एवं माधुर्यौजःप्रसादा एव त्रयो गुणा उपपन्ना भामहाभिप्रायेण । ते च प्रतिपत्त्रास्वादमया मुख्यतया तत आस्वाद्ये उपचरिता रसे ततस्तद्व्यञ्जकयोः शब्दार्थयोरिति तात्पर्यम् ॥ १० ॥ बालप्रया नन्वेवं प्रसादो गुणः काव्यनिष्ठत्वेन कथमुक्त इत्यत आह---उपचारादित्यादि । तथाविधे रसरूपे । व्यङ्ग्ये ऽर्थ इति । तद्विषयकमित्यर्थः । समर्पकत्वं झटित्यर्पकत्वम् । तदिति । झटिति रसादिव्यङ्ग्यार्पकत्वमित्यर्थः अपीति समुच्चये । गुण इति । प्रसाद इत्यर्थः । कथमिति । शब्दर्थयोः स्वच्छत्वं कथं प्रकादो भवतीत्यर्थः । सः सर्वरससाधारण एव गुणः, स एव सर्वरससाधारणो गुण इति द्वेधावधारणमत्रेत्याह---सर्वेत्यादि । अत्राद्यैनैवकारेण शब्दार्थसाधारण्यस्य, द्वितीयेन माधुर्यौजसोश्च व्यवच्छेदः । गुण एवंविध इति । सर्वरससाधारणो गुण इत्यर्थः । सर्वरचनेत्यादिकं व्याचष्टे---सर्वेत्यादि । वृत्तौ ऽव्यङ्ग्यार्थेऽत्यादि । स इत्यनुषङ्गः । एतदुपपादयति---अर्थस्येत्यादि । अर्थस्य वाच्यार्थस्य । तावदित्यादि । वाच्यार्थगतं व्यङ्ग्यसमर्पक्त्वं नाम कियदलौकिकमिति भावः । भाव इति । शब्दार्थयोस्तत्तदर्पकत्वं न गुणः, किन्तु रसस्यैव स्वात्मावेशेन झटिति सहृदयहृदयव्यापकत्वमतो मुख्यतया रसनिष्ठ एव प्रसादाख्यो गुणः, उपचारात्तु सशब्दार्थयोरपीति भावार्थः । उपसंहरति---एवमित्यदि । भामहेति । "माधुर्यमभिवाञ्छन्त" इत्यादिभासहवचनानुरोधेनेत्यर्थः । ते चेत्यादि । ते माधुर्यौजःप्रसादा गुणाः । प्रतिपत्त्रास्वादमया इति । प्रतिपत्तुर्ये द्रुतिदीप्तिप्रसादात्मकचित्तवृत्तिविशेषरूपास्वादाः मुख्यतया तत्स्वरूपा इत्यर्थः । ते च चित्तस्था इति भावः । तत इत्यादि । तत्तदास्वादाः तत्तद्रसचर्वणाजन्या इत्यास्वाद्येतत्तद्रसे ते उपचरिता इत्यर्थः । तत इत्यादि । उपचरिता इत्यस्यानुषङ्गः । शब्दार्थयोस्तत्तद्रसचर्वणाप्रयोजकत्वादिति भावः ॥ १० ॥ श्रुति-दुष्टादयो दोषा अनित्या ये च दर्शिताः । ध्वन्य्-आत्मन्य् एव शृङ्गारे ते हेया इत्य् उदाहृताः
evaṃ mādhuryaujaḥprasādā eva trayo guṇā upapannā bhāmahābhiprāyeṇa / te ca pratipattrāsvādamayā mukhyatayā tata āsvādye upacaritā rase tatastadvyañjakayoḥ śabdārthayoriti tātparyam // 10 // bālaprayā nanvevaṃ prasādo guṇaḥ kāvyaniṣṭhatvena kathamukta ityata āha---upacārādityādi / tathāvidhe rasarūpe / vyaṅgye 'rtha iti / tadviṣayakamityarthaḥ / samarpakatvaṃ jhaṭityarpakatvam / taditi / jhaṭiti rasādivyaṅgyārpakatvamityarthaḥ apīti samuccaye / guṇa iti / prasāda ityarthaḥ / kathamiti / śabdarthayoḥ svacchatvaṃ kathaṃ prakādo bhavatītyarthaḥ / saḥ sarvarasasādhāraṇa eva guṇaḥ, sa eva sarvarasasādhāraṇo guṇa iti dvedhāvadhāraṇamatretyāha---sarvetyādi / atrādyainaivakāreṇa śabdārthasādhāraṇyasya, dvitīyena mādhuryaujasośca vyavacchedaḥ / guṇa evaṃvidha iti / sarvarasasādhāraṇo guṇa ityarthaḥ / sarvaracanetyādikaṃ vyācaṣṭe---sarvetyādi / vṛttau 'vyaṅgyārthe'tyādi / sa ityanuṣaṅgaḥ / etadupapādayati---arthasyetyādi / arthasya vācyārthasya / tāvadityādi / vācyārthagataṃ vyaṅgyasamarpaktvaṃ nāma kiyadalaukikamiti bhāvaḥ / bhāva iti / śabdārthayostattadarpakatvaṃ na guṇaḥ, kintu rasasyaiva svātmāveśena jhaṭiti sahṛdayahṛdayavyāpakatvamato mukhyatayā rasaniṣṭha eva prasādākhyo guṇaḥ, upacārāttu saśabdārthayorapīti bhāvārthaḥ / upasaṃharati---evamityadi / bhāmaheti / "mādhuryamabhivāñchanta" ityādibhāsahavacanānurodhenetyarthaḥ / te cetyādi / te mādhuryaujaḥprasādā guṇāḥ / pratipattrāsvādamayā iti / pratipatturye drutidīptiprasādātmakacittavṛttiviśeṣarūpāsvādāḥ mukhyatayā tatsvarūpā ityarthaḥ / te ca cittasthā iti bhāvaḥ / tata ityādi / tattadāsvādāḥ tattadrasacarvaṇājanyā ityāsvādyetattadrase te upacaritā ityarthaḥ / tata ityādi / upacaritā ityasyānuṣaṅgaḥ / śabdārthayostattadrasacarvaṇāprayojakatvāditi bhāvaḥ // 10 // śruti-duṣṭādayo doṣā anityā ye ca darśitāḥ / dhvany-ātmany eva śṛṅgāre te heyā ity udāhṛtāḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.