किं तर्हि? ध्वन्यात्मन्येव शृङ्गारे ऽङ्गितया व्यङ्ग्ये ते हेया इत्युदाहृताः । अन्यथा हि तेषामनित्यदोषतैव न स्यात् । एवमयमसंलक्ष्यक्रमदृयोतो ध्वनेरात्मा प्रदर्शितः सामान्येन । लोचनम् एवमस्मत्पक्ष एव गुणालङ्कारव्यवहारो विभागेनोपपद्यत इति प्रदर्श्य नित्यानित्यदोषविभागो ऽप्यस्मत्पक्ष एव सङ्गच्छत इति दर्शयितुमाह---श्रुतिदुष्टादय इत्यादि । वान्तादयो ऽसभ्यस्मृतिहेतवः । श्रुतिदुष्टा अर्थदुष्टा वाक्यार्थबलादश्लीलार्थप्रतिपत्तिकारिणः । यथा---ऽछन्द्रान्वेषी मिहांस्तब्धो घातायैवोपसर्पतिऽ इति । कल्पनादुष्टास्तु द्वयोः पदयोः कल्पनया । यथा ऽकुरु रुचिम्ऽ इत्यत्र क्रमव्यत्यसे । श्रुतिकष्टस्तु अधाक्षीत् अक्षोत्सीत् तृणेढि इत्यादि । शृङ्गार इत्युचितरसोपलक्षणार्थम् । वीरशान्ताद्भुतादावपि तेषां वर्जनात् । सूचिता इति । न त्वेषां विषयविभागप्रदर्शनेनानित्यत्वं बालप्रिया "श्रुतिदुष्टार्थदुष्टे च कल्पनादुष्टमित्यपि । श्रुतिकष्टं तथैवाहुर्वाचां दोषं चतुर्विधम्" ॥ इत्यादिना भामहोक्तन् शृतिदुध्टादिदोषान् सोदाहरणान् दर्शयति---वान्तादयासभ्येत्यादि । ऽश्रुतिदुष्टाः असभ्यस्मृतिहेतवो वान्तादयऽ इति सम्बन्धः । श्रुतिदुष्टाः श्रुतिदुष्टत्वरूपदोषवन्तः । एवमुत्तरत्रापि बोध्यम् । कारिण इति । शब्दा इति शेषः । छिद्रेति राजवर्णनम् । परस्य छिद्रान्वेषी । स्तब्धः अचञ्चलः । घाताय परेषां विनाशनाय । अत्र पुरुषशेफरूपाश्लीलार्थस्य प्रतीतिर्भवति । कल्पनयेति । भवन्तीति शेषः । क्रमव्यत्यास इति । रुचिङ्कुरु इति परिवर्तन इत्यर्थः । चिङ्कुर्नाम योन्यन्तर्वर्त्यङ्कुरः । अधाक्षीदित्यादि । तिडन्तम् । शृङ्गार इतीति । ध्वन्यात्मन्येव शृङ्गार इत्यत्रत्यं, शृङ्गारपदमित्यर्थः । भावं विवृणोति---न त्वित्यादि । भिन्नवृत्तादिदोषेभ्यः विविक्तं व्यत्यस्तम् अनित्यत्वम् । एषां श्रुतिदुष्टादीनाम् । विषयविभागप्रदर्शनेन विषयविभागं प्रदर्श्य, न तु प्रदर्शितमिति तस्याङ्गानां प्रभेदा ये प्रभेदाः स्वगताश् च ये । तेषामानन्त्यमन्योन्यसम्बन्धपरिकल्पने
kiṃ tarhi? dhvanyātmanyeva śṛṅgāre 'ṅgitayā vyaṅgye te heyā ityudāhṛtāḥ / anyathā hi teṣāmanityadoṣataiva na syāt / evamayamasaṃlakṣyakramadṛyoto dhvanerātmā pradarśitaḥ sāmānyena / locanam evamasmatpakṣa eva guṇālaṅkāravyavahāro vibhāgenopapadyata iti pradarśya nityānityadoṣavibhāgo 'pyasmatpakṣa eva saṅgacchata iti darśayitumāha---śrutiduṣṭādaya ityādi / vāntādayo 'sabhyasmṛtihetavaḥ / śrutiduṣṭā arthaduṣṭā vākyārthabalādaślīlārthapratipattikāriṇaḥ / yathā---'chandrānveṣī mihāṃstabdho ghātāyaivopasarpati' iti / kalpanāduṣṭāstu dvayoḥ padayoḥ kalpanayā / yathā 'kuru rucim' ityatra kramavyatyase / śrutikaṣṭastu adhākṣīt akṣotsīt tṛṇeḍhi ityādi / śṛṅgāra ityucitarasopalakṣaṇārtham / vīraśāntādbhutādāvapi teṣāṃ varjanāt / sūcitā iti / na tveṣāṃ viṣayavibhāgapradarśanenānityatvaṃ bālapriyā "śrutiduṣṭārthaduṣṭe ca kalpanāduṣṭamityapi / śrutikaṣṭaṃ tathaivāhurvācāṃ doṣaṃ caturvidham" // ityādinā bhāmahoktan śṛtidudhṭādidoṣān sodāharaṇān darśayati---vāntādayāsabhyetyādi / 'śrutiduṣṭāḥ asabhyasmṛtihetavo vāntādaya' iti sambandhaḥ / śrutiduṣṭāḥ śrutiduṣṭatvarūpadoṣavantaḥ / evamuttaratrāpi bodhyam / kāriṇa iti / śabdā iti śeṣaḥ / chidreti rājavarṇanam / parasya chidrānveṣī / stabdhaḥ acañcalaḥ / ghātāya pareṣāṃ vināśanāya / atra puruṣaśepharūpāślīlārthasya pratītirbhavati / kalpanayeti / bhavantīti śeṣaḥ / kramavyatyāsa iti / ruciṅkuru iti parivartana ityarthaḥ / ciṅkurnāma yonyantarvartyaṅkuraḥ / adhākṣīdityādi / tiḍantam / śṛṅgāra itīti / dhvanyātmanyeva śṛṅgāra ityatratyaṃ, śṛṅgārapadamityarthaḥ / bhāvaṃ vivṛṇoti---na tvityādi / bhinnavṛttādidoṣebhyaḥ viviktaṃ vyatyastam anityatvam / eṣāṃ śrutiduṣṭādīnām / viṣayavibhāgapradarśanena viṣayavibhāgaṃ pradarśya, na tu pradarśitamiti tasyāṅgānāṃ prabhedā ye prabhedāḥ svagatāś ca ye / teṣāmānantyamanyonyasambandhaparikalpane
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.