अव्यथिष्ट च दृष्टैव स मां नारीजनः । तत्र काचिदिन्दुकलेव स्वलावण्येन रसातलान्धकारांनह्नुवाना विग्रहिणीव देवी विश्वंभराःहरगृहिणीवासुरविजयायावतीर्णा, पातालमागता गृहिणीव भगवतः कुसुमधन्वनः गतलक्ष्मीरिवानेकदुर्नृपदर्शनपरिहाराय महीविवरं प्रविष्टा, निष्टप्तकनकपुत्रिकेवावदातकान्तिः कन्यका, चन्दनलतेव मलयमारुतेन, मद्दर्शनेनोद्रकम्पत्र । तथा भूते च तस्मिन्नङ्गनासमाजे, कुसुमितेव काशयष्टिः, पाण्डुशिरसिज्ञा न्यविगकाचिच्चरणयोर्मे निपत्य त्रासदीनमब्रूत-"दीयतामभयदानमस्मा अनन्यशरणाय स्त्रीजनाय । किमसि देवकुमारो दनुजयुद्धतृष्णया रसातलंविविक्षुः । आज्ञापयको ऽसि । कस्य हेतोरागतो ऽसिऽ इति । सातु मया प्रत्यवादि--"सुदत्यः, मास्म भवत्यो भैषुः । अहमस्मि द्विजातिवृषात्कामपालाद्देव्यां कान्तिमत्यामुत्पन्नोर्ऽथ पालो नाम । सत्यर्थे निजगृहान्नृपगृहं सुरङ्गयोपसरसन्निहान्तरे वो दृष्टवान् । कथयत क स्थ यूयम् । कथमिह निवसथऽ इति । सोदञ्जलिरुदीरितवती-"भर्तृदारक, भाग्यवत्यो वयम्, यास्त्वामेभिरेव चक्षुर्भिरनघमद्राक्ष्म । श्रूयताम् । यस्तवमातामहश्चणअडसिहः, तेनास्यां देव्यां लीलावतयां चण्डघोषः कान्तिमतीत्यपत्यद्वयमुदपादि । चण्डघोपस्तु युवराजो ऽत्यासङ्गादङ्गनासु राजयक्ष्मणा सुरक्षयमगादन्तर्वर्त्न्यां देव्यामाचारवत्याम् । अमुया चेयं मणिकर्णिका नाम कन्या प्रसृता । अथ प्रसववेदनया मुक्तजीविताचारवती पत्युरन्तिकमगमत् । अथ देवश्चण्डसिहो मामाहूयोपह्वरे समाज्ञापयत्-"ऋद्धिमति, कन्यकेयं कल्याणलक्षणा । तामिमां मालवेन्द्रनन्दनाय दर्षसाराय विधिवद्वर्धयित्वा दित्सामि । बिभेमि च कान्तिमतीबृत्तान्तादारभ्य कन्यकानां प्रकाशावस्थापनात् । अत इयमरातिवयसनाय कारिते महति भूमिगृहे कृत्रिमशैलगर्भोत्कीर्णनानामणअडपप्रेक्षागृहे प्रचुरपरिबर्हया भवत्या संवर्ध्यताम् । अस्त्यतिर भोग्यवस्तु वर्पशतेनाप्यक्षय्यम्ऽ इति । स तथोक्त्वा निजवासगृहस्य द्व्यङ्गुलभित्तावर्धपादं किष्कुविष्कम्भमुद्धृत्य तेनैव द्वारेण त्थानाभिदमस्मानवीविशत् । इह च नो वसन्तीनां द्वादशसमाः समत्ययुः । इयं च वत्सा तरुणीबूता । न चाद्यापि स्मरति राजा । काममियं पितामहेन दर्पसाराय संकगल्पिता । त्वदम्बया कान्तिमत्या चेयं गर्भस्थैव द्यृतजिता स्वमात्रातवैव जायात्वेन समकल्प्यत । "तदत्र प्राप्तरूपं चिन्त्यतां कुमारेणैवऽ इति । तां पुनरवोचम्-"अद्यैव राजगृहे किमपि कार्यं साधयित्वा प्रतिनिवृत्तो युष्मासु यथार्हं प्रतिपत्स्येऽ इति । तेनैव दीपदर्शितबिलपथेन गत्वा स्थितेर्ऽधरात्रे तदर्धपादं प्रत्युद्धृत्य वासगृहं प्रविष्टो विस्रब्धसुप्तं सिहघोषं जीवग्राहमग्रहीषम् । आकृष्य च तमहिमिवाहिशत्रुः स्फुरन्तममुनैव भित्तिरन्ध्रपथेन स्त्रैणसंनिधिमनैषम् । आनीय च स्वभवनमायसनिगडसंदितचरणयुगलमवनामितमलिनवनमश्रुबहुलरक्तचक्षुषमेकान्ते जनयित्रोरदर्शयम् । अकथयं च बिलकथाम् । अथ पितरौ प्रहृष्टतरौ तं निकृष्टाशयं निशम्य बन्धने नियम्य तस्या दारिकाया यथार्हेण कर्मणा मां पाणिमग्राहयेताम् । अनाथकं च तद्राज्यमस्मदायत्तमेव जातम् । प्रकृतिकोपभयात्तु मन्मात्रा मुमुक्षितो ऽपि न मुक्त एव सिंहघोषः । तथास्थिताश्च वयमङ्गराजः सिंहवर्मा देवपादानां भक्तिमान्कृतकर्मा चेत्यमित्राभियुक्तमेनमभ्यसराम । अभूवं च भवत्पादपङ्कजरजो ऽनुग्राह्याः स चेदानीं भवच्चरणप्रणामप्रायश्चित्तमनुतिष्ठतु सर्वदुश्चरितक्षालनमनार्यः सिंहघोषःऽ इत्यर्थपालः प्राञ्जलिः प्रणनाम । देवो ऽपि राजवाहनः "बहु पराक्रान्तम् । बहूपयुक्ता च बुद्धिः, मुक्तबन्धस्ते श्वशुरः पश्यतु माम्ऽ इत्यभिधाय भूयः प्रमतिमेव पश्यन्प्रीतिस्मेरः "प्रस्तूयतां तावदात्मीयं चरितम्ऽ इत्याज्ञापयत्
avyathiṣṭa ca dṛṣṭaiva sa māṃ nārījanaḥ / tatra kācidindukaleva svalāvaṇyena rasātalāndhakārāṃnahnuvānā vigrahiṇīva devī viśvaṃbharāḥharagṛhiṇīvāsuravijayāyāvatīrṇā, pātālamāgatā gṛhiṇīva bhagavataḥ kusumadhanvanaḥ gatalakṣmīrivānekadurnṛpadarśanaparihārāya mahīvivaraṃ praviṣṭā, niṣṭaptakanakaputrikevāvadātakāntiḥ kanyakā, candanalateva malayamārutena, maddarśanenodrakampatra / tathā bhūte ca tasminnaṅganāsamāje, kusumiteva kāśayaṣṭiḥ, pāṇḍuśirasijñā nyavigakāciccaraṇayorme nipatya trāsadīnamabrūta-"dīyatāmabhayadānamasmā ananyaśaraṇāya strījanāya / kimasi devakumāro danujayuddhatṛṣṇayā rasātalaṃvivikṣuḥ / ājñāpayako 'si / kasya hetorāgato 'si' iti / sātu mayā pratyavādi--"sudatyaḥ, māsma bhavatyo bhaiṣuḥ / ahamasmi dvijātivṛṣātkāmapālāddevyāṃ kāntimatyāmutpannor'tha pālo nāma / satyarthe nijagṛhānnṛpagṛhaṃ suraṅgayopasarasannihāntare vo dṛṣṭavān / kathayata ka stha yūyam / kathamiha nivasatha' iti / sodañjalirudīritavatī-"bhartṛdāraka, bhāgyavatyo vayam, yāstvāmebhireva cakṣurbhiranaghamadrākṣma / śrūyatām / yastavamātāmahaścaṇaaḍasihaḥ, tenāsyāṃ devyāṃ līlāvatayāṃ caṇḍaghoṣaḥ kāntimatītyapatyadvayamudapādi / caṇḍaghopastu yuvarājo 'tyāsaṅgādaṅganāsu rājayakṣmaṇā surakṣayamagādantarvartnyāṃ devyāmācāravatyām / amuyā ceyaṃ maṇikarṇikā nāma kanyā prasṛtā / atha prasavavedanayā muktajīvitācāravatī patyurantikamagamat / atha devaścaṇḍasiho māmāhūyopahvare samājñāpayat-"ṛddhimati, kanyakeyaṃ kalyāṇalakṣaṇā / tāmimāṃ mālavendranandanāya darṣasārāya vidhivadvardhayitvā ditsāmi / bibhemi ca kāntimatībṛttāntādārabhya kanyakānāṃ prakāśāvasthāpanāt / ata iyamarātivayasanāya kārite mahati bhūmigṛhe kṛtrimaśailagarbhotkīrṇanānāmaṇaaḍapaprekṣāgṛhe pracuraparibarhayā bhavatyā saṃvardhyatām / astyatira bhogyavastu varpaśatenāpyakṣayyam' iti / sa tathoktvā nijavāsagṛhasya dvyaṅgulabhittāvardhapādaṃ kiṣkuviṣkambhamuddhṛtya tenaiva dvāreṇa tthānābhidamasmānavīviśat / iha ca no vasantīnāṃ dvādaśasamāḥ samatyayuḥ / iyaṃ ca vatsā taruṇībūtā / na cādyāpi smarati rājā / kāmamiyaṃ pitāmahena darpasārāya saṃkagalpitā / tvadambayā kāntimatyā ceyaṃ garbhasthaiva dyṛtajitā svamātrātavaiva jāyātvena samakalpyata / "tadatra prāptarūpaṃ cintyatāṃ kumāreṇaiva' iti / tāṃ punaravocam-"adyaiva rājagṛhe kimapi kāryaṃ sādhayitvā pratinivṛtto yuṣmāsu yathārhaṃ pratipatsye' iti / tenaiva dīpadarśitabilapathena gatvā sthiter'dharātre tadardhapādaṃ pratyuddhṛtya vāsagṛhaṃ praviṣṭo visrabdhasuptaṃ sihaghoṣaṃ jīvagrāhamagrahīṣam / ākṛṣya ca tamahimivāhiśatruḥ sphurantamamunaiva bhittirandhrapathena straiṇasaṃnidhimanaiṣam / ānīya ca svabhavanamāyasanigaḍasaṃditacaraṇayugalamavanāmitamalinavanamaśrubahularaktacakṣuṣamekānte janayitroradarśayam / akathayaṃ ca bilakathām / atha pitarau prahṛṣṭatarau taṃ nikṛṣṭāśayaṃ niśamya bandhane niyamya tasyā dārikāyā yathārheṇa karmaṇā māṃ pāṇimagrāhayetām / anāthakaṃ ca tadrājyamasmadāyattameva jātam / prakṛtikopabhayāttu manmātrā mumukṣito 'pi na mukta eva siṃhaghoṣaḥ / tathāsthitāśca vayamaṅgarājaḥ siṃhavarmā devapādānāṃ bhaktimānkṛtakarmā cetyamitrābhiyuktamenamabhyasarāma / abhūvaṃ ca bhavatpādapaṅkajarajo 'nugrāhyāḥ sa cedānīṃ bhavaccaraṇapraṇāmaprāyaścittamanutiṣṭhatu sarvaduścaritakṣālanamanāryaḥ siṃhaghoṣaḥ' ityarthapālaḥ prāñjaliḥ praṇanāma / devo 'pi rājavāhanaḥ "bahu parākrāntam / bahūpayuktā ca buddhiḥ, muktabandhaste śvaśuraḥ paśyatu mām' ityabhidhāya bhūyaḥ pramatimeva paśyanprītismeraḥ "prastūyatāṃ tāvadātmīyaṃ caritam' ityājñāpayat
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.