Haribhatta: Jatakamala, Jatakas 1-8, 11-12, 19-20, 22, 24, 26, 32, 35. 20

अपहृतदंष्ट्र इवाहिःक्षाम्यति शक्त्या विना सरोषो ऽपि । सति सामर्थ्ये नोज्झति यः क्षान्तिं स क्षमी ज्ञेयः

apahṛtadaṃṣṭra ivāhiḥkṣāmyati śaktyā vinā saroṣo 'pi / sati sāmarthye nojjhati yaḥ kṣāntiṃ sa kṣamī jñeyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्यथानुश्रूयते पराक्रमनीतिप्रभावविजितान्यराजसामन्तः प्रभूतहस्त्यश्वकोशसंपदुपेतस् तेजस्वी धीरः शुश्रूषादिभिः प्रज्ञागुणैर् अधिष्ठितस् त्रिवर्गानुकूलप्रकृतिः प्रकृतिदक्षिणो दक्षिणापथाधिपतिः कलिङ्गराजो नाम राजा बभूव । भुजवीर्यपराजितं जितारेः परदेशं बलिनो बलानि यस्य । अभिसस्रुर् उदीर्णतुङ्गवृद्धेः सलिलानीव तटान्तम् अम्बुराशेः

tadyathānuśrūyate parākramanītiprabhāvavijitānyarājasāmantaḥ prabhūtahastyaśvakośasaṃpadupetas tejasvī dhīraḥ śuśrūṣādibhiḥ prajñāguṇair adhiṣṭhitas trivargānukūlaprakṛtiḥ prakṛtidakṣiṇo dakṣiṇāpathādhipatiḥ kaliṅgarājo nāma rājā babhūva | bhujavīryaparājitaṃ jitāreḥ paradeśaṃ balino balāni yasya / abhisasrur udīrṇatuṅgavṛddheḥ salilānīva taṭāntam amburāśeḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपरस्परडिण्डिमैः स्वनद्भिः करिणो यस्य वितन्यमानकोपाः । वशगाः परितः प्रयाणकाले कथम् अप्य् अङ्कुशधारिणां बभूवुः

aparasparaḍiṇḍimaiḥ svanadbhiḥ kariṇo yasya vitanyamānakopāḥ / vaśagāḥ paritaḥ prayāṇakāle katham apy aṅkuśadhāriṇāṃ babhūvuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्यैवंविधबलोदयस्य नरपतेः सपत्नैर् अखण्डितमानस्य खण्डधारो नाम द्विजातिर् अमात्यो बभूव । स च राजा कुलसंततिविच्छेदभीरुः कदाचिद् अनेकान् देवताविशेषांस् तनयार्थम् उपयाचते स्म । ततः खण्डधारस् तं राजानम् उवाच । प्रविशतु देवो ऽन्तःपुरम् अहं देवस्य पुत्रार्थं देवतां समुपासिष्ये राज्यं च प्रतिपालयिष्यामीति । तथेति च राजाभिधायान्तःपुरं प्रविश्य विषयपरायणो बभूव । खण्डधारो ऽपि च स्वनामाङ्कं सर्वपरिच्छेदजातं राज्यम् अनुशशास । कलिङ्गराजो ऽपि च विविधनृत्तगीतावलोकनश्रवणापहृतहृदयः सुरपतिर् इवाप्सरोगणपरिवृतो ऽवरोधनजनमध्यगतो विजहार । मनोहराव् आर्द्रमधूकपाण्डू समुद्गिरन्ताव् इव कान्तिम् इन्दोः । कस्याश्चिद् आदर्शनिबद्धदृष्टेः सपत्त्रलेखाव् अकरोत् कपोलौ

tasyaivaṃvidhabalodayasya narapateḥ sapatnair akhaṇḍitamānasya khaṇḍadhāro nāma dvijātir amātyo babhūva | sa ca rājā kulasaṃtativicchedabhīruḥ kadācid anekān devatāviśeṣāṃs tanayārtham upayācate sma | tataḥ khaṇḍadhāras taṃ rājānam uvāca | praviśatu devo 'ntaḥpuram ahaṃ devasya putrārthaṃ devatāṃ samupāsiṣye rājyaṃ ca pratipālayiṣyāmīti | tatheti ca rājābhidhāyāntaḥpuraṃ praviśya viṣayaparāyaṇo babhūva | khaṇḍadhāro 'pi ca svanāmāṅkaṃ sarvaparicchedajātaṃ rājyam anuśaśāsa | kaliṅgarājo 'pi ca vividhanṛttagītāvalokanaśravaṇāpahṛtahṛdayaḥ surapatir ivāpsarogaṇaparivṛto 'varodhanajanamadhyagato vijahāra | manoharāv ārdramadhūkapāṇḍū samudgirantāv iva kāntim indoḥ / kasyāścid ādarśanibaddhadṛṣṭeḥ sapattralekhāv akarot kapolau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपश्यद् अन्यां स्तिमितायताक्षीं स्मितेन किंचिच्चलिताधराग्राम् । नवोत्पलावस्थितम् उत्पलेन तिरोदधानां चकितं द्विरेफम्

apaśyad anyāṃ stimitāyatākṣīṃ smitena kiṃciccalitādharāgrām / navotpalāvasthitam utpalena tirodadhānāṃ cakitaṃ dvirepham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पराङ्मुखीं कांचिद् अधिष्ठितासनां मनोहरालेख्यपटावलोकिनीम् । उपेत्य निःशब्दपदं स भूपतिश् चकार हस्तद्वयसंवृतेक्षणाम्

parāṅmukhīṃ kāṃcid adhiṣṭhitāsanāṃ manoharālekhyapaṭāvalokinīm / upetya niḥśabdapadaṃ sa bhūpatiś cakāra hastadvayasaṃvṛtekṣaṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विधुन्वतीं पाणिम् अलं मयेति भियास्वनाम् अस्फुरिताभिधानाम् । स्तनौ दुकूलेन तिरोदधानां जग्राह दूतीम् अपि वेपिताङ्गीम्

vidhunvatīṃ pāṇim alaṃ mayeti bhiyāsvanām asphuritābhidhānām / stanau dukūlena tirodadhānāṃ jagrāha dūtīm api vepitāṅgīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वम् एव मे भाविनि जीवितं परं निधेहि दृष्टिं मयि वल्गुहासिनि । इति ब्रुवन् कांचिद् अवाङ्मुखीं स्थितां प्रसादयामास कथंचिद् अङ्गनाम्

tvam eva me bhāvini jīvitaṃ paraṃ nidhehi dṛṣṭiṃ mayi valguhāsini / iti bruvan kāṃcid avāṅmukhīṃ sthitāṃ prasādayāmāsa kathaṃcid aṅganām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किंचिच्चलन्मुखरनूपुरभूषणेन पादेन कुट्टिमतलं लिखतीं सलीलम् । कर्णे जगाद किम् अपि प्रमदां हसन्तीं लक्ष्यीकृतो ऽन्यवनितानयनेषुपातैः

kiṃciccalanmukharanūpurabhūṣaṇena pādena kuṭṭimatalaṃ likhatīṃ salīlam / karṇe jagāda kim api pramadāṃ hasantīṃ lakṣyīkṛto 'nyavanitānayaneṣupātaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ तस्य नरपतेर् एवम् अखण्डविषयसुखानुभाविनस् ताः शुद्धान्तमत्तकाशिन्यो विविधमृदुहसितकथाक्रोधेर्ष्याभ्रूभङ्गमनोहरैर् विलासैर् अतीव हृदयम् आचिक्षिपुः ॥ परिहासकालचलितोन्नतभ्रुवः स्मितचन्द्रिकापरिगताननेन्दवः । त्रिवलीविजिह्मतनुरोमराजयो न मनो हरन्ति वद कस्य योषितः

atha tasya narapater evam akhaṇḍaviṣayasukhānubhāvinas tāḥ śuddhāntamattakāśinyo vividhamṛduhasitakathākrodherṣyābhrūbhaṅgamanoharair vilāsair atīva hṛdayam ācikṣipuḥ || parihāsakālacalitonnatabhruvaḥ smitacandrikāparigatānanendavaḥ / trivalīvijihmatanuromarājayo na mano haranti vada kasya yoṣitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्फुरितप्रकाशदशनावलीरुचः परितः क्षरन्त्य इव कान्तिम् ऐन्दवीम् । न हरन्ति कं नु लवलीसुगन्धयः प्रमदाजनस्य मदमण्डना गिरः

sphuritaprakāśadaśanāvalīrucaḥ paritaḥ kṣarantya iva kāntim aindavīm / na haranti kaṃ nu lavalīsugandhayaḥ pramadājanasya madamaṇḍanā giraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वदनेन्दवः श्रवणरुद्धदृष्टयः परपुष्टकण्ठरुचयः शिरोरुहाः । परिणामितालफलसंनिभाः स्तना न मनोहरं किम् इव नाम योषिताम्

vadanendavaḥ śravaṇaruddhadṛṣṭayaḥ parapuṣṭakaṇṭharucayaḥ śiroruhāḥ / pariṇāmitālaphalasaṃnibhāḥ stanā na manoharaṃ kim iva nāma yoṣitām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न गतास् त एव लघुतां जगत्त्रये सुखिनस् त एव सुधियस् त एव च । बहुदोषसर्पनिचितानि संश्रिता न विलासिनीविषलतावनानि ये

na gatās ta eva laghutāṃ jagattraye sukhinas ta eva sudhiyas ta eva ca / bahudoṣasarpanicitāni saṃśritā na vilāsinīviṣalatāvanāni ye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ काले गच्छति देव्य् आपन्नसत्त्वा बभूव । तस्या गुणनिधौ वृद्धिं याते गर्भे दिने दिने । अग्रयोः संभृतक्षीरौ जग्मतुः श्यामतां स्तनौ

atha kāle gacchati devy āpannasattvā babhūva | tasyā guṇanidhau vṛddhiṃ yāte garbhe dine dine / agrayoḥ saṃbhṛtakṣīrau jagmatuḥ śyāmatāṃ stanau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जानुनोर् उपरि न्यस्य पाणी पल्लवकोमलौ । दृष्ट्वा भर्तारम् उत्तस्थौ सा कथंचिद् इवासनात्

jānunor upari nyasya pāṇī pallavakomalau / dṛṣṭvā bhartāram uttasthau sā kathaṃcid ivāsanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अद्य प्रसविनी स्यान् नु श्वो वेति सकुतूहलः । पुत्रार्थी भूपतिः स्निग्धं ताम् अपश्यत् पुनः पुनः

adya prasavinī syān nu śvo veti sakutūhalaḥ / putrārthī bhūpatiḥ snigdhaṃ tām apaśyat punaḥ punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ विशुद्धे ऽहनि साक्ष्णां निधिम् इव स्वप्रभयावभासितनृपतिभवनान्तरम् अमरकुमाराकारम् अखिलभुवनालंकारभूतं तनयम् असूत । शरीरप्रभया चान्द्रीं स जहार यतः प्रभाम् । तस्याकारि ततो नाम चन्द्र इत्य् एव बन्धुभिः

atha viśuddhe 'hani sākṣṇāṃ nidhim iva svaprabhayāvabhāsitanṛpatibhavanāntaram amarakumārākāram akhilabhuvanālaṃkārabhūtaṃ tanayam asūta | śarīraprabhayā cāndrīṃ sa jahāra yataḥ prabhām / tasyākāri tato nāma candra ity eva bandhubhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्यासाम् अपि त्रिंशन्मात्राणां राज्ञीनां तनया जज्ञिरे । अथाष्टवर्षदेशीयांश् चन्द्रेण कुमारेण सह कुमारान् क्षत्रविद्याग्रहणाय कस्मैचिद् गुरवे निवेदयामास । सर्वांश् च तान् कुमारान् मृगयादिव्यसनपरायणान् अनेकैः कलागुणैस् तेजसा भुजबलेन च चन्द्रः कुमारो ऽतिशिष्ये । जायन्ते गुणबान्धवाः सुमतयः श्लाघ्यं गरिम्णां पदं रूढं लाघवदोष एव महतां केषांचिद् आ जन्मनः । दृश्यन्ते हि नरा महत्य् अपि कुले जाताः समानाः शुना किं नोदन्वत इद्धरत्ननिचयाच् छम्बूक उत्पद्यते

anyāsām api triṃśanmātrāṇāṃ rājñīnāṃ tanayā jajñire | athāṣṭavarṣadeśīyāṃś candreṇa kumāreṇa saha kumārān kṣatravidyāgrahaṇāya kasmaicid gurave nivedayāmāsa | sarvāṃś ca tān kumārān mṛgayādivyasanaparāyaṇān anekaiḥ kalāguṇais tejasā bhujabalena ca candraḥ kumāro 'tiśiṣye | jāyante guṇabāndhavāḥ sumatayaḥ ślāghyaṃ garimṇāṃ padaṃ rūḍhaṃ lāghavadoṣa eva mahatāṃ keṣāṃcid ā janmanaḥ / dṛśyante hi narā mahaty api kule jātāḥ samānāḥ śunā kiṃ nodanvata iddharatnanicayāc chambūka utpadyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समाना नीलता सत्यं शिखिचन्द्रेन्द्रनीलयोः । सा तु रत्नगता श्लाघ्या कल्याणं हि सदाश्रयः

samānā nīlatā satyaṃ śikhicandrendranīlayoḥ / sā tu ratnagatā ślāghyā kalyāṇaṃ hi sadāśrayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विद्यन्ते न गुणाः पुंसि क्वचिद् आकृतिमत्य् अपि । इन्द्रनीलाकृतिं काचो वहन्न् अपि न तद्गुणः

vidyante na guṇāḥ puṃsi kvacid ākṛtimaty api / indranīlākṛtiṃ kāco vahann api na tadguṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ स राजा बोधिसत्त्वं यौवराज्ये ऽभिषिच्य तेभ्यो ऽपि च कुमारेभ्यः किंचिद् देशम् अदात् । अथ च चन्द्रो मनुजाधिपानुमतः सह भ्रातृभिः स्वदेशं गत्वा खण्डधारनामाङ्कानि दृष्ट्वोवाच । सर्वथा नाममात्रेणास्मत्पिता राजा खण्डधार एवात्राधिपतिर् इति । कुमारा ऊचुः । नन्व् अपनीयेदं खण्डधारनाम स्वानि स्वानि स्वदेशे नामानि वयं सर्वोपकरणेषु लेखयामः । तथेति च प्रतिपन्ने चन्द्रेण प्रथमं चन्द्रनामारोप्य पश्चाद् आत्मीयानि नामानि ते लेखयामासुः । तच् च तथा निर्वृत्तं विज्ञाय खण्डधारः परं कोपम् आगम्य ब्राह्मणान् संनिपात्य रहस्य् अवोचत् । अपहृतम् अनेन मे राजपुत्रेणाधिपत्यम् । तद् इदम् अत्र प्राप्तकालं केनचिद् उपांशुना चन्द्रः प्राणैर् वियोजनीय इति । पश्यन्तु भवन्तः । लघीयः प्राज्यं वा फलम् अभिमतं प्राप्तुमनसा निरीहेण स्थातुं क्षणम् अपि न युक्तं मतिमता । कुलालो दण्डेन भ्रमयति न चेच् चक्रम् अनिशं शरावः कुम्भो वा न हि भवति सत्याम् अपि मृदि

atha sa rājā bodhisattvaṃ yauvarājye 'bhiṣicya tebhyo 'pi ca kumārebhyaḥ kiṃcid deśam adāt | atha ca candro manujādhipānumataḥ saha bhrātṛbhiḥ svadeśaṃ gatvā khaṇḍadhāranāmāṅkāni dṛṣṭvovāca | sarvathā nāmamātreṇāsmatpitā rājā khaṇḍadhāra evātrādhipatir iti | kumārā ūcuḥ | nanv apanīyedaṃ khaṇḍadhāranāma svāni svāni svadeśe nāmāni vayaṃ sarvopakaraṇeṣu lekhayāmaḥ | tatheti ca pratipanne candreṇa prathamaṃ candranāmāropya paścād ātmīyāni nāmāni te lekhayāmāsuḥ | tac ca tathā nirvṛttaṃ vijñāya khaṇḍadhāraḥ paraṃ kopam āgamya brāhmaṇān saṃnipātya rahasy avocat | apahṛtam anena me rājaputreṇādhipatyam | tad idam atra prāptakālaṃ kenacid upāṃśunā candraḥ prāṇair viyojanīya iti | paśyantu bhavantaḥ | laghīyaḥ prājyaṃ vā phalam abhimataṃ prāptumanasā nirīheṇa sthātuṃ kṣaṇam api na yuktaṃ matimatā / kulālo daṇḍena bhramayati na cec cakram aniśaṃ śarāvaḥ kumbho vā na hi bhavati satyām api mṛdi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्राह्मणा ऊचुः । त्वम् एवोपायम् अत्र वस्तुनि शक्तो ऽधिगन्तुम् इति । खण्डधार उवाच । यद्य् एवं ततो यदि कथंचिद् अयं राजा स्वप्नं भवताम् अग्रतो निवेदयेत् ततो युष्माभिर् वक्तव्यं देव खण्डधारः स्वप्नफलाभिज्ञः । स एष प्रष्टव्य इति । तथेति च ब्राह्मणाः प्रतिपेदिरे । अथ कदाचित् स राजा स्वप्नदर्शनोद्विग्नहृदयस् तेभ्यो ब्राह्मणेभ्यः स्वप्नं निवेदयामास । ब्राह्मणैश् च खण्डधारः स्वप्नाध्यायवेदीति निर्दिष्टः । ततः स राजा खण्डधारम् आहूय स्वप्नम् इति निवेदयामास । स्वप्ने किलाद्य पुरम् एतद् अशेषम् अन्त्रैर् आवेष्टितं परिविधूसरदीनलोकम् । बद्ध्वा निपीडिततनुः कुनयेन चाहं क्षिप्तश् चिताभुवि कडेवरसंकुलायाम्

brāhmaṇā ūcuḥ | tvam evopāyam atra vastuni śakto 'dhigantum iti | khaṇḍadhāra uvāca | yady evaṃ tato yadi kathaṃcid ayaṃ rājā svapnaṃ bhavatām agrato nivedayet tato yuṣmābhir vaktavyaṃ deva khaṇḍadhāraḥ svapnaphalābhijñaḥ | sa eṣa praṣṭavya iti | tatheti ca brāhmaṇāḥ pratipedire | atha kadācit sa rājā svapnadarśanodvignahṛdayas tebhyo brāhmaṇebhyaḥ svapnaṃ nivedayāmāsa | brāhmaṇaiś ca khaṇḍadhāraḥ svapnādhyāyavedīti nirdiṣṭaḥ | tataḥ sa rājā khaṇḍadhāram āhūya svapnam iti nivedayāmāsa | svapne kilādya puram etad aśeṣam antrair āveṣṭitaṃ parividhūsaradīnalokam / baddhvā nipīḍitatanuḥ kunayena cāhaṃ kṣiptaś citābhuvi kaḍevarasaṃkulāyām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् अस्य तावत् स्वप्नस्य गुरवः फलम् आख्यातुम् अर्हन्तीति । खण्डधार उवाच । देव कष्टः खलु स्वप्नस्य विपाको दृश्यते । राज्याद् वा महतो भ्रंशं स्वप्नस् तत् सूचयत्य् अयम् । मासद्वयेन गन्तव्यं दिष्टान्तम् अथवा त्वया

tad asya tāvat svapnasya guravaḥ phalam ākhyātum arhantīti | khaṇḍadhāra uvāca | deva kaṣṭaḥ khalu svapnasya vipāko dṛśyate | rājyād vā mahato bhraṃśaṃ svapnas tat sūcayaty ayam / māsadvayena gantavyaṃ diṣṭāntam athavā tvayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रुत्वा वचस् तस्य स भूमिपालो विप्रस्य विप्रोषितकान्तिशोभः । मर्तव्यम् इत्य् आगतसाध्वसत्वान् नोद्यानभूमौ न गृहे ऽभिरेमे

śrutvā vacas tasya sa bhūmipālo viprasya viproṣitakāntiśobhaḥ / martavyam ity āgatasādhvasatvān nodyānabhūmau na gṛhe 'bhireme

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विचिन्त्यमानं मरणं प्रकृत्या करोति दूरे ऽपि मनोविषादम् । समुत्फणाशीविषदुर्निरीक्ष्यं शरीरिणां किं पुनर् अत्युपोढम्

vicintyamānaṃ maraṇaṃ prakṛtyā karoti dūre 'pi manoviṣādam / samutphaṇāśīviṣadurnirīkṣyaṃ śarīriṇāṃ kiṃ punar atyupoḍham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ स राजा खण्डधारम् उवाच । भवेत् पुनः कश्चिद् उपायो येनाहं राज्यपरिभ्रंशं न प्राप्नुयाम् अकालमरणं वेति । खण्डधार उवाच । तेन खलु देवः श्रोतुम् अर्हत्य् उपायम् इति । सह चन्द्रेण कुमारेण सर्वकुमारा यज्ञकर्मण्य् आलब्धव्या अन्ये च चतुष्पदाः प्राणिनः । तल्लोहितस्य शुकतुण्डविलोहितस्य पूर्णां वितानभुवि पुष्करिणीं विशालाम् । भूपाल यद्य् अवतरिष्यसि तन् न राज्याद् भ्रंशं गमिष्यसि परेतपतेर् वशं वा

atha sa rājā khaṇḍadhāram uvāca | bhavet punaḥ kaścid upāyo yenāhaṃ rājyaparibhraṃśaṃ na prāpnuyām akālamaraṇaṃ veti | khaṇḍadhāra uvāca | tena khalu devaḥ śrotum arhaty upāyam iti | saha candreṇa kumāreṇa sarvakumārā yajñakarmaṇy ālabdhavyā anye ca catuṣpadāḥ prāṇinaḥ | tallohitasya śukatuṇḍavilohitasya pūrṇāṃ vitānabhuvi puṣkariṇīṃ viśālām / bhūpāla yady avatariṣyasi tan na rājyād bhraṃśaṃ gamiṣyasi paretapater vaśaṃ vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ स राजा पुनर् अपि मे जीवतः पुत्रा गुणवत्तरा भविष्यन्तीति विचिन्त्य तान् कुमारान् निगडबद्धान् आनीय खण्डधारम् उवाच । प्रारभ्यताम् आध्वरं कर्मेति । ततः कुमारेषु भृशं विषादिषु प्रवर्तिते कर्मणि साप्ततन्तवे । महीभुजो ज्येष्ठसुताद् विनाकुलः स मन्त्रिधूर्तो निजगाद पार्थिवम्

atha sa rājā punar api me jīvataḥ putrā guṇavattarā bhaviṣyantīti vicintya tān kumārān nigaḍabaddhān ānīya khaṇḍadhāram uvāca | prārabhyatām ādhvaraṃ karmeti | tataḥ kumāreṣu bhṛśaṃ viṣādiṣu pravartite karmaṇi sāptatantave / mahībhujo jyeṣṭhasutād vinākulaḥ sa mantridhūrto nijagāda pārthivam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नृचन्द्र चन्द्रः स भवच्छरीरजो बलावलिप्तो यदि नागमिष्यति । तदा शुभध्वंसि विधानम् आध्वरं भविष्यतीदं न फलाय भूयसे

nṛcandra candraḥ sa bhavaccharīrajo balāvalipto yadi nāgamiṣyati / tadā śubhadhvaṃsi vidhānam ādhvaraṃ bhaviṣyatīdaṃ na phalāya bhūyase

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजोवाच । गुरुजनभक्तः खलु चन्द्रः कुमारस् तन् न ममाज्ञां लङ्घयिष्यति । दूतम् अस्मै प्रहेष्यामीति । तथेति च प्रतिपन्ने खण्डधारेण स राजा दूतम् आहूयोवाच । गच्छ यत्र तत्रावस्थितं चन्द्रं ब्रूहि शीघ्रं भवता मत्सकाशम् आगन्तव्यम् इति । तथेति स च दूतः परिगृहीतराजशासनो बोधिसत्त्वसकाशम् आजगाम । स च महात्मा सपरिजनः सुरभिमासप्रारब्धसहकारमञ्जरीकम् अतिमुक्तकाशोकतिलकगन्धाधिवासितलतामण्डपम् अखण्डशोभं विलासवसतिम् इव वसन्तलक्ष्म्याः किंचिद् उद्यानं प्रविश्यात्मानं विनोदयामास । प्रतीहारनिवेदितो ऽभ्यनुज्ञातप्रवेशश् च दूतः प्रततबाष्पकणवर्षिणा मुखेन प्रणम्य चन्द्रं कथम् अपि तम् अनेकसत्त्वविनाशायोपचरितम् अध्वरवृत्तान्तम् आख्याय तां राजाज्ञां निवेदयामास । ततो बोधिसत्त्वं सुहृदो बान्धवाश् चैवम् ऊचुः । सर्वम् इदं तव नाशाय दुरात्मनः खण्डधारस्य च्छन्दविचेष्टितम् । महाधूर्तस्य यतेर् इव शान्ता च शरीरक्रिया राक्षसस्येव चाशुद्धम् अन्तःकरणम् । अहो दुरात्मनां चरितानि सर्वथा । प्रशान्तवेषे ऽपि विरूक्षमानसे न दुर्जने विश्वसनीयम् अण्व् अपि । बको हि तिष्ठन्न् अपि निश्चलस् तटे परिस्फुरन्तीं शफरीं न हन्ति किम्

rājovāca | gurujanabhaktaḥ khalu candraḥ kumāras tan na mamājñāṃ laṅghayiṣyati | dūtam asmai praheṣyāmīti | tatheti ca pratipanne khaṇḍadhāreṇa sa rājā dūtam āhūyovāca | gaccha yatra tatrāvasthitaṃ candraṃ brūhi śīghraṃ bhavatā matsakāśam āgantavyam iti | tatheti sa ca dūtaḥ parigṛhītarājaśāsano bodhisattvasakāśam ājagāma | sa ca mahātmā saparijanaḥ surabhimāsaprārabdhasahakāramañjarīkam atimuktakāśokatilakagandhādhivāsitalatāmaṇḍapam akhaṇḍaśobhaṃ vilāsavasatim iva vasantalakṣmyāḥ kiṃcid udyānaṃ praviśyātmānaṃ vinodayāmāsa | pratīhāranivedito 'bhyanujñātapraveśaś ca dūtaḥ pratatabāṣpakaṇavarṣiṇā mukhena praṇamya candraṃ katham api tam anekasattvavināśāyopacaritam adhvaravṛttāntam ākhyāya tāṃ rājājñāṃ nivedayāmāsa | tato bodhisattvaṃ suhṛdo bāndhavāś caivam ūcuḥ | sarvam idaṃ tava nāśāya durātmanaḥ khaṇḍadhārasya cchandaviceṣṭitam | mahādhūrtasya yater iva śāntā ca śarīrakriyā rākṣasasyeva cāśuddham antaḥkaraṇam | aho durātmanāṃ caritāni sarvathā | praśāntaveṣe 'pi virūkṣamānase na durjane viśvasanīyam aṇv api / bako hi tiṣṭhann api niścalas taṭe parisphurantīṃ śapharīṃ na hanti kim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपनयति विषादं धैर्यम् अप्य् आश्रितानां जनयति परिमोहं तापम् अन्तर् विधत्ते । अहिविषम् इव दंशप्राप्तम् एकान्ततीव्रं चरितम् अभजनीयं दुःसहं दुर्जनस्य

upanayati viṣādaṃ dhairyam apy āśritānāṃ janayati parimohaṃ tāpam antar vidhatte / ahiviṣam iva daṃśaprāptam ekāntatīvraṃ caritam abhajanīyaṃ duḥsahaṃ durjanasya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् आज्ञापयतु कुमारो यावद् एनं दुरात्मानं रक्षोवृत्तिम् अफलब्राह्मणनामानं खण्डधारकं बद्ध्वानयामः परेतनाथवशं वा प्रापयाम इति । बोधिसत्त्व उवाच । सत्यं ममापि खण्डधारं प्रति किंचिद् अभ्युत्थितः कोप आसीत् । स तु मे हुतवह इव सलिलधारया क्षमयोपशान्तिं नीतः । यदि चास्मत्प्राणैर् गुरवश् चिरजीविनो भवन्ति ननु कृतार्था वयम् इति तद् अलम् अत्रभवतां खण्डधारं प्रति कोपेन यास्याम्य् एवाहम् । अथ स दूतो विस्मयाद् इत्य् अवोचत् । अहो महद् आश्चर्यं सर्वथा कुमारः परमार्थक्षमी । कुतः । उत्तिष्ठन्तं यस्य वैरिक्षयाय क्रोधव्यालं क्षान्तिविद्या रुणद्धि । श्रेयःप्राप्तो बद्धशुद्धाशयानां लब्धालोकः सो ऽग्रणीः क्षान्तिभाजाम्

tad ājñāpayatu kumāro yāvad enaṃ durātmānaṃ rakṣovṛttim aphalabrāhmaṇanāmānaṃ khaṇḍadhārakaṃ baddhvānayāmaḥ paretanāthavaśaṃ vā prāpayāma iti | bodhisattva uvāca | satyaṃ mamāpi khaṇḍadhāraṃ prati kiṃcid abhyutthitaḥ kopa āsīt | sa tu me hutavaha iva saliladhārayā kṣamayopaśāntiṃ nītaḥ | yadi cāsmatprāṇair guravaś cirajīvino bhavanti nanu kṛtārthā vayam iti tad alam atrabhavatāṃ khaṇḍadhāraṃ prati kopena yāsyāmy evāham | atha sa dūto vismayād ity avocat | aho mahad āścaryaṃ sarvathā kumāraḥ paramārthakṣamī | kutaḥ | uttiṣṭhantaṃ yasya vairikṣayāya krodhavyālaṃ kṣāntividyā ruṇaddhi / śreyaḥprāpto baddhaśuddhāśayānāṃ labdhālokaḥ so 'graṇīḥ kṣāntibhājām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ बोधिसत्त्वो बाष्पसलिलकणमुचा स्वपरिजनेनानुगम्यमानो रथवरम् आरुह्य यज्ञमध्यगतं पितरम् आगम्य चोवाच । त्यक्तो ऽस्मि यदि तातेन स्वजीवितगवेषिणा । मम देहम् इमं यज्ञपशुताम् उपकल्पय

atha bodhisattvo bāṣpasalilakaṇamucā svaparijanenānugamyamāno rathavaram āruhya yajñamadhyagataṃ pitaram āgamya covāca | tyakto 'smi yadi tātena svajīvitagaveṣiṇā / mama deham imaṃ yajñapaśutām upakalpaya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मया त्यक्तो ऽसि पुत्रेति ब्रुवाणस्य महीपतेः । चन्द्रस्योपरि दुःखेन निपेतुर् बाष्पबिन्दवः

mayā tyakto 'si putreti bruvāṇasya mahīpateḥ / candrasyopari duḥkhena nipetur bāṣpabindavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदा चिरम् अपि स्थित्वा गन्तव्यं मृत्युगोचरम् । तदा परविनाशेन को वाञ्छेद् आयुषः स्थितिम्

yadā ciram api sthitvā gantavyaṃ mṛtyugocaram / tadā paravināśena ko vāñched āyuṣaḥ sthitim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ खण्डधारस् तान् ऋत्विज उवाच । शृण्वन्तूपाध्यायाः प्रथमाहुतौ पात्यमानायां चन्द्रः कुमारः प्राग् आनद्धव्यः पश्चाद् इमे कुमारा इति । इति ब्रुवाणम् उद्ग्रीवाः खण्डधारं व्यलोकयन् । कुमाराः सुकुमाराङ्गाः शार्दूलं हरिणा इव

atha khaṇḍadhāras tān ṛtvija uvāca | śṛṇvantūpādhyāyāḥ prathamāhutau pātyamānāyāṃ candraḥ kumāraḥ prāg ānaddhavyaḥ paścād ime kumārā iti | iti bruvāṇam udgrīvāḥ khaṇḍadhāraṃ vyalokayan / kumārāḥ sukumārāṅgāḥ śārdūlaṃ hariṇā iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ ते कुमाराः कृताञ्जलयो बोधिसत्त्वम् इति विज्ञापयामासुः । त्वयि स्थिते भ्रातरि लोकवत्सले महात्मनि ज्यायसि तुङ्गचेतसि । पशून् इवास्मान् कथम् एष निर्घृणो यमक्षयं नेष्यति खण्दधारकः

atha te kumārāḥ kṛtāñjalayo bodhisattvam iti vijñāpayāmāsuḥ | tvayi sthite bhrātari lokavatsale mahātmani jyāyasi tuṅgacetasi / paśūn ivāsmān katham eṣa nirghṛṇo yamakṣayaṃ neṣyati khaṇdadhārakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ तेषां भ्रातॄणां वचनम् आकर्ण्य दुःखायमानहृदयो बोधिसत्त्वो मैत्रीसमन्वितं समाधिम् आललम्बे । समाधिना तस्य विशुद्धचेतसः समाहतानाम् च समाहितात्मनः । भुजङ्गनीलानि सविस्मयात्मनां नृपात्मजानां निगडानि पुस्फुटुः

atha teṣāṃ bhrātṝṇāṃ vacanam ākarṇya duḥkhāyamānahṛdayo bodhisattvo maitrīsamanvitaṃ samādhim ālalambe | samādhinā tasya viśuddhacetasaḥ samāhatānām ca samāhitātmanaḥ / bhujaṅganīlāni savismayātmanāṃ nṛpātmajānāṃ nigaḍāni pusphuṭuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निगडस्फुटनविस्मिते च तस्मिन् राजनि किम् इदम् इति च जातविमर्शे तत्र खण्डधारके । उदियाय पयोगुरुः पयोदः पिदधद् द्यां शितिकण्ठकण्ठनीलः । स्फुरितप्रभया तडिद्भृकुट्या कुपितो राक्षसवज् जगर्ज चोच्चैः

nigaḍasphuṭanavismite ca tasmin rājani kim idam iti ca jātavimarśe tatra khaṇḍadhārake | udiyāya payoguruḥ payodaḥ pidadhad dyāṃ śitikaṇṭhakaṇṭhanīlaḥ / sphuritaprabhayā taḍidbhṛkuṭyā kupito rākṣasavaj jagarja coccaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

खगमुक्तविभग्नपादपानि ध्वनिमन्ति प्रचलच्छिलातलानि । शिखराणि निपातयन् गिरीणां प्रववौ वह्निसखः प्रचण्डवेगः

khagamuktavibhagnapādapāni dhvanimanti pracalacchilātalāni / śikharāṇi nipātayan girīṇāṃ pravavau vahnisakhaḥ pracaṇḍavegaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रमुमोच ततो घनाघनं तद् घनजालं घनम् अश्मनां समूहम् । भृशम् आकुलचेतसां द्विजानां मखमध्ये प्रणवध्वनिः शशाम

pramumoca tato ghanāghanaṃ tad ghanajālaṃ ghanam aśmanāṃ samūham / bhṛśam ākulacetasāṃ dvijānāṃ makhamadhye praṇavadhvaniḥ śaśāma

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परिपाटलयन् पयोधराणाम् उदराणि प्रभया पयोगुरूणि । द्रुतम् अस्तम् इयाय पार्थिवस्य व्यसनं द्रष्टुम् अशक्नुवन्न् इवार्कः

paripāṭalayan payodharāṇām udarāṇi prabhayā payogurūṇi / drutam astam iyāya pārthivasya vyasanaṃ draṣṭum aśaknuvann ivārkaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुपितैर् इव शातकुम्भकुम्भाः क्रतुभूमौ निहिताः प्रताड्यमानाः । उपलैस् त्वरितं दिवः पतद्भिः कृतभङ्गाः परिचक्वणुश् चलन्तः

kupitair iva śātakumbhakumbhāḥ kratubhūmau nihitāḥ pratāḍyamānāḥ / upalais tvaritaṃ divaḥ patadbhiḥ kṛtabhaṅgāḥ paricakvaṇuś calantaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रशशाम भयाद् इवाध्वराग्निः परितः प्रस्फुरिताकुलस्फुलिङ्गः । गलितश्लथपाण्डुधूमजालो गगनाद् अश्मभिर् आहतः पतद्भिः

praśaśāma bhayād ivādhvarāgniḥ paritaḥ prasphuritākulasphuliṅgaḥ / galitaślathapāṇḍudhūmajālo gaganād aśmabhir āhataḥ patadbhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

करिणां गुरुलोहकोशबद्धा रदनाः श्लिष्टमृदस् तटाभिघातात् । उपलाभिहताः परिक्वणन्तो मुमुचुः प्रस्फुरितत्विषः स्फुलिङ्गान्

kariṇāṃ gurulohakośabaddhā radanāḥ śliṣṭamṛdas taṭābhighātāt / upalābhihatāḥ parikvaṇanto mumucuḥ prasphuritatviṣaḥ sphuliṅgān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निपपात शिखी निवासयष्टेः कृकवाकुर् विरसं ररास भीतः । उपलाभिहताश् च लोलनेत्रा विविशुश् छेकमृगा गृहोदराणि

nipapāta śikhī nivāsayaṣṭeḥ kṛkavākur virasaṃ rarāsa bhītaḥ / upalābhihatāś ca lolanetrā viviśuś chekamṛgā gṛhodarāṇi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिशिरं जलदानिलं पिपासुः पृथुवल्मीकविनिर्गतार्धभोगः । फणम् आशु सफूत्कृतं वितन्य प्रविवेशाश्मभिर् आहतो भुजङ्गः

śiśiraṃ jaladānilaṃ pipāsuḥ pṛthuvalmīkavinirgatārdhabhogaḥ / phaṇam āśu saphūtkṛtaṃ vitanya praviveśāśmabhir āhato bhujaṅgaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परिहृत्य तु बोधिसत्त्वम् आरात् सकुमारं निपतत्सु वेगवत्सु । उपलेषु नृपः सखण्डधारो भवनं भीतजनाकुलं प्रतस्थे

parihṛtya tu bodhisattvam ārāt sakumāraṃ nipatatsu vegavatsu / upaleṣu nṛpaḥ sakhaṇḍadhāro bhavanaṃ bhītajanākulaṃ pratasthe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सचिवस्य महीपतेश् च यातोस् तडिदुद्द्योतविभाविते ऽर्धमार्गे । अशनिः शिरसी बिभेद भेदच्युतमस्तिष्कलवोपदिग्धकेशे

sacivasya mahīpateś ca yātos taḍiduddyotavibhāvite 'rdhamārge / aśaniḥ śirasī bibheda bhedacyutamastiṣkalavopadigdhakeśe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृतम् अश्रुमती जनान् निशम्य क्षितिपालं क्षितिपालपूजिताज्ञम् । मृदुचित्ततयातिदुःखभारात् सहसा जीवितम् उत्ससर्ज देवी

mṛtam aśrumatī janān niśamya kṣitipālaṃ kṣitipālapūjitājñam / mṛducittatayātiduḥkhabhārāt sahasā jīvitam utsasarja devī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ भीतजनोज्झितान्तरालं भवनं भूमिपतेः स्फुटत्कपाटम् । उपलाभिहतं पपात सद्यः कनकस्तम्भविभङ्गजातनादम्

atha bhītajanojjhitāntarālaṃ bhavanaṃ bhūmipateḥ sphuṭatkapāṭam / upalābhihataṃ papāta sadyaḥ kanakastambhavibhaṅgajātanādam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृतौ भवेताम् अथ किं नु जीवितौ शठाशयौ पार्थिवखण्डधारकौ । इति स्फुरद्भिः परितः पयोधरा रुषेव विद्युन्नयनैर् व्यलोकयन्

mṛtau bhavetām atha kiṃ nu jīvitau śaṭhāśayau pārthivakhaṇḍadhārakau / iti sphuradbhiḥ paritaḥ payodharā ruṣeva vidyunnayanair vyalokayan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ प्रभातसमये बोधिसत्त्वः पित्रोर् अग्निसंस्कारं कृत्वा दत्तनिवापसलिलाञ्जलिः संविग्नमतिर् अहो सूक्तम् इदं बुद्धानां भगवताम् उत्पन्नप्रध्वंसिनः सर्वभावा इति विचिन्त्य तान् भ्रातॄन् उवाच । मां पुत्रवृक्षं संवृद्ध्यै सा सिक्त्वा स्नेहवारिणा । अनवाप्तफला मत्तः क्व याता जननी मम

atha prabhātasamaye bodhisattvaḥ pitror agnisaṃskāraṃ kṛtvā dattanivāpasalilāñjaliḥ saṃvignamatir aho sūktam idaṃ buddhānāṃ bhagavatām utpannapradhvaṃsinaḥ sarvabhāvā iti vicintya tān bhrātṝn uvāca | māṃ putravṛkṣaṃ saṃvṛddhyai sā siktvā snehavāriṇā / anavāptaphalā mattaḥ kva yātā jananī mama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पृथिवीं पृथिवीपालः पालयित्वा पिता मम । क्व यातः खण्डधारेण सह खण्डितधर्मणा

pṛthivīṃ pṛthivīpālaḥ pālayitvā pitā mama / kva yātaḥ khaṇḍadhāreṇa saha khaṇḍitadharmaṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्मरणीयविभूतीदं पतितस्तम्भतोरणम् । शोचन्तीव गुरोः सद्म विच्युताः शालभञ्जिकाः

smaraṇīyavibhūtīdaṃ patitastambhatoraṇam / śocantīva guroḥ sadma vicyutāḥ śālabhañjikāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इमा विषमसंपातस्फुटिता गलितेष्टकाः । आत्मानम् इव शोचन्ति धूसराश् चित्रभित्तयः

imā viṣamasaṃpātasphuṭitā galiteṣṭakāḥ / ātmānam iva śocanti dhūsarāś citrabhittayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं नु संगीतशालेयम् उत वासगृहं भवेत् । कृच्छ्राद् इत्य् अनुमीयन्ते भागा भग्नस्य वेश्मनः

kiṃ nu saṃgītaśāleyam uta vāsagṛhaṃ bhavet / kṛcchrād ity anumīyante bhāgā bhagnasya veśmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आसीद् इह गृहं स्थाने श्रीमत् तस्य महीपतेः । इत्य् उत्सुको जनः शोकाद् अन्येभ्यः कथयिष्यति

āsīd iha gṛhaṃ sthāne śrīmat tasya mahīpateḥ / ity utsuko janaḥ śokād anyebhyaḥ kathayiṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निःश्रीकम् उपलाघातपरेतशुककोकिलम् । इदं च भवनोद्यानं ध्यायतीव महीपतेः

niḥśrīkam upalāghātaparetaśukakokilam / idaṃ ca bhavanodyānaṃ dhyāyatīva mahīpateḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनिष्ठितसुखाशानां विपत्तिं प्रतिपालयन् । इतिशब्दः समाप्त्यर्थः सोत्कण्ठ इव तिष्ठति

aniṣṭhitasukhāśānāṃ vipattiṃ pratipālayan / itiśabdaḥ samāptyarthaḥ sotkaṇṭha iva tiṣṭhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुंसाम् अच्छिन्नकृत्यानां करिष्यति करोति च । चकार च समाप्त्यर्थम् इतिशब्दम् अनित्यता

puṃsām acchinnakṛtyānāṃ kariṣyati karoti ca / cakāra ca samāptyartham itiśabdam anityatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थितायां मय्य् अपि व्योम नित्यम् इत्य् अभिधीयते । इत्य् ऊर्ध्वम् इव पश्यन्ती क्रोधात् तिष्ठत्य् अनित्यता

sthitāyāṃ mayy api vyoma nityam ity abhidhīyate / ity ūrdhvam iva paśyantī krodhāt tiṣṭhaty anityatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपराधीनवृत्तित्वाद् उपलब्धमनःशमाः । अपास्तबान्धवस्नेहा निःसङ्गाः सुखम् आसते

aparādhīnavṛttitvād upalabdhamanaḥśamāḥ / apāstabāndhavasnehā niḥsaṅgāḥ sukham āsate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संकल्पाद् विषयाभिलाषिणि जने तृष्णा करोत्य् आस्पदं तृष्णाबद्धमना निकारमलिनं बध्नाति सेवाञ्जलिम् । सेवार्तः परम् आरिराधयिषया निघ्नो भवत्य् अन्धवन् निघ्नो दुःखपरम्परापरिभवक्लेशैर् अधिष्ठीयते

saṃkalpād viṣayābhilāṣiṇi jane tṛṣṇā karoty āspadaṃ tṛṣṇābaddhamanā nikāramalinaṃ badhnāti sevāñjalim / sevārtaḥ param ārirādhayiṣayā nighno bhavaty andhavan nighno duḥkhaparamparāparibhavakleśair adhiṣṭhīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृच्छ्राल् लब्धम् अपि क्रमेण भवति प्रभ्रंशि भूयः सुखं तद्भ्रंशे परितापम् एति पुरुषश् चित्तानलं ज्वालयन् । दुःखस्यास्य भवानुबन्धजननी हेतुः शठा जालिनी ते ऽत्यन्तं सुखिनो मनःसु निहिता यैः सम्यग् अल्पेच्छता

kṛcchrāl labdham api krameṇa bhavati prabhraṃśi bhūyaḥ sukhaṃ tadbhraṃśe paritāpam eti puruṣaś cittānalaṃ jvālayan / duḥkhasyāsya bhavānubandhajananī hetuḥ śaṭhā jālinī te 'tyantaṃ sukhino manaḥsu nihitā yaiḥ samyag alpecchatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो ऽहं राज्यम् उत्सृज्य बहुव्यसनकण्टकम् । शान्त्यै शान्तिपथस्थानं गमिष्यामि तपोवनम्

tato 'haṃ rājyam utsṛjya bahuvyasanakaṇṭakam / śāntyai śāntipathasthānaṃ gamiṣyāmi tapovanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथाभिषिच्यानुजम् आहितक्रियं द्विजातिभिर् भ्रातरम् उद्यताशिषम् । विहाय लक्ष्मीं तपसो विवृद्धये वनाय वव्राज स धीरमानसः

athābhiṣicyānujam āhitakriyaṃ dvijātibhir bhrātaram udyatāśiṣam / vihāya lakṣmīṃ tapaso vivṛddhaye vanāya vavrāja sa dhīramānasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.