अक्षरादिरचनेव योज्यते यत्र वस्तुरचना पुरातनी । नूतने स्फुरति काव्यवस्तुनि व्यक्तमेव खलु सान दुष्यति ॥ १५ ॥ ॥ ॥ न हि वाच्यस्पतिनाप्यक्षराणि पदानि वा कानिचिदपूर्वाणि घटयितुं लोचनम् एतदेवेति तृतीयस्य रूपस्यात्याज्यत्वम् । आत्मनो ऽन्यस्य सद्भावे पूर्वस्थित्यनुयाय्यपि । वस्तु भातितरान्तन्व्याश्शशिच्छायमिवाननम् ॥ ॥ इति कारिका खण्डीकृत्य वृत्तौ पठिता । केषुचित्पुस्तकेषु कारिका अखण्डीकृता एव दृश्यन्ते । आत्मन इत्यस्य शब्दस्य पूर्वपठिताभ्यामेव तत्वस्य सारभूतस्येति च पदाभ्यामर्थो निरूपितः ॥ १४ ॥ ससंवादानामिति पाठः । संवादानामिति तु पाठे वाक्यार्थरूपाणां समुदायानां ये संवादाः तेषामिति वैयधिकरण्येन संगतिः । वस्तुशब्तदेन एको वा द्वौ वा त्रयो बालप्रिया एतदेवेत्यत्रत्यैतत्पदार्थविवरणम्--तृतीयस्येत्यादि । आत्मन इत्यस्यार्थो निरूपित इति सम्बन्धः तत्त्वस्य सारभूतस्येति चात्मपदार्थविवरणमिति भावः । वृत्तौ । ऽपूर्वस्थितीऽ त्याद्युक्तस्यैव विवरणं ऽपुराणेऽत्यादि । ऽपुष्यतीऽ त्यन्तम् । ऽपुराणेऽति । पुराणी रमणीया च या छाया तयानुगृहीतमित्यर्थः । ऽशरीरवत्ऽ शरीरेण तुल्यम् ॥१४ ॥ ॥ ॥ कारिकायां वस्तुरचनेत्यत्र वस्तुपदं विवृणोति लोचने--वस्तुशब्देनेत्यादि । शक्यन्ते । तानि तु तान्येवोपनिबद्धानि न काव्यादिषु नवतां विरुध्यन्ति । तथैव पदार्थरूपाणि श्लेषादिमयान्यर्थतत्त्वानि । तस्मात्-- यदपि तदपि रम्यं यत्र लोकस्य किञ्चित्-स्फुरितमिदमितीयं बुद्धिरभ्युज्जिहीते । स्फुरणेयं काचिदिति सहृदयानां चमत्कृतिरुत्पद्यते । अनुगतम् अपि पूर्व-च्छायया वस्तु तादृक् सुकविर् उपनिबध्नन् निन्द्यतां नोपयाति
akṣarādiracaneva yojyate yatra vasturacanā purātanī / nūtane sphurati kāvyavastuni vyaktameva khalu sāna duṣyati // 15 // // // na hi vācyaspatināpyakṣarāṇi padāni vā kānicidapūrvāṇi ghaṭayituṃ locanam etadeveti tṛtīyasya rūpasyātyājyatvam / ātmano 'nyasya sadbhāve pūrvasthityanuyāyyapi / vastu bhātitarāntanvyāśśaśicchāyamivānanam // // iti kārikā khaṇḍīkṛtya vṛttau paṭhitā / keṣucitpustakeṣu kārikā akhaṇḍīkṛtā eva dṛśyante / ātmana ityasya śabdasya pūrvapaṭhitābhyāmeva tatvasya sārabhūtasyeti ca padābhyāmartho nirūpitaḥ // 14 // sasaṃvādānāmiti pāṭhaḥ / saṃvādānāmiti tu pāṭhe vākyārtharūpāṇāṃ samudāyānāṃ ye saṃvādāḥ teṣāmiti vaiyadhikaraṇyena saṃgatiḥ / vastuśabtadena eko vā dvau vā trayo bālapriyā etadevetyatratyaitatpadārthavivaraṇam--tṛtīyasyetyādi / ātmana ityasyārtho nirūpita iti sambandhaḥ tattvasya sārabhūtasyeti cātmapadārthavivaraṇamiti bhāvaḥ / vṛttau / 'pūrvasthitī' tyādyuktasyaiva vivaraṇaṃ 'purāṇe'tyādi / 'puṣyatī' tyantam / 'purāṇe'ti / purāṇī ramaṇīyā ca yā chāyā tayānugṛhītamityarthaḥ / 'śarīravat' śarīreṇa tulyam //14 // // // kārikāyāṃ vasturacanetyatra vastupadaṃ vivṛṇoti locane--vastuśabdenetyādi / śakyante / tāni tu tānyevopanibaddhāni na kāvyādiṣu navatāṃ virudhyanti / tathaiva padārtharūpāṇi śleṣādimayānyarthatattvāni / tasmāt-- yadapi tadapi ramyaṃ yatra lokasya kiñcit-sphuritamidamitīyaṃ buddhirabhyujjihīte / sphuraṇeyaṃ kāciditi sahṛdayānāṃ camatkṛtirutpadyate / anugatam api pūrva-cchāyayā vastu tādṛk sukavir upanibadhnan nindyatāṃ nopayāti
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.