

आदिर् इति द्व्यक्षरम् । प्रतिहार इति चतुरक्षरम् । तत इहैकम् । तत् समम्

ādir iti dvyakṣaram | pratihāra iti caturakṣaram | tata ihaikam | tat samam

उद्गीथ इति त्र्यक्षरम् उपद्रव इति चतुरक्षरं त्रिभिस् त्रिभिः समं भवति । अक्षरम् अतिशिष्यते त्र्यक्षरम् । तत् समम्

udgītha iti tryakṣaram upadrava iti caturakṣaraṃ tribhis tribhiḥ samaṃ bhavati | akṣaram atiśiṣyate tryakṣaram | tat samam

निधनम् इति त्र्यक्षरम् । तत् समम् एव भवति । तानि ह वा एतानि द्वाविंशतिर् अक्षराणि

nidhanam iti tryakṣaram | tat samam eva bhavati | tāni ha vā etāni dvāviṃśatir akṣarāṇi

एकविंशत्यादित्यम् आप्नोति । एकविंशो वा इतो ऽसाव् आदित्यः । द्वाविंशेन परम् आदित्याज् जयति । तन् नाकम् । तद् विशोकम्

ekaviṃśatyādityam āpnoti | ekaviṃśo vā ito 'sāv ādityaḥ | dvāviṃśena param ādityāj jayati | tan nākam | tad viśokam

आप्नोतीहादित्यस्य जयम् । परो हास्यादित्यजयाज् जयो भवति य एतद् एवं विद्वान् आत्मसंमितम् अतिमृत्यु सप्तविधं सामोपास्ते सामोपास्ते

āpnotīhādityasya jayam | paro hāsyādityajayāj jayo bhavati ya etad evaṃ vidvān ātmasaṃmitam atimṛtyu saptavidhaṃ sāmopāste sāmopāste

मनो हिङ्कारः । वाक् प्रस्तावः । चक्षुर् उद्गीथः । श्रोत्रं प्रतिहारः । प्राणो निधनम् । एतद् गायत्रं प्राणेषु प्रोतम्

mano hiṅkāraḥ | vāk prastāvaḥ | cakṣur udgīthaḥ | śrotraṃ pratihāraḥ | prāṇo nidhanam | etad gāyatraṃ prāṇeṣu protam

स य एवम् एतद् गायत्रं प्राणेषु प्रोतं वेद । प्राणी भवति । सर्वम् आयुर् एति । ज्योग् जीवति । महान् प्रजया पशुभिर् भवति । महान् कीर्त्या । महामनाः स्यात् । तद् व्रतम्

sa ya evam etad gāyatraṃ prāṇeṣu protaṃ veda | prāṇī bhavati | sarvam āyur eti | jyog jīvati | mahān prajayā paśubhir bhavati | mahān kīrtyā | mahāmanāḥ syāt | tad vratam

अभिमन्थति स हिङ्कारः । धूमो जायते स प्रस्तावः । ज्वलति स उद्गीथः । अङ्गारा भवन्ति स प्रतिहारः । उपशाम्यति तन् निधनम् । संशाम्यति तन् निधनम् । एतद् रथंतरम् अग्नौ प्रोतम्

abhimanthati sa hiṅkāraḥ | dhūmo jāyate sa prastāvaḥ | jvalati sa udgīthaḥ | aṅgārā bhavanti sa pratihāraḥ | upaśāmyati tan nidhanam | saṃśāmyati tan nidhanam | etad rathaṃtaram agnau protam

स य एवम् एतद् रथंतरम् अग्नौ प्रोतं वेद । ब्रह्मवर्चस्य्: अन्नादो भवति । सर्वम् आयुर् एति । ज्योग् जीवति । महान् प्रजया पशुभिर् भवति । महान् कीर्त्या । न प्रत्यङ्ङ् अग्निम् आचामेन् न निष्ठीवेत् । तद् व्रतम्

sa ya evam etad rathaṃtaram agnau protaṃ veda | brahmavarcasy: annādo bhavati | sarvam āyur eti | jyog jīvati | mahān prajayā paśubhir bhavati | mahān kīrtyā | na pratyaṅṅ agnim ācāmen na niṣṭhīvet | tad vratam

उपमन्त्रयते स हिङ्कारः । ज्ञपयते स प्रस्तावः । स्त्रिया सह शेते स उद्गीथः । प्रति स्त्रीं सह शेते स प्रतिहारः । कालं गच्छति तन् निधनम् । पारं गच्छति तन् निधनम् । एतद् वामदेव्यं मिथुने प्रोतम्

upamantrayate sa hiṅkāraḥ | jñapayate sa prastāvaḥ | striyā saha śete sa udgīthaḥ | prati strīṃ saha śete sa pratihāraḥ | kālaṃ gacchati tan nidhanam | pāraṃ gacchati tan nidhanam | etad vāmadevyaṃ mithune protam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स य एवम् एतद् वामदेव्यं मिथुने प्रोतं वेद । मिथुनी भवति । मिथुनान् मिथुनात् प्रजायते । सर्वम् आयुर् एति । ज्योग् जीवति । महान् प्रजया पशुभिर् भवति । महान् कीर्त्या । न कांचन परिहरेत् । तद् व्रतम्

sa ya evam etad vāmadevyaṃ mithune protaṃ veda | mithunī bhavati | mithunān mithunāt prajāyate | sarvam āyur eti | jyog jīvati | mahān prajayā paśubhir bhavati | mahān kīrtyā | na kāṃcana pariharet | tad vratam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उद्यन् हिङ्कारः । उदितः प्रस्तावः । मध्यंदिन उद्गीथः । अपराह्णः प्रतिहारः । अस्तं यन् निधनम् । एतद् बृहद् आदित्ये प्रोतम्

udyan hiṅkāraḥ | uditaḥ prastāvaḥ | madhyaṃdina udgīthaḥ | aparāhṇaḥ pratihāraḥ | astaṃ yan nidhanam | etad bṛhad āditye protam

स य एवम् एतद् बृहद् आदित्ये प्रोतं वेद । तेजस्व्य्: अन्नादो भवति । सर्वम् आयुर् एति । ज्योग् जीवति । महान् प्रजया पशुभिर् भवति । महान् कीर्त्या । तपन्तं न निन्देत् । तद् व्रतम्

sa ya evam etad bṛhad āditye protaṃ veda | tejasvy: annādo bhavati | sarvam āyur eti | jyog jīvati | mahān prajayā paśubhir bhavati | mahān kīrtyā | tapantaṃ na nindet | tad vratam

अभ्राणि संप्लवन्ते स हिङ्कारः । मेघो जायते स प्रस्तावः । वर्षति स उद्गीथः । विद्योतते स्तनयति स प्रतिहारः । उद्गृह्णाति तन् निधनम् । एतद् वैरूपं पर्जन्ये प्रोतम्

abhrāṇi saṃplavante sa hiṅkāraḥ | megho jāyate sa prastāvaḥ | varṣati sa udgīthaḥ | vidyotate stanayati sa pratihāraḥ | udgṛhṇāti tan nidhanam | etad vairūpaṃ parjanye protam

स य एवम् एतद् वैरूपं पर्जन्ये प्रोतं वेद । विरूपांश् च सुरूपंश् च पशून् अवरुन्धे । सर्वम् आयुर् एति । ज्योग् जीवति । महान् प्रजया पशुभिर् भवति । महान् कीर्त्या । वर्षन्तं न निन्देत् । तद् व्रतम्

sa ya evam etad vairūpaṃ parjanye protaṃ veda | virūpāṃś ca surūpaṃś ca paśūn avarundhe | sarvam āyur eti | jyog jīvati | mahān prajayā paśubhir bhavati | mahān kīrtyā | varṣantaṃ na nindet | tad vratam

वसन्तो हिङ्कारः । ग्रीष्मः प्रस्तावः । वर्षा उद्गीथः । शरत् प्रतिहारः । हेमन्तो निधनम् । एतद् वैराजम् ऋतुषु प्रोतम्

vasanto hiṅkāraḥ | grīṣmaḥ prastāvaḥ | varṣā udgīthaḥ | śarat pratihāraḥ | hemanto nidhanam | etad vairājam ṛtuṣu protam

स य एवम् एतद् वैराजम् ऋतुषु प्रोतं वेद । विराजति प्रजया । पशुभिर् ब्रह्मवर्चसेन । सर्वम् आयुर् एति । ज्योग् जीवति । महान् प्रजया पशुभिर् भवति । महान् कीर्त्या । ऋतून् न निन्देत् । तद् व्रतम्

sa ya evam etad vairājam ṛtuṣu protaṃ veda | virājati prajayā | paśubhir brahmavarcasena | sarvam āyur eti | jyog jīvati | mahān prajayā paśubhir bhavati | mahān kīrtyā | ṛtūn na nindet | tad vratam

पृथिवी हिङ्कारः । अन्तरिक्षं प्रस्तावः । द्यौर् उद्गीथः । दिशः प्रतिहारः । समुद्रो निधनम् । एताः शक्वर्यो लोकेषु प्रोताः

pṛthivī hiṅkāraḥ | antarikṣaṃ prastāvaḥ | dyaur udgīthaḥ | diśaḥ pratihāraḥ | samudro nidhanam | etāḥ śakvaryo lokeṣu protāḥ

स य एवम् एताः शक्वर्यो लोकेषु प्रोता वेद । लोकी भवति सर्वम् आयुर् एति । ज्योग् जीवति । महान् प्रजया पशुभिर् भवति । महान् कीर्त्या । लोकान् न निन्देत् । तद् व्रतम्

sa ya evam etāḥ śakvaryo lokeṣu protā veda | lokī bhavati sarvam āyur eti | jyog jīvati | mahān prajayā paśubhir bhavati | mahān kīrtyā | lokān na nindet | tad vratam

अजा हिङ्कारः । अवयः प्रस्तावः । गाव उद्गीथः । अश्वाः प्रतिहारः । पुरुषो निधनम् । एता रेवत्यः पशुषु प्रोताः

ajā hiṅkāraḥ | avayaḥ prastāvaḥ | gāva udgīthaḥ | aśvāḥ pratihāraḥ | puruṣo nidhanam | etā revatyaḥ paśuṣu protāḥ

स य एवम् एता रेवत्यः पशुषु प्रोता वेद । पशुमान् भवति । सर्वम् आयुर् एति । ज्योग् जीवति । महान् प्रजया पशुभिर् भवति । महान् कीर्त्या । पशून् न निन्देत् । तद् व्रतम्

sa ya evam etā revatyaḥ paśuṣu protā veda | paśumān bhavati | sarvam āyur eti | jyog jīvati | mahān prajayā paśubhir bhavati | mahān kīrtyā | paśūn na nindet | tad vratam

लोम हिङ्कारः । त्वक् प्रस्तावः । मांसम् उद्गीथः । अस्थि प्रतिहारः । मज्जा निधनम् । एतद् यज्ञायज्ञीयम् अङ्गेषु प्रोतम्

loma hiṅkāraḥ | tvak prastāvaḥ | māṃsam udgīthaḥ | asthi pratihāraḥ | majjā nidhanam | etad yajñāyajñīyam aṅgeṣu protam

स य एवम् एतद् यज्ञायज्ञीयम् अङ्गेषु प्रोतं वेद । अङ्गी भवति । नाङ्गेन विहूर्छति । सर्वम् आयुर् एति । ज्योग् जीवति । महान् प्रजया पशुभिर् भवति । महान् कीर्त्या । संवत्सरं मज्ज्ञो नाश्नीयात् । तद् व्रतम् । मज्ज्ञो नाश्नीयाद् इति वा

sa ya evam etad yajñāyajñīyam aṅgeṣu protaṃ veda | aṅgī bhavati | nāṅgena vihūrchati | sarvam āyur eti | jyog jīvati | mahān prajayā paśubhir bhavati | mahān kīrtyā | saṃvatsaraṃ majjño nāśnīyāt | tad vratam | majjño nāśnīyād iti vā

अग्निर् हिङ्कारः । वायुः प्रस्तावः । आदित्य उद्गीथः । नक्षत्राणि प्रतिहारः । चन्द्रमा निधनम् । एतद् राजनं देवतासु प्रोतम्

agnir hiṅkāraḥ | vāyuḥ prastāvaḥ | āditya udgīthaḥ | nakṣatrāṇi pratihāraḥ | candramā nidhanam | etad rājanaṃ devatāsu protam

स य एवम् एतद् राजनं देवतासु प्रोतं वेद । एतासाम् एव देवतानां सलोकतां सर्ष्टितां सायुज्यं गच्छति । सर्वम् आयुर् एति । ज्योग् जीवति । महान् प्रजया पशुभिर् भवति । महान् कीर्त्या । ब्राह्मणान् न निन्देत् । तद् व्रतम्

sa ya evam etad rājanaṃ devatāsu protaṃ veda | etāsām eva devatānāṃ salokatāṃ sarṣṭitāṃ sāyujyaṃ gacchati | sarvam āyur eti | jyog jīvati | mahān prajayā paśubhir bhavati | mahān kīrtyā | brāhmaṇān na nindet | tad vratam

त्रयी विद्या हिङ्कारः । त्रय इमे लोकाः स प्रस्तावः । अग्निर् वायुर् आदित्यः स उद्गीथः । नक्षत्राणि वयांसि मरीचयः स प्रतिहारः । सर्पा गन्धर्वाः पितरस् तन् निधनम् । एतत् साम सर्वस्मिन् प्रोतम्

trayī vidyā hiṅkāraḥ | traya ime lokāḥ sa prastāvaḥ | agnir vāyur ādityaḥ sa udgīthaḥ | nakṣatrāṇi vayāṃsi marīcayaḥ sa pratihāraḥ | sarpā gandharvāḥ pitaras tan nidhanam | etat sāma sarvasmin protam

स य एवम् एतत् साम सर्वस्मिन् प्रोतं वेद सर्वं ह भवति

sa ya evam etat sāma sarvasmin protaṃ veda sarvaṃ ha bhavati

तद् एष श्लोकः । यानि पञ्चधा त्रीणि त्रीणि । तेभ्यो न ज्यायः परम् अन्यद् अस्ति

tad eṣa ślokaḥ | yāni pañcadhā trīṇi trīṇi | tebhyo na jyāyaḥ param anyad asti

यस् तद् वेद स वेद सर्वम् । सर्वा दिशो बलिम् अस्मै हरन्ति । सर्वम् अस्मीत्य् उपासित । तद् व्रतं तद् व्रतम्

yas tad veda sa veda sarvam | sarvā diśo balim asmai haranti | sarvam asmīty upāsita | tad vrataṃ tad vratam

विनर्दि साम्नो वृणे पशव्यम् इत्य् अग्नेर् उद्गीथः । अनिरुक्तः प्रजापतेः । निरुक्तः सोमस्य । मृदु श्लक्ष्णं वायोः । श्लक्ष्णं बलवद् इन्द्रस्य । क्रौञ्चं बृहस्पतेः । अपध्वान्तं वरुणस्य । तान् सर्वान् एवोपसेवेत । वारुणं त्व् एव वर्जयेत्

vinardi sāmno vṛṇe paśavyam ity agner udgīthaḥ | aniruktaḥ prajāpateḥ | niruktaḥ somasya | mṛdu ślakṣṇaṃ vāyoḥ | ślakṣṇaṃ balavad indrasya | krauñcaṃ bṛhaspateḥ | apadhvāntaṃ varuṇasya | tān sarvān evopaseveta | vāruṇaṃ tv eva varjayet

अमृतत्वं देवेभ्य आगायानीत्य् आगायेत् । स्वधां पितृभ्य आशां मनुष्येभ्यस् तृणोदकं पशुभ्यः स्वर्गं लोकं यजमानायान्नम् आत्मन आगायानीत्य् एतानि मनसा ध्यायन्न् अप्रमत्तः स्तुवीत

amṛtatvaṃ devebhya āgāyānīty āgāyet | svadhāṃ pitṛbhya āśāṃ manuṣyebhyas tṛṇodakaṃ paśubhyaḥ svargaṃ lokaṃ yajamānāyānnam ātmana āgāyānīty etāni manasā dhyāyann apramattaḥ stuvīta

सर्वे स्वरा इन्द्रस्यात्मानः । सर्व ऊष्माणः प्रजापतेर् आत्मानः । सर्वे स्पर्शा मृत्योर् आत्मानः । तं यदि स्वरेषूपालभेत । इन्द्रं शरणं प्रपन्नो ऽभूवं स त्वा प्रति वक्ष्यतीत्य् एनं ब्रूयात्

sarve svarā indrasyātmānaḥ | sarva ūṣmāṇaḥ prajāpater ātmānaḥ | sarve sparśā mṛtyor ātmānaḥ | taṃ yadi svareṣūpālabheta | indraṃ śaraṇaṃ prapanno 'bhūvaṃ sa tvā prati vakṣyatīty enaṃ brūyāt

अथ यद्य् एनम् ऊष्मासूपालभेत । प्रजापतिं शरणं प्रपन्नो ऽभूवं स त्वा प्रति पेक्ष्यतीत्य् एनं ब्रूयात् । अथ यद्य् एनं स्पर्शेषूपालभेत । मृत्युं शरणं प्रपन्नो ऽभूवं स त्वा प्रति धक्ष्यतीत्य् एनं ब्रूयात्

atha yady enam ūṣmāsūpālabheta | prajāpatiṃ śaraṇaṃ prapanno 'bhūvaṃ sa tvā prati pekṣyatīty enaṃ brūyāt | atha yady enaṃ sparśeṣūpālabheta | mṛtyuṃ śaraṇaṃ prapanno 'bhūvaṃ sa tvā prati dhakṣyatīty enaṃ brūyāt

सर्वे स्वरा घोषवन्तो बलवन्तो वक्तव्या इन्द्रे बलं ददानीति । सर्व ऊष्माणो ऽग्रस्ता अनिरस्ता विवृता वक्तव्याः प्रजापतेर् आत्मानं परिददानीति । सर्वे स्पर्शा लेशेनानभिनिहिता वक्तव्या मृत्योर् आत्मानं परिहराणीति

sarve svarā ghoṣavanto balavanto vaktavyā indre balaṃ dadānīti | sarva ūṣmāṇo 'grastā anirastā vivṛtā vaktavyāḥ prajāpater ātmānaṃ paridadānīti | sarve sparśā leśenānabhinihitā vaktavyā mṛtyor ātmānaṃ pariharāṇīti

त्रयो धर्मस्कन्धाः । यज्ञो ऽध्ययनं दानम् इति प्रथमः । तप एव द्वितीयः । ब्रह्मचार्याचार्यकुलवासी तृतीयो ऽत्यन्तम् आत्मानम् आचार्यकुले ऽवसादयन् । सर्व एते पुण्यलोका भवन्ति । ब्रह्मसंस्थो ऽमृतत्वम् एति

trayo dharmaskandhāḥ | yajño 'dhyayanaṃ dānam iti prathamaḥ | tapa eva dvitīyaḥ | brahmacāryācāryakulavāsī tṛtīyo 'tyantam ātmānam ācāryakule 'vasādayan | sarva ete puṇyalokā bhavanti | brahmasaṃstho 'mṛtatvam eti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रजापतिर् लोकान् अभ्यतपत् । तेभ्यो ऽभितप्तेभ्यस् त्रयी विद्या संप्रास्रवत् । ताम् अभ्यतपत् । तस्या अभितप्ताया एतान्य् अक्षराणि संप्रस्र्वन्त भूर् भुवः स्वर् इति

prajāpatir lokān abhyatapat | tebhyo 'bhitaptebhyas trayī vidyā saṃprāsravat | tām abhyatapat | tasyā abhitaptāyā etāny akṣarāṇi saṃprasrvanta bhūr bhuvaḥ svar iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तान्य् अभ्यतपत् । तेभ्यो ऽभितप्तेभ्य ॐकारः संप्रास्रवत् । तद् यथा शङ्कुना सर्वाणि पर्णानि संतृण्णान्य् एवम् ॐकारेण सर्वा वाक् संतृण्णा । ॐकार एवेदं सर्वम् ॐकार एव इदं सर्वम्

tāny abhyatapat | tebhyo 'bhitaptebhya oṃkāraḥ saṃprāsravat | tad yathā śaṅkunā sarvāṇi parṇāni saṃtṛṇṇāny evam oṃkāreṇa sarvā vāk saṃtṛṇṇā | oṃkāra evedaṃ sarvam oṃkāra eva idaṃ sarvam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मवादिनो वदन्ति । यद् वसूनां प्रातःसवनम् । रुद्राणां माध्यंदिनं सवनम् । आदित्यानां च विश्वेषां च देवानां तृतीयसवनम्

brahmavādino vadanti | yad vasūnāṃ prātaḥsavanam | rudrāṇāṃ mādhyaṃdinaṃ savanam | ādityānāṃ ca viśveṣāṃ ca devānāṃ tṛtīyasavanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्व तर्हि यजमानस्य लोक इति । स यस् तं न विद्यात् कथं कुर्यात् । अथ विद्वान् कुर्यात्

kva tarhi yajamānasya loka iti | sa yas taṃ na vidyāt kathaṃ kuryāt | atha vidvān kuryāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुरा प्रातरनुवाकस्योपाकरणाज् जघनेन गार्हपत्यस्योदाङ्मुख उपविश्य स वासवं सामाभिगायति

purā prātaranuvākasyopākaraṇāj jaghanena gārhapatyasyodāṅmukha upaviśya sa vāsavaṃ sāmābhigāyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लो ३ कद्वारम् अपावा ३ र्णू ३३ । पश्येम त्वा वयं रा ३३३३३ हु ३ म् आ ३३ ज्या ३ यो ३ आ ३२१११ इति

lo 3 kadvāram apāvā 3 rṇū 33 | paśyema tvā vayaṃ rā 33333 hu 3 m ā 33 jyā 3 yo 3 ā 32111 iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ जुहोति । नमो ऽग्नये पृथिवीक्षिते लोकक्षिते । लोकं मे यजमानाय विन्द । एष वै यजमानस्य लोकः । एता अस्मि

atha juhoti | namo 'gnaye pṛthivīkṣite lokakṣite | lokaṃ me yajamānāya vinda | eṣa vai yajamānasya lokaḥ | etā asmi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्र यजमानः परस्ताद् आयुषः स्वाहा । अपजहि परिघम् इत्य् उक्त्वोत्तिष्ठति । तस्मै वसवः प्रातःसवनं संप्रयच्छन्ति

atra yajamānaḥ parastād āyuṣaḥ svāhā | apajahi parigham ity uktvottiṣṭhati | tasmai vasavaḥ prātaḥsavanaṃ saṃprayacchanti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुरा माध्यन्दिनस्य सवनस्योपाकरणाज् जघनेनाग्नीध्रीयस्योदङ्मुख उपविश्य स रौद्रं सामाभिगायति

purā mādhyandinasya savanasyopākaraṇāj jaghanenāgnīdhrīyasyodaṅmukha upaviśya sa raudraṃ sāmābhigāyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लो ३ कद्वारमपावार् ३ णू ३३ । पश्येम त्वा वयं वैरा ३३३३३ हु ३ म् आ ३३ ज्या ३ यो ३ आ ३२१११ इति

lo 3 kadvāramapāvār 3 ṇū 33 | paśyema tvā vayaṃ vairā 33333 hu 3 m ā 33 jyā 3 yo 3 ā 32111 iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ जुहोति । नामो वायवे ऽन्तरिक्षक्षिते लोकक्षिते । लोकं मे यजमानाय विन्द । एष वै यजमानस्य लोकः । एतास्मि

atha juhoti | nāmo vāyave 'ntarikṣakṣite lokakṣite | lokaṃ me yajamānāya vinda | eṣa vai yajamānasya lokaḥ | etāsmi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्र यजमानः परस्ताद् आयुषः स्वाहा । अपजहि परिघम् इत्य् उक्त्वोत्तिष्ठति । तस्मै रुद्रा माध्यन्दिनं सवनं संप्रयच्छन्ति

atra yajamānaḥ parastād āyuṣaḥ svāhā | apajahi parigham ity uktvottiṣṭhati | tasmai rudrā mādhyandinaṃ savanaṃ saṃprayacchanti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुरा तृतीयसवनस्योपाकरणाज् जघनेनाहवनीयस्योदङ्मुख उपविश्य स आदित्यं स वैश्वदेवं सामाभिगायति

purā tṛtīyasavanasyopākaraṇāj jaghanenāhavanīyasyodaṅmukha upaviśya sa ādityaṃ sa vaiśvadevaṃ sāmābhigāyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ वैश्वदेवम् । लो३कद्वारमपावा३र्णू३३ । पश्येम त्वा वयं साम्रा ३३३३३ हु३म् आ ३३ ज्या ३ यो ३ आ ३२१११ इति

atha vaiśvadevam | lo3kadvāramapāvā3rṇū33 | paśyema tvā vayaṃ sāmrā 33333 hu3m ā 33 jyā 3 yo 3 ā 32111 iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ जुहोति । नम आदित्येभ्यश् च विश्वेभ्यश् च देवेभ्यो दिविक्षिद्भ्यो लोकक्षिद्भ्यः । लोकं मे यजमानाय विन्दत

atha juhoti | nama ādityebhyaś ca viśvebhyaś ca devebhyo divikṣidbhyo lokakṣidbhyaḥ | lokaṃ me yajamānāya vindata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एष वै यजमानस्य लोकः । एतास्म्य् अत्र यजमानः परस्ताद् आयुषः स्वाहा । अपहत परिघम् इत्य् उक्त्वोत्तिष्ठति

eṣa vai yajamānasya lokaḥ | etāsmy atra yajamānaḥ parastād āyuṣaḥ svāhā | apahata parigham ity uktvottiṣṭhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मा आदित्याश् च विश्वे च देवास् तृतीयसवनं संप्रयच्छन्ति । एष ह वै यज्ञस्य मात्रां वेद य एवं वेद य एवं वेद

tasmā ādityāś ca viśve ca devās tṛtīyasavanaṃ saṃprayacchanti | eṣa ha vai yajñasya mātrāṃ veda ya evaṃ veda ya evaṃ veda

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.