बालप्रिया ऽतथाचेऽत्यादिग्रन्थमवतारयति----नन्वित्यादि । शब्दार्थयोरित्यादि । तथैव प्राचीनैरुक्तत्वादिति भावः । तथाचेत्येतत्प्रकृतानुगुण्येन व्याचष्टे---तेनेत्यादि । कारिकां व्याचष्टे---मधुर इत्यादि । मधुरः माधुर्याख्यगुणविशिष्टः । हेतुमिति । ज्ञापकमित्यर्थः । परप्रह्लादनत्वमुपपादयति---रतावित्यादि । रतौ जायमानायामिति शेषः । वासनेति । संस्कारापरपर्याया सूक्ष्मावस्थेत्यर्थः । इतीति हेतौ । नेत्यादि । तत्र रतौ । हृदयसंवादमयः प्राचुर्येण हृदयसंवादशाली । यस्तत्र हृदयसंवादमयो न तादृक्कश्चिन्नेत्यन्वयः । सर्वेषां रतौ हृदयसंवादो भवतीत्यर्थः । तच्चमत्कार इति । रतौ हृदयसंवाद इत्यर्थः । अवतारिकोक्तं योजयति--अत इत्यादि । उक्तं दृष्टान्तेन विशदयति---मधुरो हीत्यादि । कारिकायां मधुर इत्यादिना अयमर्थो ऽपि दृष्टान्तविधया विवक्षित इति भावः । विवेकिनो ऽविवेकिनो वेति । सर्वस्यैवेत्यर्थः । अभिलषणीय एवेति । प्रह्लादन एवेति भावः । तन्मयमित्यत्र "तत्प्रकृतवचने मयडि"ति सूत्रेण मयडिति व्याचष्टे--स इत्यादि । आत्मत्वेनेत्यस्योपपादकं---व्यङ्ग्यतयेति । लोचनम् एतदुक्तं भवति--वस्तुतो माधुर्यं नाम शृङ्गारादे रसस्यैव गुणः । तन्मधुररसाभिव्यञ्जकयोः बालप्रिया कारिकाभावार्थमाह---एतदुक्तमित्यादि । शृङ्गारादेरित्यादिपदेन करुणस्य सङ्ग्रहः । तदिति । माधुर्यमित्यर्थः । उपचरितं साक्षात्सम्बन्धेनारोपितम् । फलितमाह---मधुरेत्यादि । शृङ्गार एव रसान्तरापेक्षया मधुरः प्रह्लादहेतुत्वात् । तत्प्रकाशनपरशब्दार्थतया काव्यस्य स माधुर्यलक्षणो गुणाः । श्रव्यत्वं पुनरोजसो ऽपि साधारणमिति । शृङ्गारे विप्रलम्भाख्ये करुणे च प्रकर्षवत् । माधुर्यम् आर्द्रतां याति यतस् तत्राधिकं मनः
bālapriyā 'tathāce'tyādigranthamavatārayati----nanvityādi / śabdārthayorityādi / tathaiva prācīnairuktatvāditi bhāvaḥ / tathācetyetatprakṛtānuguṇyena vyācaṣṭe---tenetyādi / kārikāṃ vyācaṣṭe---madhura ityādi / madhuraḥ mādhuryākhyaguṇaviśiṣṭaḥ / hetumiti / jñāpakamityarthaḥ / paraprahlādanatvamupapādayati---ratāvityādi / ratau jāyamānāyāmiti śeṣaḥ / vāsaneti / saṃskārāparaparyāyā sūkṣmāvasthetyarthaḥ / itīti hetau / netyādi / tatra ratau / hṛdayasaṃvādamayaḥ prācuryeṇa hṛdayasaṃvādaśālī / yastatra hṛdayasaṃvādamayo na tādṛkkaścinnetyanvayaḥ / sarveṣāṃ ratau hṛdayasaṃvādo bhavatītyarthaḥ / taccamatkāra iti / ratau hṛdayasaṃvāda ityarthaḥ / avatārikoktaṃ yojayati--ata ityādi / uktaṃ dṛṣṭāntena viśadayati---madhuro hītyādi / kārikāyāṃ madhura ityādinā ayamartho 'pi dṛṣṭāntavidhayā vivakṣita iti bhāvaḥ / vivekino 'vivekino veti / sarvasyaivetyarthaḥ / abhilaṣaṇīya eveti / prahlādana eveti bhāvaḥ / tanmayamityatra "tatprakṛtavacane mayaḍi"ti sūtreṇa mayaḍiti vyācaṣṭe--sa ityādi / ātmatvenetyasyopapādakaṃ---vyaṅgyatayeti / locanam etaduktaṃ bhavati--vastuto mādhuryaṃ nāma śṛṅgārāde rasasyaiva guṇaḥ / tanmadhurarasābhivyañjakayoḥ bālapriyā kārikābhāvārthamāha---etaduktamityādi / śṛṅgārāderityādipadena karuṇasya saṅgrahaḥ / taditi / mādhuryamityarthaḥ / upacaritaṃ sākṣātsambandhenāropitam / phalitamāha---madhuretyādi / śṛṅgāra eva rasāntarāpekṣayā madhuraḥ prahlādahetutvāt / tatprakāśanaparaśabdārthatayā kāvyasya sa mādhuryalakṣaṇo guṇāḥ / śravyatvaṃ punarojaso 'pi sādhāraṇamiti / śṛṅgāre vipralambhākhye karuṇe ca prakarṣavat / mādhuryam ārdratāṃ yāti yatas tatrādhikaṃ manaḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.