यथोदाहृतम् ऽएवंवादिनिऽ इत्यादि । यथा वा--- सिहिपिञ्छकण्णपूरा जाआ वाहस्य गव्विरी भमै । भुत्ताफलरैअपसाहणाणं मच्झे सवत्तीणम् ॥ लोचनम् सादरवितीर्णयौवनहस्तालम्बं समुन्नमभ्द्याम् । अभ्युत्थानमिव मन्मथस्य दत्तं तव स्तनाभ्याम् ॥ स्तनौ तावदिह प्रधानभूतौ ततो ऽपि गौरवितः कामस्ताभ्यामभ्युत्थानेनोपर्च्यते । यौवनं चानयोः परिचारकभावेन स्थितमित्येवंविधेनोक्तिवैचित्र्येण त्वदीयस्तनावलोक नप्रवृद्धमन्मथावस्थः को न भवतीति भङ्ग्या स्वाभिप्रायध्वननं कृतम् । तव तारुण्येनोन्नतौ स्तनाविति हि वचनेन व्यञ्जकता । न केवलमिति । उक्तिवैचित्र्यं तावत्सर्वथोपयोगि भवतीति भावः । शिखिपिच्छकर्णपूरा जाया व्याधस्य गर्विणी भ्रमति । मुक्ताफलरचितप्रसाधनानां मध्ये सपत्नीनाम् ॥ शिखिमात्रमारणमेव तदासक्तस्य कृत्यम् । अन्यासु त्वासक्तो हस्तिनो ऽप्यमारयदिति हि वचनेनोक्तमुत्तमसौभाग्यम् । बालप्रिया व्यञ्जकत्वमिति । व्यङ्ग्यार्थाः प्रथमोद्योते प्रदर्शिताः । सादरेति । कृत्वेति । पाठे तत्पूरितम् । सादरं वितीर्णो यौवनेन दत्ते यौवनहस्तालम्बो यत्र तद्यथा तथा । समुन्नमद्भां तव स्तनाभ्यां मन्मथस्याप्युत्थानं दत्तमिवेत्यन्वयः । अत्र यौवनादिषु परिजनादिचेतनवृत्तान्तारोपात्समासोक्तिरुत्प्रेक्षाङ्गमित्याशयेन विवृणोति---स्तनावित्यादि । इति हीत्यादि । इति वचने सति तत्प्रतिपाद्यस्य व्यञ्जकता न हीत्यर्थः । न केवलमिति इदं प्रतीकधारणम् । स्वतःसम्भवीत्यनेन लोके सम्भाव्यमानो ऽपीत्यर्थो विवक्षित इत्याशयेन वृत्तौ ऽयऽ इत्यादिना विवृतं, तत्र न केवलमित्यादिना गम्यमर्थं दर्शयति---उक्तिवैचित्र्यमित्यादि । उपयोगीति । काव्य इति शेषः । उक्तिवैचित्र्याभावे भाव्यत्वं न भवतीति भावः । शिखीति । गाथेयं तृतीयोद्योते वृत्तिकृता उदाहृत्य व्याख्यास्यते । जायेति । नवपरिणीतेत्यर्थः । प्रसाधनं अलङ्कारः । सपत्नीनामिति । पूर्वपरिणीतानामित्यर्थः । शिखीति । शिखिनां समीपस्थत्वादिति अर्थशक्तेर् अलङ्कारो यत्राप्य् अन्यः प्रतीयते । अनुस्वानोपम-व्यङ्ग्यः स प्रकारो ऽपरो ध्वनेः
yathodāhṛtam 'evaṃvādini' ityādi / yathā vā--- sihipiñchakaṇṇapūrā jāā vāhasya gavvirī bhamai / bhuttāphalaraiapasāhaṇāṇaṃ macjhe savattīṇam // locanam sādaravitīrṇayauvanahastālambaṃ samunnamabhdyām / abhyutthānamiva manmathasya dattaṃ tava stanābhyām // stanau tāvadiha pradhānabhūtau tato 'pi gauravitaḥ kāmastābhyāmabhyutthānenoparcyate / yauvanaṃ cānayoḥ paricārakabhāvena sthitamityevaṃvidhenoktivaicitryeṇa tvadīyastanāvaloka napravṛddhamanmathāvasthaḥ ko na bhavatīti bhaṅgyā svābhiprāyadhvananaṃ kṛtam / tava tāruṇyenonnatau stanāviti hi vacanena vyañjakatā / na kevalamiti / uktivaicitryaṃ tāvatsarvathopayogi bhavatīti bhāvaḥ / śikhipicchakarṇapūrā jāyā vyādhasya garviṇī bhramati / muktāphalaracitaprasādhanānāṃ madhye sapatnīnām // śikhimātramāraṇameva tadāsaktasya kṛtyam / anyāsu tvāsakto hastino 'pyamārayaditi hi vacanenoktamuttamasaubhāgyam / bālapriyā vyañjakatvamiti / vyaṅgyārthāḥ prathamodyote pradarśitāḥ / sādareti / kṛtveti / pāṭhe tatpūritam / sādaraṃ vitīrṇo yauvanena datte yauvanahastālambo yatra tadyathā tathā / samunnamadbhāṃ tava stanābhyāṃ manmathasyāpyutthānaṃ dattamivetyanvayaḥ / atra yauvanādiṣu parijanādicetanavṛttāntāropātsamāsoktirutprekṣāṅgamityāśayena vivṛṇoti---stanāvityādi / iti hītyādi / iti vacane sati tatpratipādyasya vyañjakatā na hītyarthaḥ / na kevalamiti idaṃ pratīkadhāraṇam / svataḥsambhavītyanena loke sambhāvyamāno 'pītyartho vivakṣita ityāśayena vṛttau 'ya' ityādinā vivṛtaṃ, tatra na kevalamityādinā gamyamarthaṃ darśayati---uktivaicitryamityādi / upayogīti / kāvya iti śeṣaḥ / uktivaicitryābhāve bhāvyatvaṃ na bhavatīti bhāvaḥ / śikhīti / gātheyaṃ tṛtīyodyote vṛttikṛtā udāhṛtya vyākhyāsyate / jāyeti / navapariṇītetyarthaḥ / prasādhanaṃ alaṅkāraḥ / sapatnīnāmiti / pūrvapariṇītānāmityarthaḥ / śikhīti / śikhināṃ samīpasthatvāditi arthaśakter alaṅkāro yatrāpy anyaḥ pratīyate / anusvānopama-vyaṅgyaḥ sa prakāro 'paro dhvaneḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.