Chāndogya Upaniṣad 6

श्वेतकेतुर् हारुणेय आस । तं ह पितोवाच श्वेतकेतो वस ब्रह्मचर्यम् । न वै सोम्यास्मत् कुलीनो ऽननूच्य ब्रह्मबन्धुर् इव भवतीति

śvetaketur hāruṇeya āsa | taṃ ha pitovāca śvetaketo vasa brahmacaryam | na vai somyāsmat kulīno 'nanūcya brahmabandhur iva bhavatīti

स ह द्वादशवर्ष उपेत्य चतुर्विंशतिवर्षः सर्वान् वेदान् अधीत्य महामना अनूचानमानी स्तब्ध एयाय । तं ह पितोवाच

sa ha dvādaśavarṣa upetya caturviṃśativarṣaḥ sarvān vedān adhītya mahāmanā anūcānamānī stabdha eyāya | taṃ ha pitovāca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्वेतकेतो यन् नु सोम्येदं महामना अनूचानमानी स्तब्धो ऽसि । उत तम् आदेशम् अप्राक्ष्यः येनाश्रुतं श्रुतं भवत्य् अमतं मतम् अविज्ञातं विज्ञातम् इति । कथं नु भगवः स आदेशो भवतीति

śvetaketo yan nu somyedaṃ mahāmanā anūcānamānī stabdho 'si | uta tam ādeśam aprākṣyaḥ yenāśrutaṃ śrutaṃ bhavaty amataṃ matam avijñātaṃ vijñātam iti | kathaṃ nu bhagavaḥ sa ādeśo bhavatīti

यथा सोम्यैकेन मृत्पिण्डेन सर्वं मृन्मयं विज्ञातं स्यात् । वाचारम्भणं विकारो नामधेयं मृत्तिकेत्य् एव सत्यम्

yathā somyaikena mṛtpiṇḍena sarvaṃ mṛnmayaṃ vijñātaṃ syāt | vācārambhaṇaṃ vikāro nāmadheyaṃ mṛttikety eva satyam

यथा सोम्यैकेन लोहमणिना सर्वं लोहमयं विज्ञातं स्यात् । वाचारम्भणं विकारो नामधेयं लोहम् इत्य् एव सत्यम्

yathā somyaikena lohamaṇinā sarvaṃ lohamayaṃ vijñātaṃ syāt | vācārambhaṇaṃ vikāro nāmadheyaṃ loham ity eva satyam

यथा सोम्यैकेन नखनिकृन्तनेन सर्वं कार्ष्णायसं विज्ञातं स्यात् । वाचारम्भणं विकारो नामधेयं कृष्णायसम् इत्य् एव सत्यम् । एवं सोम्य स आदेशो भवतीति

yathā somyaikena nakhanikṛntanena sarvaṃ kārṣṇāyasaṃ vijñātaṃ syāt | vācārambhaṇaṃ vikāro nāmadheyaṃ kṛṣṇāyasam ity eva satyam | evaṃ somya sa ādeśo bhavatīti

न वै नूनं भगवन्तस् त एतद् अवेदिषुः । यद् ध्य् एतद् अवेदिष्यन् कथं मे नावक्ष्यन् । इति भगवांस् त्व् एव मे ब्रवीत्व् इति । तथा सोम्येति होवाच

na vai nūnaṃ bhagavantas ta etad avediṣuḥ | yad dhy etad avediṣyan kathaṃ me nāvakṣyan | iti bhagavāṃs tv eva me bravītv iti | tathā somyeti hovāca

सद् एव सोम्येदम् अग्र आसीद् एकम् एवाद्वितीयम् । तद् धैक आहुर् असद् एवेदम् अग्र आसीद् एकम् एवाद्वितीयम् । तस्माद् असतः सज् जायत

sad eva somyedam agra āsīd ekam evādvitīyam | tad dhaika āhur asad evedam agra āsīd ekam evādvitīyam | tasmād asataḥ saj jāyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुतस् तु खलु सोम्यैवं स्याद् इति होवाच । कथम् असतः सज् जायेत । सत् त्व् एव सोम्येदम् अग्र आसीद् एकम् एवाद्वितीयम्

kutas tu khalu somyaivaṃ syād iti hovāca | katham asataḥ saj jāyeta | sat tv eva somyedam agra āsīd ekam evādvitīyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् ऐक्षत । बहु स्यां प्रजायेयेति । तत् तेजो ऽसृजत । तत् तेज ऐक्षत । बहु स्यां प्रजायेयेति । तद् अपो ऽसृजत । तस्माद् यत्र क्व च शोचति स्वेदते वा पुरुषस् तेजस एव तद् अध्य् आपो जायन्ते

tad aikṣata | bahu syāṃ prajāyeyeti | tat tejo 'sṛjata | tat teja aikṣata | bahu syāṃ prajāyeyeti | tad apo 'sṛjata | tasmād yatra kva ca śocati svedate vā puruṣas tejasa eva tad adhy āpo jāyante

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषां खल्व् एषां भूतानां त्रीण्य् एव बीजानि भवन्त्य् आण्डजं जीवजम् उद्भिज्जम् इति

teṣāṃ khalv eṣāṃ bhūtānāṃ trīṇy eva bījāni bhavanty āṇḍajaṃ jīvajam udbhijjam iti

सेयं देवतैक्षत । हन्ताहम् इमास् तिस्रो देवता अनेन जीवेनात्मनानुप्रविश्य नामरूपे व्याकरवाणीति

seyaṃ devataikṣata | hantāham imās tisro devatā anena jīvenātmanānupraviśya nāmarūpe vyākaravāṇīti

तासां त्रिवृतं त्रिवृतम् एकैकां करवाणीति । सेयं देवतेमास् तिस्रो देवता अनेनैव जीवेनात्मनानुप्रविश्य नामरूपे व्याकरोत्

tāsāṃ trivṛtaṃ trivṛtam ekaikāṃ karavāṇīti | seyaṃ devatemās tisro devatā anenaiva jīvenātmanānupraviśya nāmarūpe vyākarot

तासां त्रिवृतं त्रिवृतम् एकैकाम् अकरोत् । यथा तु खलु सोम्येमास् तिस्रो देवतास् त्रिवृत् त्रिवृद् एकैका भवति तन् मे विजानीहीति

tāsāṃ trivṛtaṃ trivṛtam ekaikām akarot | yathā tu khalu somyemās tisro devatās trivṛt trivṛd ekaikā bhavati tan me vijānīhīti

यद् अग्ने रोहितं रूपं तेजसस् तद् रूपम् । यच् छुक्लं तद् अपाम् । यत् कृष्णं तद् अन्नस्य । अपागाद् अग्नेर् अग्नित्वम् । वाचारम्भणं विकारो नामधेयं त्रीणि रूपाणीत्य् एव सत्यम्

yad agne rohitaṃ rūpaṃ tejasas tad rūpam | yac chuklaṃ tad apām | yat kṛṣṇaṃ tad annasya | apāgād agner agnitvam | vācārambhaṇaṃ vikāro nāmadheyaṃ trīṇi rūpāṇīty eva satyam

यद् आदित्यस्य रोहितं रूपं तेजसस् तद् रूपम् । यच् छुक्लं तद् अपाम् । यत् कृष्णं तद् अन्नस्य । अपागाद् आदित्याद् आदित्यत्वम् । वाचारम्भणं विकारो नामधेयं त्रीणि रूपाणीत्य् एव सत्यम्

yad ādityasya rohitaṃ rūpaṃ tejasas tad rūpam | yac chuklaṃ tad apām | yat kṛṣṇaṃ tad annasya | apāgād ādityād ādityatvam | vācārambhaṇaṃ vikāro nāmadheyaṃ trīṇi rūpāṇīty eva satyam

यच् चन्द्रमसो रोहितं रूपं तेजसस् तद् रूपम् । यच् छुक्लं तद् अपाम् । यत् कृष्णं तद् अन्नस्य । अपागाच् चन्द्राच् चन्द्रत्वम् । वाचारम्भणं विकारो नामधेयं त्रीणि रूपाणीत्य् एव सत्यम्

yac candramaso rohitaṃ rūpaṃ tejasas tad rūpam | yac chuklaṃ tad apām | yat kṛṣṇaṃ tad annasya | apāgāc candrāc candratvam | vācārambhaṇaṃ vikāro nāmadheyaṃ trīṇi rūpāṇīty eva satyam

यद् विद्युतो रोहितं रूपं तेजसस् तद् रूपम् । यच् छुक्लं तद् अपाम् । यत् कृष्णं तद् अन्नस्य । अपागाद् विद्युतो विद्युत्त्वम् । वाचारम्भणं विकारो नामधेयं त्रीणि रूपाणीत्य् एव सत्यम्

yad vidyuto rohitaṃ rūpaṃ tejasas tad rūpam | yac chuklaṃ tad apām | yat kṛṣṇaṃ tad annasya | apāgād vidyuto vidyuttvam | vācārambhaṇaṃ vikāro nāmadheyaṃ trīṇi rūpāṇīty eva satyam

एतद् ध स्म वै तद्विद्वांस आहुः पूर्वे महाशाला महाश्रोत्रियाः । न नो ऽद्य कश्चनाश्रुतम् अमतम् अविज्ञातम् उदाहरिष्यति । इति ह्य् एभ्यो विदां चक्रुः

etad dha sma vai tadvidvāṃsa āhuḥ pūrve mahāśālā mahāśrotriyāḥ | na no 'dya kaścanāśrutam amatam avijñātam udāhariṣyati | iti hy ebhyo vidāṃ cakruḥ

यद् उ रोहितम् इवाभूद् इति तेजसस् तद् रूपम् इति तद् विदां चक्रुः । यद् उ शुक्लम् इवाभूद् इत्य् अपां रूपम् इति तद् विदां चक्रुः । यद् उ कृष्णम् इवाभूद् इत्य् अन्नस्य रूपम् इति तद् विदां चक्रुः

yad u rohitam ivābhūd iti tejasas tad rūpam iti tad vidāṃ cakruḥ | yad u śuklam ivābhūd ity apāṃ rūpam iti tad vidāṃ cakruḥ | yad u kṛṣṇam ivābhūd ity annasya rūpam iti tad vidāṃ cakruḥ

यद् व् अविज्ञातम् इवाभूद् इत्य् एतासाम् एव देवतानां समास इति तद् विदां चक्रुः । यथा नु खलु सोम्येमास् तिस्रो देवताः पुरुषं प्राप्य त्रिवृत् त्रिवृद् एकैका भवति तन् मे विजानीहीति

yad v avijñātam ivābhūd ity etāsām eva devatānāṃ samāsa iti tad vidāṃ cakruḥ | yathā nu khalu somyemās tisro devatāḥ puruṣaṃ prāpya trivṛt trivṛd ekaikā bhavati tan me vijānīhīti

अन्नम् अशितं त्रेधा विधीयते । तस्य यः स्थविष्ठो धातुस् तत् पुरीषं भवति । यो मध्यमस् तन् मांसम् । यो ऽणिष्ठस् तन् मनः

annam aśitaṃ tredhā vidhīyate | tasya yaḥ sthaviṣṭho dhātus tat purīṣaṃ bhavati | yo madhyamas tan māṃsam | yo 'ṇiṣṭhas tan manaḥ

आपः पीतास् त्रेधा विधीयन्ते । तासां यः स्थविष्ठो धातुस् तन् मूत्रं भवति । यो मध्यमस् तल् लोहितम् । यो ऽणिष्ठः स प्राणः

āpaḥ pītās tredhā vidhīyante | tāsāṃ yaḥ sthaviṣṭho dhātus tan mūtraṃ bhavati | yo madhyamas tal lohitam | yo 'ṇiṣṭhaḥ sa prāṇaḥ

तेजो ऽशितं त्रेधा विधीयते । तस्य यः स्थविष्ठो धातुस् तद् अस्थि भवति । यो मध्यमः स मज्जा । यो ऽणिष्ठः सा वाक्

tejo 'śitaṃ tredhā vidhīyate | tasya yaḥ sthaviṣṭho dhātus tad asthi bhavati | yo madhyamaḥ sa majjā | yo 'ṇiṣṭhaḥ sā vāk

अन्नमयं हि सोम्य मनः । आपोमयः प्राणः । तेजोमयी वाग् इति । भूय एव मा भगवान् विज्ञापयत्व् इति । तथा सोम्येति होवाच

annamayaṃ hi somya manaḥ | āpomayaḥ prāṇaḥ | tejomayī vāg iti | bhūya eva mā bhagavān vijñāpayatv iti | tathā somyeti hovāca

दध्नः सोम्य मथ्यमानस्य यो ऽणिमा स ऊर्ध्वः समुदीषति । तत् सर्पिर् भवति

dadhnaḥ somya mathyamānasya yo 'ṇimā sa ūrdhvaḥ samudīṣati | tat sarpir bhavati

एवम् एव खलु सोम्यान्नस्याश्यमानस्य यो ऽणिमा स ऊर्ध्वः समुदीषति । तन् मनो भवति

evam eva khalu somyānnasyāśyamānasya yo 'ṇimā sa ūrdhvaḥ samudīṣati | tan mano bhavati

अपां सोम्य पीयमानानां यो ऽणिमा स ऊर्ध्वः समुदीषति । सा प्रानो भवति

apāṃ somya pīyamānānāṃ yo 'ṇimā sa ūrdhvaḥ samudīṣati | sā prāno bhavati

तेजसः सोम्याश्यमानस्य यो ऽणिमा स ऊर्ध्वः समुदीषति । सा वाग् भवति

tejasaḥ somyāśyamānasya yo 'ṇimā sa ūrdhvaḥ samudīṣati | sā vāg bhavati

अन्नमयं हि सोम्य मनः । आपोमयः प्राणः । तेजोमयी वाग् इति । भूय एव मा भगवान् विज्ञापयत्व् इति । तथा सोम्येति होवाच

annamayaṃ hi somya manaḥ | āpomayaḥ prāṇaḥ | tejomayī vāg iti | bhūya eva mā bhagavān vijñāpayatv iti | tathā somyeti hovāca

षोडशकलः सोम्य पुरुषः । पञ्चदशाहानि माशीः । कामम् अपः पिब । आपोमयः प्राणो न पिबतो विच्छेत्स्यत इति

ṣoḍaśakalaḥ somya puruṣaḥ | pañcadaśāhāni māśīḥ | kāmam apaḥ piba | āpomayaḥ prāṇo na pibato vicchetsyata iti

स ह पञ्चदशाहानि नाश । अथ हैनम् उपससाद किं ब्रवीमि भो इति । ऋचः सोम्य यजूंषि सामानीति । स होवाच न वै मा प्रतिभान्ति भो इति

sa ha pañcadaśāhāni nāśa | atha hainam upasasāda kiṃ bravīmi bho iti | ṛcaḥ somya yajūṃṣi sāmānīti | sa hovāca na vai mā pratibhānti bho iti

तं होवाच यथा सोम्य महतो ऽभ्याहितस्यैको ऽङ्गारः खद्योतमात्रः परिशिष्टः स्यात् । तेन ततो ऽपि न बहु दहेत् । एवं सोम्य ते षोडशानां कलानाम् एका कला अतिशिष्टा स्यात् । तयैतर्हि वेदान् नानुभवसि । अशान । अथ मे विज्ञास्यसीति

taṃ hovāca yathā somya mahato 'bhyāhitasyaiko 'ṅgāraḥ khadyotamātraḥ pariśiṣṭaḥ syāt | tena tato 'pi na bahu dahet | evaṃ somya te ṣoḍaśānāṃ kalānām ekā kalā atiśiṣṭā syāt | tayaitarhi vedān nānubhavasi | aśāna | atha me vijñāsyasīti

स हाश । अथ हैनम् उपससाद । तं ह यत् किं च पप्रच्छ सर्वं ह प्रतिपेदे

sa hāśa | atha hainam upasasāda | taṃ ha yat kiṃ ca papraccha sarvaṃ ha pratipede

तं होवाच । यथा सोम्य महतो ऽभ्याहितस्यैकम् अङ्गारं खद्योतमात्रं परिशिष्टं तं तृनैर् उपसमाधाय प्राज्वलयेत् तेन ततो ऽपि बहु दहेत्

taṃ hovāca | yathā somya mahato 'bhyāhitasyaikam aṅgāraṃ khadyotamātraṃ pariśiṣṭaṃ taṃ tṛnair upasamādhāya prājvalayet tena tato 'pi bahu dahet

एवं सोम्य ते षोडशानां कलानाम् एका कलातिशिष्टाभूत् । सान्नेनोपसमाहिता प्राज्वाली । तयैतर्हि वेदान् अनुभवसि । अन्नमयं हि सोम्य मनः । आपोमयः प्राणः । तेजोमयी वाग् इति । तद् धास्य विजज्ञाव् इति विजज्ञाव् इति

evaṃ somya te ṣoḍaśānāṃ kalānām ekā kalātiśiṣṭābhūt | sānnenopasamāhitā prājvālī | tayaitarhi vedān anubhavasi | annamayaṃ hi somya manaḥ | āpomayaḥ prāṇaḥ | tejomayī vāg iti | tad dhāsya vijajñāv iti vijajñāv iti

उद्दालको हारुणिः श्वेतकेतुं पुत्रम् उवाच स्वप्नान्तं मे सोम्य विजानीहीति । यत्रैतत् पुरुषः स्वपिति नाम सता सोम्य तदा संपन्नो भवति । स्वम् अपीतो भवति । तस्माद् एनं स्वपितीत्य् आचक्षते । स्वं ह्य् अपीतो भवति

uddālako hāruṇiḥ śvetaketuṃ putram uvāca svapnāntaṃ me somya vijānīhīti | yatraitat puruṣaḥ svapiti nāma satā somya tadā saṃpanno bhavati | svam apīto bhavati | tasmād enaṃ svapitīty ācakṣate | svaṃ hy apīto bhavati

स यथा शकुनिः सूत्रेण प्रबद्धो दिशं दिशं पतित्वान्यत्रायतनम् अलब्ध्वा बन्धनम् एवोपश्रयते । एवम् एव खलु सोम्य तन् मनो दिशं दिशं पतित्वान्यत्रायतनम् अलब्ध्वा प्राणम् एवोपश्रयते । प्राणबन्धनं हि सोम्य मन इति

sa yathā śakuniḥ sūtreṇa prabaddho diśaṃ diśaṃ patitvānyatrāyatanam alabdhvā bandhanam evopaśrayate | evam eva khalu somya tan mano diśaṃ diśaṃ patitvānyatrāyatanam alabdhvā prāṇam evopaśrayate | prāṇabandhanaṃ hi somya mana iti

अशनापिपासे मे सोम्य विजानीहीति । यत्रैतत् पुरुषो ऽशिशिषति नामाप एव तद् अशितं नयन्ते । तद् यथा गोनायो ऽश्वनायः पुरुषनाय इत्य् एवं तद् अप आचक्षते ऽशनायेति । तत्रैतच् छुङ्गम् उत्पतितं सोम्य विजानीहि । नेदम् अमूलं भविष्यतीति

aśanāpipāse me somya vijānīhīti | yatraitat puruṣo 'śiśiṣati nāmāpa eva tad aśitaṃ nayante | tad yathā gonāyo 'śvanāyaḥ puruṣanāya ity evaṃ tad apa ācakṣate 'śanāyeti | tatraitac chuṅgam utpatitaṃ somya vijānīhi | nedam amūlaṃ bhaviṣyatīti

तस्य क्व मूलं स्याद् अन्यत्रान्नात् । एवम् एव खलु सोम्यान्नेन शुङ्गेनापो मूलम् अन्विच्छ । अद्भिः सोम्य शुङ्गेन तेजो मूलम् अन्विच्छ । तेजसा सोम्य शुङ्गेन सन्मूलम् अन्विच्छ । सन्मूलाः सोम्येमाः सर्वाः प्रजाः सदायतनाः सत्प्रतिष्ठाः

tasya kva mūlaṃ syād anyatrānnāt | evam eva khalu somyānnena śuṅgenāpo mūlam anviccha | adbhiḥ somya śuṅgena tejo mūlam anviccha | tejasā somya śuṅgena sanmūlam anviccha | sanmūlāḥ somyemāḥ sarvāḥ prajāḥ sadāyatanāḥ satpratiṣṭhāḥ

अथ यत्रैतत् पुरुषः पिपासति नाम तेज एव तत् पीतं नयते । तद् यथा गोनायो ऽश्वनायः पुरुषनाय इत्य् एवं तत् तेज आचष्ट उदन्येति । तत्रैतद् एव शुङ्गम् उत्पतितं सोम्य विजानीहि । नेदम् अमूलं भविष्यतीति

atha yatraitat puruṣaḥ pipāsati nāma teja eva tat pītaṃ nayate | tad yathā gonāyo 'śvanāyaḥ puruṣanāya ity evaṃ tat teja ācaṣṭa udanyeti | tatraitad eva śuṅgam utpatitaṃ somya vijānīhi | nedam amūlaṃ bhaviṣyatīti

तस्य क्व मूलं स्याद् अन्यत्राद्भ्यः । अद्भिः सोम्य शुङ्गेन तेजो मूलम् अन्विच्छ । तेजसा सोम्य शुङ्गेन सन्मूलम् अन्विच्छ । सन्मूलाः सोम्येमाः सर्वाः प्रजाः सद् आयतनाः सत्प्रतिष्ठाः । यथा नु खलु सोम्येमास् तिस्रो देवताः पुरुषं प्राप्य त्रिवृत् त्रिवृद् एकैका भवति तद् उक्तं पुरस्ताद् एव भवति । अस्य सोम्य पुरुषस्य प्रयतो वाङ् मनसि संपद्यते मनः प्राणे प्राणस् तेजसि तेजः परस्यां देवतायाम्

tasya kva mūlaṃ syād anyatrādbhyaḥ | adbhiḥ somya śuṅgena tejo mūlam anviccha | tejasā somya śuṅgena sanmūlam anviccha | sanmūlāḥ somyemāḥ sarvāḥ prajāḥ sad āyatanāḥ satpratiṣṭhāḥ | yathā nu khalu somyemās tisro devatāḥ puruṣaṃ prāpya trivṛt trivṛd ekaikā bhavati tad uktaṃ purastād eva bhavati | asya somya puruṣasya prayato vāṅ manasi saṃpadyate manaḥ prāṇe prāṇas tejasi tejaḥ parasyāṃ devatāyām

स य एषो ऽणिमैतद् आत्म्यम् इदं सर्वम् । तत् सत्यम् । स आत्मा । तत् त्वम् असि श्वेतकेतो इति । भूय एव मा भगवान् विज्ञापयत्व् इति । तथा सोम्येति होवाच

sa ya eṣo 'ṇimaitad ātmyam idaṃ sarvam | tat satyam | sa ātmā | tat tvam asi śvetaketo iti | bhūya eva mā bhagavān vijñāpayatv iti | tathā somyeti hovāca

यथा सोम्य मधु मधुकृतो निस्तिष्ठन्ति नानात्ययानां वृक्षाणां रसान् समवहारम् एकतां रसं गमयन्ति

yathā somya madhu madhukṛto nistiṣṭhanti nānātyayānāṃ vṛkṣāṇāṃ rasān samavahāram ekatāṃ rasaṃ gamayanti

ते यथा तत्र न विवेकं लभन्ते ऽमुष्याहं वृक्षस्य रसो ऽस्म्य् अमुष्याहं वृक्षस्य रसो ऽस्मीति । एवम् एव खलु सोम्येमाः सर्वाः प्रजाः सति संपद्य न विदुः सति संपद्यामह इति

te yathā tatra na vivekaṃ labhante 'muṣyāhaṃ vṛkṣasya raso 'smy amuṣyāhaṃ vṛkṣasya raso 'smīti | evam eva khalu somyemāḥ sarvāḥ prajāḥ sati saṃpadya na viduḥ sati saṃpadyāmaha iti

त इह व्यघ्रो वा सिंहो वा वृको वा वराहो वा कीटो वा पतङ्गो वा दंशो वा मशको वा यद् यद् भवन्ति तद् आभवन्ति

ta iha vyaghro vā siṃho vā vṛko vā varāho vā kīṭo vā pataṅgo vā daṃśo vā maśako vā yad yad bhavanti tad ābhavanti

स य एषो ऽणिमैतद् आत्म्यम् इदं सर्वम् । तत् सत्यम् । स आत्मा । तत् त्वम् असि श्वेतकेतो इति । भूय एव मा भगवान् विज्ञापयत्व् इति । तथा सोम्येति होवाच

sa ya eṣo 'ṇimaitad ātmyam idaṃ sarvam | tat satyam | sa ātmā | tat tvam asi śvetaketo iti | bhūya eva mā bhagavān vijñāpayatv iti | tathā somyeti hovāca

इमाः सोम्य नद्यः पुरस्तात् प्राच्यः स्यन्दन्ते पश्चात् प्रतीच्यः । ताः समुद्रात् समुद्रम् एवापियन्ति । स समुद्र एव भवति । ता यथा तत्र न विदुर् इयम् अहम् अस्मीयम् अहम् अस्मीति

imāḥ somya nadyaḥ purastāt prācyaḥ syandante paścāt pratīcyaḥ | tāḥ samudrāt samudram evāpiyanti | sa samudra eva bhavati | tā yathā tatra na vidur iyam aham asmīyam aham asmīti

एवम् एव खलु सोम्येमाः सर्वाः प्रजाः सत आगम्य न विदुः सत आगच्छामह इति । त इह व्याघ्रो वा सिंहो वा वृको वा वराहो वा कीटो वा पतङ्गो वा दंशो वा मशको वा यद् यद् भवन्ति तद् आभवन्ति

evam eva khalu somyemāḥ sarvāḥ prajāḥ sata āgamya na viduḥ sata āgacchāmaha iti | ta iha vyāghro vā siṃho vā vṛko vā varāho vā kīṭo vā pataṅgo vā daṃśo vā maśako vā yad yad bhavanti tad ābhavanti

स य एषो ऽणिमैतद् आत्म्यम् इदं सर्वम् । तत् सत्यम् । स आत्मा । तत् त्वम् असि श्वेतकेतो इति । भूय एव मा भगवान् विज्ञापयत्व् इति । तथा सोम्येति होवाच

sa ya eṣo 'ṇimaitad ātmyam idaṃ sarvam | tat satyam | sa ātmā | tat tvam asi śvetaketo iti | bhūya eva mā bhagavān vijñāpayatv iti | tathā somyeti hovāca

अस्य सोम्य महतो वृक्षस्य यो मूले ऽभ्याहन्याज् जीवन् स्रवेद् यो मध्ये ऽभ्याहन्याज् जीवन् स्रवेद् यो ऽग्रे ऽभ्याहन्याज् जीवन् स्रवेत् । स एष जीवेनात्मनानुप्रभूतः पेपीयमानो मोदमानस् तिष्ठति

asya somya mahato vṛkṣasya yo mūle 'bhyāhanyāj jīvan sraved yo madhye 'bhyāhanyāj jīvan sraved yo 'gre 'bhyāhanyāj jīvan sravet | sa eṣa jīvenātmanānuprabhūtaḥ pepīyamāno modamānas tiṣṭhati

अस्य यद् एकां शाखां जीवो जहात्य् अथ सा शुष्यति । द्वितीयां जहात्य् अथ सा शुष्यति । तृतीयां जहात्य् अथ सा शुष्यति । सर्वं जहाति सर्वः शुष्यति

asya yad ekāṃ śākhāṃ jīvo jahāty atha sā śuṣyati | dvitīyāṃ jahāty atha sā śuṣyati | tṛtīyāṃ jahāty atha sā śuṣyati | sarvaṃ jahāti sarvaḥ śuṣyati

एवम् एव खलु सोम्य विद्धीति ह उवाच । जीवापेतं वाव किलेदं म्रियते न जीवो म्रियत इति । स य एषो ऽणिमैतद् आत्म्यम् इदं सर्वम् । तत् सत्यम् । स आत्मा । तत् त्वम् असि श्वेतकेतो इति । भूय एव मा भगवान् विज्ञापयत्व् इति । तथा सोम्येति होवाच

evam eva khalu somya viddhīti ha uvāca | jīvāpetaṃ vāva kiledaṃ mriyate na jīvo mriyata iti | sa ya eṣo 'ṇimaitad ātmyam idaṃ sarvam | tat satyam | sa ātmā | tat tvam asi śvetaketo iti | bhūya eva mā bhagavān vijñāpayatv iti | tathā somyeti hovāca

न्यग्रोधफलम् अत आहरेति । इदं भगव इति । भिन्द्धीति । भिन्नं भगव इति । किम् अत्र पश्यसीति । अण्व्य इवेमा धाना भगव इति । आसाम् अङ्गैकां भिन्द्धीति । भिन्ना भगव इति । किम् अत्र पश्यसीति । न किंचन भगव इति

nyagrodhaphalam ata āhareti | idaṃ bhagava iti | bhinddhīti | bhinnaṃ bhagava iti | kim atra paśyasīti | aṇvya ivemā dhānā bhagava iti | āsām aṅgaikāṃ bhinddhīti | bhinnā bhagava iti | kim atra paśyasīti | na kiṃcana bhagava iti

तं होवाच यं वै सोम्यैतम् अणिमानं न निभालयस एतस्य वै सोम्यैषो ऽणिम्न एवं महान्यग्रोधस् तिष्ठति । श्रद्धत्स्व सोम्येति

taṃ hovāca yaṃ vai somyaitam aṇimānaṃ na nibhālayasa etasya vai somyaiṣo 'ṇimna evaṃ mahānyagrodhas tiṣṭhati | śraddhatsva somyeti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स य एषो ऽणिमैतद् आत्म्यम् इदं सर्वम् । तत् सत्यम् । स आत्मा । तत् त्वम् असि श्वेतकेतो इति । भूय एव मा भगवान् विज्ञापयत्व् इति । तथा सोम्येति होवाच

sa ya eṣo 'ṇimaitad ātmyam idaṃ sarvam | tat satyam | sa ātmā | tat tvam asi śvetaketo iti | bhūya eva mā bhagavān vijñāpayatv iti | tathā somyeti hovāca

लवणम् एतद् उदके ऽवधायाथ मा प्रातर् उपसीदथा इति । स ह तथा चकार । तं होवाच । यद् दोषा लवणम् उदके ऽवाधा अङ्ग तद् आहरेति । तद् धावमृश्य न विवेद

lavaṇam etad udake 'vadhāyātha mā prātar upasīdathā iti | sa ha tathā cakāra | taṃ hovāca | yad doṣā lavaṇam udake 'vādhā aṅga tad āhareti | tad dhāvamṛśya na viveda

यथा विलीनम् एव । अन्;गास्यान्ताद् आचामेति । कथम् इति । लवणम् इति । मध्याद् आचामेति । कथम् इति । लवणम् इति । अन्ताद् आचामेति । कथम् इति । लवणम् इति । अभिप्रास्यैतद् अथ मोपसीदथा इति । तद् ध तथा चकार । तच् छश्वत् संवर्तते । तं होवाचात्र वाव किल तत् सोम्य न निभालयसे ऽत्रैव किलेति

yathā vilīnam eva | an;gāsyāntād ācāmeti | katham iti | lavaṇam iti | madhyād ācāmeti | katham iti | lavaṇam iti | antād ācāmeti | katham iti | lavaṇam iti | abhiprāsyaitad atha mopasīdathā iti | tad dha tathā cakāra | tac chaśvat saṃvartate | taṃ hovācātra vāva kila tat somya na nibhālayase 'traiva kileti

स य एषो ऽणिमैतद् आत्म्यम् इदं सर्वम् । तत् सत्यम् । स आत्मा । तत् त्वम् असि श्वेतकेतो इति । भूय एव मा भगवान् विज्ञापयत्व् इति । तथा सोम्येति होवाच

sa ya eṣo 'ṇimaitad ātmyam idaṃ sarvam | tat satyam | sa ātmā | tat tvam asi śvetaketo iti | bhūya eva mā bhagavān vijñāpayatv iti | tathā somyeti hovāca

यथा सोम्य पुरुषं गन्धारेभ्यो ऽभिनद्धाक्षम् आनीय तं ततो ऽतिजने विसृजेत् । स यथा तत्र प्राङ् वोदङ् वा अधराङ् वा प्रत्यङ् वा प्रध्मायीताभिनद्धाक्ष आनीतो ऽभिनद्धाक्षो विसृष्टः

yathā somya puruṣaṃ gandhārebhyo 'bhinaddhākṣam ānīya taṃ tato 'tijane visṛjet | sa yathā tatra prāṅ vodaṅ vā adharāṅ vā pratyaṅ vā pradhmāyītābhinaddhākṣa ānīto 'bhinaddhākṣo visṛṣṭaḥ

तस्य यथाभिनहनं प्रमुच्य प्रब्रूयाद् एतां दिशं गन्धारा एतां दिशं व्रजेति । स ग्रामाद् ग्रामं पृच्छन् पण्डितो मेधावी गन्धारान् एवोपसंपद्येत । एवम् एवेहाचार्यवान् पुरुषो वेद । तस्य तावद् एव चिरं यावन् न विमोक्ष्ये ऽथ संपत्स्य इति

tasya yathābhinahanaṃ pramucya prabrūyād etāṃ diśaṃ gandhārā etāṃ diśaṃ vrajeti | sa grāmād grāmaṃ pṛcchan paṇḍito medhāvī gandhārān evopasaṃpadyeta | evam evehācāryavān puruṣo veda | tasya tāvad eva ciraṃ yāvan na vimokṣye 'tha saṃpatsya iti

स य एषो ऽणिमैतद् आत्म्यम् इदं सर्वम् । तत् सत्यम् । स आत्मा । तत् त्वम् असि श्वेतकेतो इति । भूय एव मा भगवान् विज्ञापयत्व् इति । तथा सोम्येति होवाच

sa ya eṣo 'ṇimaitad ātmyam idaṃ sarvam | tat satyam | sa ātmā | tat tvam asi śvetaketo iti | bhūya eva mā bhagavān vijñāpayatv iti | tathā somyeti hovāca

पुरुषं सोम्योतोपतापिनं ज्ञातयः पर्युपासते जानासि मां जानासि माम् इति । तस्य यावन् न वाङ् मनसि संपद्यते मनः प्राणे प्राणस् तेजसि तेजः परस्यां देवतायां तावज् जानाति

puruṣaṃ somyotopatāpinaṃ jñātayaḥ paryupāsate jānāsi māṃ jānāsi mām iti | tasya yāvan na vāṅ manasi saṃpadyate manaḥ prāṇe prāṇas tejasi tejaḥ parasyāṃ devatāyāṃ tāvaj jānāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ यदास्य वाङ् मनसि संपद्यते मनः प्राणे प्राणस् तेजसि तेजः परस्यां देवतायाम् अथ न जानाति

atha yadāsya vāṅ manasi saṃpadyate manaḥ prāṇe prāṇas tejasi tejaḥ parasyāṃ devatāyām atha na jānāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स य एषो ऽणिमैतद् आत्म्यम् इदं सर्वम् । तत् सत्यम् । स आत्मा । तत् त्वम् असि श्वेतकेतो इति । भूय एव मा भगवान् विज्ञापयत्व् इति । तथा सोम्येति होवाच

sa ya eṣo 'ṇimaitad ātmyam idaṃ sarvam | tat satyam | sa ātmā | tat tvam asi śvetaketo iti | bhūya eva mā bhagavān vijñāpayatv iti | tathā somyeti hovāca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुरुषं सोम्योत हस्तगृहीतम् आनयन्ति । अपहार्षीत् स्तेयम् अकार्षीत् परशुम् अस्मै तपतेति । स यदि तस्य कर्ता भवति तत एवानृतम् आत्मानं कुरुते । सो ऽनृताभिसंधो ऽनृतेनात्मानम् अन्तर्धाय परशुं तप्तं प्रतिगृह्णाति । स दह्यते । अथ हन्यते

puruṣaṃ somyota hastagṛhītam ānayanti | apahārṣīt steyam akārṣīt paraśum asmai tapateti | sa yadi tasya kartā bhavati tata evānṛtam ātmānaṃ kurute | so 'nṛtābhisaṃdho 'nṛtenātmānam antardhāya paraśuṃ taptaṃ pratigṛhṇāti | sa dahyate | atha hanyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ यदि तस्याकर्ता भवति । तत एव सत्यम् आत्मानं कुरुते । स सत्याभिसन्धः सत्येनात्मानम् अन्तर्धाय परशुं तप्तं प्रतिगृह्णाति । स न दह्यते । अथ मुच्यते

atha yadi tasyākartā bhavati | tata eva satyam ātmānaṃ kurute | sa satyābhisandhaḥ satyenātmānam antardhāya paraśuṃ taptaṃ pratigṛhṇāti | sa na dahyate | atha mucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स यथा तत्र नादाह्येत । एतद् आत्म्यम् इदं सर्वम् । तत् सत्यम् । स आत्मा । तत् त्वम् असि श्वेतकेतो इति । तद् धास्य विजज्ञाव् इति विजज्ञाव् इति

sa yathā tatra nādāhyeta | etad ātmyam idaṃ sarvam | tat satyam | sa ātmā | tat tvam asi śvetaketo iti | tad dhāsya vijajñāv iti vijajñāv iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.