Haribhatta: Jatakamala, Jatakas 1-8, 11-12, 19-20, 22, 24, 26, 32, 35. 26

ध्यानप्रदीपभासा लब्धालोको ऽपि नैति निर्वाणम् । यद् बोधिं प्राप्तुमनास् तत् सत्त्वहितानुबन्धाय

dhyānapradīpabhāsā labdhāloko 'pi naiti nirvāṇam / yad bodhiṃ prāptumanās tat sattvahitānubandhāya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्यथानुश्रूयते । समधिगतवेदतत्त्वो विविधशास्त्राभ्यासविमलमतिर् अनेकासु विद्वत्सदःसु प्रसृतकीर्तिः स्वसमयव्यापारपरायणो गृहाश्रमम् अध्यावसन् कदा चित् बोधिसत्त्वो जाज्वली नाम ब्राह्मणो बभूव । स च महात्मा विदितगार्हस्थ्यदोषः प्रशमसुखाभिलाषी परिपूर्णविभवे ऽपि भवने रतिम् अलभमानः कदा चिद् एवम् अचिन्तयत् ॥ विभवे सति जायते मदः सति तस्मिन् प्रशमः कुतो भवेत् । असति प्रशमे गतत्रपो मलिनं कर्म समीहते जनः

tadyathānuśrūyate | samadhigatavedatattvo vividhaśāstrābhyāsavimalamatir anekāsu vidvatsadaḥsu prasṛtakīrtiḥ svasamayavyāpāraparāyaṇo gṛhāśramam adhyāvasan kadā cit bodhisattvo jājvalī nāma brāhmaṇo babhūva | sa ca mahātmā viditagārhasthyadoṣaḥ praśamasukhābhilāṣī paripūrṇavibhave 'pi bhavane ratim alabhamānaḥ kadā cid evam acintayat || vibhave sati jāyate madaḥ sati tasmin praśamaḥ kuto bhavet / asati praśame gatatrapo malinaṃ karma samīhate janaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुहुर् अप्रियसंप्रयोगदुःखं मुहुर् आधिः प्रियविप्रयोगकाले । द्रविणार्जनखिन्नमानसानां यदि वाञ्छा विफला ततो विषादः

muhur apriyasaṃprayogaduḥkhaṃ muhur ādhiḥ priyaviprayogakāle / draviṇārjanakhinnamānasānāṃ yadi vāñchā viphalā tato viṣādaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गृहिणाम् इति नित्यम् आकुलानां स्वजनस्नेहनिबद्धमानसानाम् । सुखम् इत्य् अफलाभिमानभाजां तनुर् अप्य् अस्ति न निर्वृतिर् गृहेषु

gṛhiṇām iti nityam ākulānāṃ svajanasnehanibaddhamānasānām / sukham ity aphalābhimānabhājāṃ tanur apy asti na nirvṛtir gṛheṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गृहसंज्ञकम् इत्य् अपास्य कष्टं त्वरितं बन्धनम् एतद् आत्मकामः । तपसाम् अभिवृद्धये वनान्तं प्रशमस्थानम् अहं ततः श्रयिष्ये

gṛhasaṃjñakam ity apāsya kaṣṭaṃ tvaritaṃ bandhanam etad ātmakāmaḥ / tapasām abhivṛddhaye vanāntaṃ praśamasthānam ahaṃ tataḥ śrayiṣye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति स चिन्तयित्वा महात्मा परित्यज्य गृहवासं स्तिमितसलिलवाहिन्या कुसुमिततटतरुशोभितया शास्त्राभ्यासनिर्मलयेव प्रज्ञया निम्नगयालङ्कृतभूधरैकदेशे विस्रब्धहरिणगणदशनदष्टशाद्वलरमणीये नलिनीवननिलीनकलहंसकादम्बचक्रवाकोपशोभिते योगिमनोऽनुकूले क्व चिद् अतिमहति वनान्तरे कृष्णाजिनशबलीकृतवक्षःस्थलः स्थानविशेषलाभपरितुष्टयेव ब्राह्म्या श्रियालिङ्गितमूर्तिर् मूर्तिमान् इव संतोषः कं चिद् विटपिनम् आश्रित्य योगाबद्धमनास् तपश् चरितुम् आरेभे ॥ ध्यानैकतानमनसा विजितेन्द्रियेण संतोषलाभसुखिना करुणान्वितेन । यस् तेन संश्रित उदारधिया द्विजेन मेने मुदेव स तरुस् तरुतां कृतार्थाम्

iti sa cintayitvā mahātmā parityajya gṛhavāsaṃ stimitasalilavāhinyā kusumitataṭataruśobhitayā śāstrābhyāsanirmalayeva prajñayā nimnagayālaṅkṛtabhūdharaikadeśe visrabdhahariṇagaṇadaśanadaṣṭaśādvalaramaṇīye nalinīvananilīnakalahaṃsakādambacakravākopaśobhite yogimano'nukūle kva cid atimahati vanāntare kṛṣṇājinaśabalīkṛtavakṣaḥsthalaḥ sthānaviśeṣalābhaparituṣṭayeva brāhmyā śriyāliṅgitamūrtir mūrtimān iva saṃtoṣaḥ kaṃ cid viṭapinam āśritya yogābaddhamanās tapaś caritum ārebhe || dhyānaikatānamanasā vijitendriyeṇa saṃtoṣalābhasukhinā karuṇānvitena / yas tena saṃśrita udāradhiyā dvijena mene mudeva sa tarus tarutāṃ kṛtārthām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तृणास्तरणम् आस्तीर्य नासाप्राहितलोचनः । दध्यौ स ध्यायिनाम् अग्र्यो ध्येयम् एकाग्रमानसः

tṛṇāstaraṇam āstīrya nāsāprāhitalocanaḥ / dadhyau sa dhyāyinām agryo dhyeyam ekāgramānasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वीर्यपारमितामार्गवाहनोपचितश्रमम् । ध्यानपारमिता धीरं व्यशिश्रमद् इवाथ तम्

vīryapāramitāmārgavāhanopacitaśramam / dhyānapāramitā dhīraṃ vyaśiśramad ivātha tam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कामेभ्यो ऽकुशलेभ्यश् च धर्मेभ्यो ऽवस्थितं पृथक् । सवितर्कविचारं च विशुद्धात्मा विवेकजम्

kāmebhyo 'kuśalebhyaś ca dharmebhyo 'vasthitaṃ pṛthak / savitarkavicāraṃ ca viśuddhātmā vivekajam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृतप्रीतिसुखास्वादम् आस्वादितशमामृतः । स लेभे प्रथमं ध्यानं ध्याता मार्गस्य लब्धये

kṛtaprītisukhāsvādam āsvāditaśamāmṛtaḥ / sa lebhe prathamaṃ dhyānaṃ dhyātā mārgasya labdhaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवितर्काविचारं च विचारकुशलस् ततः । सो ऽध्यात्मसंप्रसादाच् च द्वितीयं ध्यानम् आददे

avitarkāvicāraṃ ca vicārakuśalas tataḥ / so 'dhyātmasaṃprasādāc ca dvitīyaṃ dhyānam ādade

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विरज्य च शनैः प्रीतेः स्मृतिमान् समुपेक्षकः । धीरः कायसुखास्वादी तृतीयं ध्यानम् आप सः

virajya ca śanaiḥ prīteḥ smṛtimān samupekṣakaḥ / dhīraḥ kāyasukhāsvādī tṛtīyaṃ dhyānam āpa saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपेक्षापरिशुद्धं च प्रहाणात् सुखदुःखयोः । विरागाच् च ततः प्रीतेश् चतुर्थं ध्यानम् आययौ

upekṣāpariśuddhaṃ ca prahāṇāt sukhaduḥkhayoḥ / virāgāc ca tataḥ prīteś caturthaṃ dhyānam āyayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम् असाव् उत्पादितचतुर्ध्यानो मूर्तिवत्येव करुणयालिङ्गितमूर्तिर् उपशमपरायणस् तत्र वने तिरश्चाम् अपि बन्धुर् इव विश्रम्भहेतुर् आसीत् ॥ मृगाः कपोताः शिखिनश् चकोराः भद्राशया व्यालमृगाश् च ते ते । विहृत्य शिष्या इव काननान्ते विशश्रमुस् तस्य समीपम् एत्य

evam asāv utpāditacaturdhyāno mūrtivatyeva karuṇayāliṅgitamūrtir upaśamaparāyaṇas tatra vane tiraścām api bandhur iva viśrambhahetur āsīt || mṛgāḥ kapotāḥ śikhinaś cakorāḥ bhadrāśayā vyālamṛgāś ca te te / vihṛtya śiṣyā iva kānanānte viśaśramus tasya samīpam etya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ तस्य महात्मनः कदा चिद् आबद्धपर्यङ्कस्य चरणसमीपावस्थितमृगमिथुनस्य ध्याननिश्चलनयनस्य प्रत्यासन्नप्रसवा कपोती तृणानि तनूनि च दारुशकलानि चञ्च्वादाय विनिबद्धजटाकलापमौलौ शिरसि निलीय किञ्चिन्निम्नमध्यकुलायं रचयित्वा तत्राण्डानि मुक्त्वा तृणबीजाश्वत्थफलाद्याहारकाङ्क्षिणी नभः समुत्पत्य वनान्तरेषु विहृत्य पुनः पुनर् आगम्य च तान्य् अण्डान्य् अवष्टभ्यावतस्थे ॥ ततः कपोतीतनुपिञ्छसंकुले तदङ्गसंपीडनसंभृतोष्मणि । कुलायके ऽण्डानि विपाटलाङ्गकाः कपोतपोताः परिभिद्य निर्ययुः

atha tasya mahātmanaḥ kadā cid ābaddhaparyaṅkasya caraṇasamīpāvasthitamṛgamithunasya dhyānaniścalanayanasya pratyāsannaprasavā kapotī tṛṇāni tanūni ca dāruśakalāni cañcvādāya vinibaddhajaṭākalāpamaulau śirasi nilīya kiñcinnimnamadhyakulāyaṃ racayitvā tatrāṇḍāni muktvā tṛṇabījāśvatthaphalādyāhārakāṅkṣiṇī nabhaḥ samutpatya vanāntareṣu vihṛtya punaḥ punar āgamya ca tāny aṇḍāny avaṣṭabhyāvatasthe || tataḥ kapotītanupiñchasaṃkule tadaṅgasaṃpīḍanasaṃbhṛtoṣmaṇi / kulāyake 'ṇḍāni vipāṭalāṅgakāḥ kapotapotāḥ paribhidya niryayuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विलोक्य शावान् अथ तान् कपोतिका मुहुर् जिघत्साविवृताग्रतुण्डकान् । अचिन्तयित्वा महतीं निजां क्षुधं प्रियङ्गुनीवारफलैः पुपोष सा

vilokya śāvān atha tān kapotikā muhur jighatsāvivṛtāgratuṇḍakān / acintayitvā mahatīṃ nijāṃ kṣudhaṃ priyaṅgunīvāraphalaiḥ pupoṣa sā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कपोतकास् ते प्रभवत्तनूरुहा गृहीतबीजाम् अवलोक्य मातरम् । मुहुर् मुखानि प्रच(२)लाग्रपक्षकाः प्रसारयाम् आसुर् उदीरितस्वराः

kapotakās te prabhavattanūruhā gṛhītabījām avalokya mātaram / muhur mukhāni praca(2)lāgrapakṣakāḥ prasārayām āsur udīritasvarāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ध्यानावसानसमये ऽथ समित्फलार्थं शान्तेन्द्रियो जिगमिषुः स मुनिर् वनान्तम् । दृष्ट्वा गृहीततृणवृक्षफलां कपोतीं तस्थौ कुलायवति मूर्ध्नि निलीयमानाम्

dhyānāvasānasamaye 'tha samitphalārthaṃ śāntendriyo jigamiṣuḥ sa munir vanāntam / dṛṣṭvā gṛhītatṛṇavṛkṣaphalāṃ kapotīṃ tasthau kulāyavati mūrdhni nilīyamānām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ बोधिसत्त्वो नियतम् अत्र मम जटाभारे विरचिततृणकाष्ठशकलालया प्रसूतेयं कपोती । यदि चाहम् उत्थाय समिधां कन्दमूलफलानां चाहरणाय गमिष्यामि ततो नियतम् एषा तपस्विनी स्थानम् इदम् आगम्य ॥ अनीक्षमाणाद्य कपोतपोतकान् इमान् प्रकाशीकृतताम्रतालुकान् । निलीय वृक्षेषु शुचा मुहुर् मुहुर् नभः समुत्पत्य परिभ्रमिष्यति

atha bodhisattvo niyatam atra mama jaṭābhāre viracitatṛṇakāṣṭhaśakalālayā prasūteyaṃ kapotī | yadi cāham utthāya samidhāṃ kandamūlaphalānāṃ cāharaṇāya gamiṣyāmi tato niyatam eṣā tapasvinī sthānam idam āgamya || anīkṣamāṇādya kapotapotakān imān prakāśīkṛtatāmratālukān / nilīya vṛkṣeṣu śucā muhur muhur nabhaḥ samutpatya paribhramiṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहो जन्मशतभ्रान्तिवासनैषानुवर्तते । तिरश्चाम् अप्य् अपत्येषु संरूढो यद् अपह्नवः

aho janmaśatabhrāntivāsanaiṣānuvartate / tiraścām apy apatyeṣu saṃrūḍho yad apahnavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदि न स्युर् अपत्यानि मित्रं वा बन्धुर् एव वा । स्वताक्षः स्यात् स्वताभावान् निर्बीजो ऽपह्नवः कुतः

yadi na syur apatyāni mitraṃ vā bandhur eva vā / svatākṣaḥ syāt svatābhāvān nirbījo 'pahnavaḥ kutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असत्य् अपह्नवे चेतः परिवृण्वन्ति नाधयः । असत्स्व् आधिषु निःसङ्गः सुखम् आस्ते शमान्वितः

asaty apahnave cetaḥ parivṛṇvanti nādhayaḥ / asatsv ādhiṣu niḥsaṅgaḥ sukham āste śamānvitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्पाद्यापत्यसंज्ञानि दुःखानि क्लेशमोहितः । खेदम् एति जनो मूढः पश्चात्तापेन तापितः

utpādyāpatyasaṃjñāni duḥkhāni kleśamohitaḥ / khedam eti jano mūḍhaḥ paścāttāpena tāpitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनस्य् अनिच्छन्न् अपि गौर् बलीयसा यथा बलाच् छाकटिकेन योज्यते । शुभाशुभेनैष कुबुद्धिर् अस्यते तथा भवोदन्वति कर्मणा जनः

anasy anicchann api gaur balīyasā yathā balāc chākaṭikena yojyate / śubhāśubhenaiṣa kubuddhir asyate tathā bhavodanvati karmaṇā janaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मात् कपोतशिशवो न भवन्ति यावद् अस्मज्जटालयगताः प्रविरूढपक्षाः । ध्यानामृतोपचितचित्तशरीरतुष्टिः तिष्ठामि तावद् इह निश्चलमूर्तिर् एव

tasmāt kapotaśiśavo na bhavanti yāvad asmajjaṭālayagatāḥ pravirūḍhapakṣāḥ / dhyānāmṛtopacitacittaśarīratuṣṭiḥ tiṣṭhāmi tāvad iha niścalamūrtir eva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति विचिन्त्य बोधिसत्त्वः कपोतशावकानुकम्पया क्षुधम् अविगणय्य पुनः पर्यङ्कम् आबध्य ध्यानसुखेनात्मानं प्रीणयाम् आस । प्रविरूढपक्षेषु कपोतशावकेषु मात्रा सह गगनं उत्प्लुत्य गतेषु तत्समीपनिवासिनी देवता समुपगम्य बोधिसत्त्वम् आलोक्य विस्मयसमध्यासितमतिर् अहो महात्मनो ऽस्य महर्षेः सत्त्वेष्व् अनुकम्पा यत् प्राक्तनात् ध्यानाद् उत्थाय कपोतकपरिरक्षणाय पुनर् अपि ध्यानेनात्मानं निश्चलीकृत्यायम् अवस्थितः ॥ न चैष महात्मा गतेष्व् अप्य् एतेषु कपोतकेषु कुलायम् इमं शिरस्तः समपनेष्यति । तद् अहम् एवास्य जटामुकुटविरचितम् एनं कपोतालयम् अपनेष्यामीति विचिन्त्य ॥ विकीर्णम् अन्तः क्व चिद् अण्डखण्डैः सा तं कुलायं मुनिसत्तमस्य । शनैः शनैः पल्लवकोमलेन करद्वयेनापनिनाय मूर्ध्नः

iti vicintya bodhisattvaḥ kapotaśāvakānukampayā kṣudham avigaṇayya punaḥ paryaṅkam ābadhya dhyānasukhenātmānaṃ prīṇayām āsa | pravirūḍhapakṣeṣu kapotaśāvakeṣu mātrā saha gaganaṃ utplutya gateṣu tatsamīpanivāsinī devatā samupagamya bodhisattvam ālokya vismayasamadhyāsitamatir aho mahātmano 'sya maharṣeḥ sattveṣv anukampā yat prāktanāt dhyānād utthāya kapotakaparirakṣaṇāya punar api dhyānenātmānaṃ niścalīkṛtyāyam avasthitaḥ || na caiṣa mahātmā gateṣv apy eteṣu kapotakeṣu kulāyam imaṃ śirastaḥ samapaneṣyati | tad aham evāsya jaṭāmukuṭaviracitam enaṃ kapotālayam apaneṣyāmīti vicintya || vikīrṇam antaḥ kva cid aṇḍakhaṇḍaiḥ sā taṃ kulāyaṃ munisattamasya / śanaiḥ śanaiḥ pallavakomalena karadvayenāpanināya mūrdhnaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गतायाम् च तस्यां देवतायां बोधिसत्त्वो ध्यानाच् चित्तम् अपनीय शिरसो लघुत्वम् अवेत्यैवं चिन्तयाम् आस ॥ प्ररूढपक्षेषु कपोतकेषु गतेषु मात्रा सह काननान्तम् । केनापि भक्तिप्रवणेन नूनं तदालयो मे शिरसो ऽपनीतः

gatāyām ca tasyāṃ devatāyāṃ bodhisattvo dhyānāc cittam apanīya śiraso laghutvam avetyaivaṃ cintayām āsa || prarūḍhapakṣeṣu kapotakeṣu gateṣu mātrā saha kānanāntam / kenāpi bhaktipravaṇena nūnaṃ tadālayo me śiraso 'panītaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति विचिन्त्योत्थाय स महात्मा समित्कुशकुसुमफलान्य् आनीय कृताभिषेकः ॥ हुत्वाग्निं स्फुरदुदितार्चिषं दिनार्धे व्यापङ्कं फलम् उपयुज्य बद्धगन्धम् । नासाग्रस्थितनयनस् तरोर् अधस्ताद् आरेभे पुनर् अपि योगम् एकचित्तः

iti vicintyotthāya sa mahātmā samitkuśakusumaphalāny ānīya kṛtābhiṣekaḥ || hutvāgniṃ sphuraduditārciṣaṃ dinārdhe vyāpaṅkaṃ phalam upayujya baddhagandham / nāsāgrasthitanayanas taror adhastād ārebhe punar api yogam ekacittaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.