शृङ्गाराद्भुतयोरिति । यथा रत्नावल्यामैन्द्रजालिकदर्शने । शृङ्गारबीभत्सयोरिति । ययोहि परस्परोन्मूलनात्मकतयैवोद्भवस्तत्र को ऽङ्गाङ्गिभावः आलम्बननिमग्नरूपतया च रतिरुत्तिष्ठति ततः पलायमानरूपतया जुगुप्सेति समानाश्रयत्वेन तयोरन्योन्यसंस्कारोन्मूलनत्वम् । भयोत्साहावप्येवमेव विरुद्धौ वाच्यौ । शान्तस्यापि तत्त्वज्ञानसमुत्थितसमस्तसंसारविषयनिर्वेदप्राणत्वेन सर्वतो निरीहस्वभावस्य विषयासक्तिजीविताभ्यां रतिक्रोधाभ्यां विरोध एव ॥ २३ ॥ बालप्रिया स्मधिकरसोत्पादनेनेति च पाठः । शृङ्गाररसनाया आधिक्योत्पादनेनेत्यर्थः । तथात्वं पुरुषार्थत्वम् । तेन शृङ्गारेण । उक्तमिति । मुनिनेति शेषः । विशेषमाह--केवलमिति । असम्भाव्येत्यादि । वीरस्य ह्यसम्भाव्यवस्तुलाभेन विस्मयो भवति । उक्त इति । अविरोध इति शेषः । अत्रैकालम्बनकत्वेनाविरोधो बोध्यः । रौद्रकरुणयोर्भिन्नाश्रयकत्वस्यैव सम्भावत् । ऽशृङ्गाराद्भुतयोरपीऽति अविरोध इति शेषः । बाध्यबाधकभावमुक्तं विवृणोति--ययोर्हीत्यादि । ययोरिति । शृङ्गारबीभत्साद्योरित्यर्थः । तत्र तयोः । उक्तार्थे हेतु दर्शयति--आलम्बनेत्यादि । उत्तिष्ठति प्रादुर्भवति । तत इति । आलम्बनादित्यर्थः । जुगुप्सेति । उत्तिष्ठतीत्यनुषङ्गः । इतीति हतौ । समनाश्रयत्वेनेति । एकालम्बनकत्वेनैकाधिकरणकत्वेन चेत्यर्थः । तयोरिति । रतिजुगुप्सयोरित्यर्थः । अन्योन्येति । अन्योन्यस्य यः संस्कारः, तदुन्मूलनत्वं तद्विनाशकारित्वमित्यर्थः । एवमेवेति । एकाश्रयत्वेनेत्यर्थः ॥ २३ ॥ अविरोधी विरोधी वा रसो ऽङ्गिनि रसान्तरे । परिपोषं न नेतव्यस् तथा स्याद् अविरोधिता
śṛṅgārādbhutayoriti / yathā ratnāvalyāmaindrajālikadarśane / śṛṅgārabībhatsayoriti / yayohi parasparonmūlanātmakatayaivodbhavastatra ko 'ṅgāṅgibhāvaḥ ālambananimagnarūpatayā ca ratiruttiṣṭhati tataḥ palāyamānarūpatayā jugupseti samānāśrayatvena tayoranyonyasaṃskāronmūlanatvam / bhayotsāhāvapyevameva viruddhau vācyau / śāntasyāpi tattvajñānasamutthitasamastasaṃsāraviṣayanirvedaprāṇatvena sarvato nirīhasvabhāvasya viṣayāsaktijīvitābhyāṃ ratikrodhābhyāṃ virodha eva // 23 // bālapriyā smadhikarasotpādaneneti ca pāṭhaḥ / śṛṅgārarasanāyā ādhikyotpādanenetyarthaḥ / tathātvaṃ puruṣārthatvam / tena śṛṅgāreṇa / uktamiti / munineti śeṣaḥ / viśeṣamāha--kevalamiti / asambhāvyetyādi / vīrasya hyasambhāvyavastulābhena vismayo bhavati / ukta iti / avirodha iti śeṣaḥ / atraikālambanakatvenāvirodho bodhyaḥ / raudrakaruṇayorbhinnāśrayakatvasyaiva sambhāvat / 'śṛṅgārādbhutayorapī'ti avirodha iti śeṣaḥ / bādhyabādhakabhāvamuktaṃ vivṛṇoti--yayorhītyādi / yayoriti / śṛṅgārabībhatsādyorityarthaḥ / tatra tayoḥ / uktārthe hetu darśayati--ālambanetyādi / uttiṣṭhati prādurbhavati / tata iti / ālambanādityarthaḥ / jugupseti / uttiṣṭhatītyanuṣaṅgaḥ / itīti hatau / samanāśrayatveneti / ekālambanakatvenaikādhikaraṇakatvena cetyarthaḥ / tayoriti / ratijugupsayorityarthaḥ / anyonyeti / anyonyasya yaḥ saṃskāraḥ, tadunmūlanatvaṃ tadvināśakāritvamityarthaḥ / evameveti / ekāśrayatvenetyarthaḥ // 23 // avirodhī virodhī vā raso 'ṅgini rasāntare / paripoṣaṃ na netavyas tathā syād avirodhitā
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.