तुशब्द- पक्षनिवृत्त्यर्थः । दृष्टार्थो दृष्टप्रयोजनः तस्मिन् दृष्टप्रयोजने शीलं धर्ममूलं न भवति । तथा च वसिष्ठः-"अगृह्यमाणकारणो धर्मः"इति । नैताद्विवचनं, दृष्टार्थे धर्मव्यतिक्रमसाहसे इति । तस्मिन् गृह्यमाणे"ईदुदेत्"इत्यादिना प्रगृह्यसंज्ञायां सत्यां"दृष्टार्थे अवरदौर्बल्यात्"इति पाठः प्राप्नोति । अवरदौर्बल्यात् न वरः अवरो निकृष्टः द्वेषाद्यभिभूतः अपरमार्थज्ञान इत्यर्थः तस्य दौर्बल्यात् धर्माधर्मपरिज्ञानाशक्तेरित्यर्थः । एतच्चानेन ज्ञापितं भवति- महतामपि तद्विदां कदा चिदभिभवो ऽस्तीति, शरीरवत- प्रियाप्रिययोरवश्यंभावित्वात् । तस्माद्यावदेतेषां रागादिदोषेणाभिभवः, तावत्तेषां आचारो ऽपि न ग्राह्यः । तथाच वसिष्ठः--"शिष्टः पुनरकामात्मा"इति । अथवा-अवरशब्देनेदानींतनाः कलियुगपुरुषा उच्यन्ते, तेषां दौर्बल्यात् असार्मथ्यात् ॥ एवं स्मृतिप्रमाणमुक्त्वा अधुना एकार्थोपनिपतितानां वाक्यानां परस्परविरोधे सति किं क्रव्यमित्यात आह- तुल्यबलविरोधे विकल्पः
tuśabda- pakṣanivṛttyarthaḥ / dṛṣṭārtho dṛṣṭaprayojanaḥ tasmin dṛṣṭaprayojane śīlaṃ dharmamūlaṃ na bhavati / tathā ca vasiṣṭhaḥ-"agṛhyamāṇakāraṇo dharmaḥ"iti / naitādvivacanaṃ, dṛṣṭārthe dharmavyatikramasāhase iti / tasmin gṛhyamāṇe"īdudet"ityādinā pragṛhyasaṃjñāyāṃ satyāṃ"dṛṣṭārthe avaradaurbalyāt"iti pāṭhaḥ prāpnoti / avaradaurbalyāt na varaḥ avaro nikṛṣṭaḥ dveṣādyabhibhūtaḥ aparamārthajñāna ityarthaḥ tasya daurbalyāt dharmādharmaparijñānāśakterityarthaḥ / etaccānena jñāpitaṃ bhavati- mahatāmapi tadvidāṃ kadā cidabhibhavo 'stīti, śarīravata- priyāpriyayoravaśyaṃbhāvitvāt / tasmādyāvadeteṣāṃ rāgādidoṣeṇābhibhavaḥ, tāvatteṣāṃ ācāro 'pi na grāhyaḥ / tathāca vasiṣṭhaḥ--"śiṣṭaḥ punarakāmātmā"iti / athavā-avaraśabdenedānīṃtanāḥ kaliyugapuruṣā ucyante, teṣāṃ daurbalyāt asārmathyāt // evaṃ smṛtipramāṇamuktvā adhunā ekārthopanipatitānāṃ vākyānāṃ parasparavirodhe sati kiṃ kravyamityāta āha- tulyabalavirodhe vikalpaḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.