अत एवान्ये रसस्थायीति षष्ठ्या सप्तम्या द्वितीयया वाश्रितादिषु बालप्रिया इति च पाठः । स दुःश्लिष्ट इत्यपकर्षः । बहुनामिति । समवेतानामात्मनिष्ठानाम् बहुनां भावानामिति शेषः । चित्तवृत्तिविशेषाणामित्यर्थः । मध्ये यस्य भावस्य, रूपं बहु भूयः प्रबन्धव्यापकं भवेत् । रस स्थायीति । रसः स्थायीति छेदः । "खर्परे शरी"ति विसर्गलोपः । सः स्थायी रसो मन्तव्य इति योजना । शेषा इति । रसा इति विपरणामेनानुषङ्गः । उक्तमर्थं दर्शयन्नाह--तत्रेत्यादि । तत्रोक्तक्रमेण तस्मिन् श्लोके उक्तो यः क्रमस्तेन । रस्यमानतासमये इति । रस्यमानतायामपीति च पाठः । स्थायिव्यभिचारिभावस्येति । रसानामिति शेषः । तथोचेत्यादि । भागुरिरपि बाढमस्तीत्यम्युपगमेनैवावोचदित्यन्वयः । ऽमतान्तरऽ इत्यादिग्रन्थं तन्मतस्योपपत्तिं दर्शयन्नवतारयति---अन्ये त्वित्यादि । अत्र वीर इत्यन्तमेकं वाक्यं, शान्त इत्यन्तं द्वितीयं, चतुर्थे ऽङ्क इत्यन्तं तृतीयं बोध्यम् । उन्मादस्येति । वितर्काद्यपेक्षयेति शेषः । समवेतानामित्यस्य विवरणं चित्तवृत्तिरूपाणां भावानामिति । सः स्थायी रसश्च मन्तव्य इति योजना । स्थायीत्यस्य व्याख्यानम्--त्थायिभाव इति । रस इत्यस्य रसीकरणयोग्य इति । शेषा इति । अन्ये भावा इत्यर्थः । न त्वित्यादि । किन्तु स्थायिनामेवेति भावः । युक्तेति । उक्तेति च पाठः । षष्ठ्येत्यादि । रसस्य रसे रसं स्थायीति विग्रह इति भावः । तन्मतेनोच्यते । मतान्तरे तु रसानां स्थायिनो भावा उपचाराद्रसशब्देनोक्तास्तेषामङ्गत्वं निर्विरोधमेव । एवमविरोधिनां विरोधिनां च प्रबन्धस्थेनाङ्गिना रसेन समावेशे साधारणमविरोधोपायं प्रतिपाद्येदानीं विरोधिविषयमेव तं प्रतिपादयितुमिदमुच्यते । विरुद्धैकाश्रयो यस् तु विरोधी स्थायिनो भवेत् । स विभिन्नाश्रयः कार्यस् तस्य पोषे ऽप्य् अदोषता
ata evānye rasasthāyīti ṣaṣṭhyā saptamyā dvitīyayā vāśritādiṣu bālapriyā iti ca pāṭhaḥ / sa duḥśliṣṭa ityapakarṣaḥ / bahunāmiti / samavetānāmātmaniṣṭhānām bahunāṃ bhāvānāmiti śeṣaḥ / cittavṛttiviśeṣāṇāmityarthaḥ / madhye yasya bhāvasya, rūpaṃ bahu bhūyaḥ prabandhavyāpakaṃ bhavet / rasa sthāyīti / rasaḥ sthāyīti chedaḥ / "kharpare śarī"ti visargalopaḥ / saḥ sthāyī raso mantavya iti yojanā / śeṣā iti / rasā iti viparaṇāmenānuṣaṅgaḥ / uktamarthaṃ darśayannāha--tatretyādi / tatroktakrameṇa tasmin śloke ukto yaḥ kramastena / rasyamānatāsamaye iti / rasyamānatāyāmapīti ca pāṭhaḥ / sthāyivyabhicāribhāvasyeti / rasānāmiti śeṣaḥ / tathocetyādi / bhāgurirapi bāḍhamastītyamyupagamenaivāvocadityanvayaḥ / 'matāntara' ityādigranthaṃ tanmatasyopapattiṃ darśayannavatārayati---anye tvityādi / atra vīra ityantamekaṃ vākyaṃ, śānta ityantaṃ dvitīyaṃ, caturthe 'ṅka ityantaṃ tṛtīyaṃ bodhyam / unmādasyeti / vitarkādyapekṣayeti śeṣaḥ / samavetānāmityasya vivaraṇaṃ cittavṛttirūpāṇāṃ bhāvānāmiti / saḥ sthāyī rasaśca mantavya iti yojanā / sthāyītyasya vyākhyānam--tthāyibhāva iti / rasa ityasya rasīkaraṇayogya iti / śeṣā iti / anye bhāvā ityarthaḥ / na tvityādi / kintu sthāyināmeveti bhāvaḥ / yukteti / ukteti ca pāṭhaḥ / ṣaṣṭhyetyādi / rasasya rase rasaṃ sthāyīti vigraha iti bhāvaḥ / tanmatenocyate / matāntare tu rasānāṃ sthāyino bhāvā upacārādrasaśabdenoktāsteṣāmaṅgatvaṃ nirvirodhameva / evamavirodhināṃ virodhināṃ ca prabandhasthenāṅginā rasena samāveśe sādhāraṇamavirodhopāyaṃ pratipādyedānīṃ virodhiviṣayameva taṃ pratipādayitumidamucyate / viruddhaikāśrayo yas tu virodhī sthāyino bhavet / sa vibhinnāśrayaḥ kāryas tasya poṣe 'py adoṣatā
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.