अत एव नालङ्कार इति भावः ॥ ५ ॥ अलङ्कार्यव्यतिरिक्तश्चालङ्कारो ऽभ्युपगन्तव्यः, लोके तथा सिद्धत्वात्, यथा गुणिव्यतिरिक्तो गुणः । गुणालङ्कारव्यवहारश्च गुणिन्यलङ्कार्ये च सति युक्तः । स चारस्मत्पक्ष एवोपपन्न इत्यभिप्रायद्वयेनाह---किञ्चेत्यादि । न केवलमेतावद्युक्तिजातं रसस्याङ्गित्वे, यावदन्यदपीति समुच्चयार्थः । कारिकाप्यभिप्रायद्वयेनैव योज्या । केवलं प्रथमाभिप्राये प्रथमं कारिकार्धं दृष्टान्ताभिप्रायेण व्याख्येयम् । एवं वृत्तिग्रन्थो ऽपि योज्यः ॥ ६ ॥ बालप्रिया उद्दीपनविभावतामित्यर्थः । शास्त्रेति । अनाख्येय इत्यनुषज्यते । न हि तदस्ति वस्तु यन्न किञ्जिच्चित्तवृत्तिविशेषमुद्बोधयतीति भावः । प्रत्याम्नायेन उक्तस्यैव पुनः कथनेन । आम्नायपदेन वेदवदस्य प्रामाण्यं द्योत्यते । वाग्रहणादिति । गृह्यन्त इति शेषः । अलङ्कार्य इत्यक्त्या गम्यामाह---अत एवेति ॥ ५ ॥ ऽकिञ्चेऽत्यादिग्रन्थमवतारयति----अलङ्कार्येत्यादि । अभिप्रायान्तरं चाह---गुणेति । स चेति । गुणालङ्कारव्यवहारश्चेत्यर्थः । किञ्चेत्यस्यार्थमाह---नेत्यादि । युक्तिजातं युक्तिसमूहः । अभिप्रायद्वयेनेति । उक्तेनेति भावः । योजनां दर्शयति---केवलमित्यादि । प्रथमाभिप्रायैति । अलङ्कार्यव्यतिरिक्तश्चालङ्कारो ऽभ्युपगन्तव्य इत्यभिप्राय इत्यर्थः । प्रथमं कारिकार्धमिति । तमर्थमित्याद्यर्धमित्यर्थः । दृष्टान्तेति । यता गुणिव्यतिरिक्तो गुण इति दृष्टान्तेत्यर्थः । द्वितीयाभिप्रायस्तु पूर्वोत्तरार्धाभ्यां गम्य इति भावः । वृत्तौ तमर्थमित्यस्य विवणं---ऽरसादिलक्षणम्ऽ इति । ऽअङ्गिनं सन्तऽमिति तद्विशेषणमङ्गीभूतमित्यर्थः । शौर्यादिवदिति दृष्टान्तो गम्यः । ऽतदाश्रिताऽ इति । अङ्गाश्रिता इत्यर्थः ॥ ६ ॥ तथा च--- शृङ्गार एव मधुरः परः प्रह्लादनो रसः । तन्-मयं काव्यम् आश्रित्य माधुर्यं प्रतितिष्ठति
ata eva nālaṅkāra iti bhāvaḥ // 5 // alaṅkāryavyatiriktaścālaṅkāro 'bhyupagantavyaḥ, loke tathā siddhatvāt, yathā guṇivyatirikto guṇaḥ / guṇālaṅkāravyavahāraśca guṇinyalaṅkārye ca sati yuktaḥ / sa cārasmatpakṣa evopapanna ityabhiprāyadvayenāha---kiñcetyādi / na kevalametāvadyuktijātaṃ rasasyāṅgitve, yāvadanyadapīti samuccayārthaḥ / kārikāpyabhiprāyadvayenaiva yojyā / kevalaṃ prathamābhiprāye prathamaṃ kārikārdhaṃ dṛṣṭāntābhiprāyeṇa vyākhyeyam / evaṃ vṛttigrantho 'pi yojyaḥ // 6 // bālapriyā uddīpanavibhāvatāmityarthaḥ / śāstreti / anākhyeya ityanuṣajyate / na hi tadasti vastu yanna kiñjiccittavṛttiviśeṣamudbodhayatīti bhāvaḥ / pratyāmnāyena uktasyaiva punaḥ kathanena / āmnāyapadena vedavadasya prāmāṇyaṃ dyotyate / vāgrahaṇāditi / gṛhyanta iti śeṣaḥ / alaṅkārya ityaktyā gamyāmāha---ata eveti // 5 // 'kiñce'tyādigranthamavatārayati----alaṅkāryetyādi / abhiprāyāntaraṃ cāha---guṇeti / sa ceti / guṇālaṅkāravyavahāraścetyarthaḥ / kiñcetyasyārthamāha---netyādi / yuktijātaṃ yuktisamūhaḥ / abhiprāyadvayeneti / ukteneti bhāvaḥ / yojanāṃ darśayati---kevalamityādi / prathamābhiprāyaiti / alaṅkāryavyatiriktaścālaṅkāro 'bhyupagantavya ityabhiprāya ityarthaḥ / prathamaṃ kārikārdhamiti / tamarthamityādyardhamityarthaḥ / dṛṣṭānteti / yatā guṇivyatirikto guṇa iti dṛṣṭāntetyarthaḥ / dvitīyābhiprāyastu pūrvottarārdhābhyāṃ gamya iti bhāvaḥ / vṛttau tamarthamityasya vivaṇaṃ---'rasādilakṣaṇam' iti / 'aṅginaṃ santa'miti tadviśeṣaṇamaṅgībhūtamityarthaḥ / śauryādivaditi dṛṣṭānto gamyaḥ / 'tadāśritā' iti / aṅgāśritā ityarthaḥ // 6 // tathā ca--- śṛṅgāra eva madhuraḥ paraḥ prahlādano rasaḥ / tan-mayaṃ kāvyam āśritya mādhuryaṃ pratitiṣṭhati
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.